hành trang cuộc đời                                                   
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Thiền học và Khoa học

Tác dụng của sự kiểm soát hơi thở và Stress , một cái nh́n khoa học

1) Sự tương quan giữa Mind và Body   
Thế kỷ thứ 17 , René Descartes , nhà toán học và triết học người Pháp , khẳng định thuyết nhị nguyên , tách rời thế giới tâm linh và thế giới vật chất , ( mind – body dualisme ) theo ông , Mind : tư tưởng , và Body : cơ thể , là hai cái entity không làm cùng 1 chất liệu . này nhé : nếu bạn cầm dao cắt vào da thịt , máu sẽ tuôn trào, nhưng nếu bạn đưa bộ óc lên bàn mổ , th́ ư tưởng không chảy ra theo vết cắt … v́ vậy những ǵ xảy ra trong tư tưởng hoàn toàn biệt lập với những ǵ xảy ra trong cơ thể , nói cách khác đó là hai phần tử riêng biệt , không ảnh hưởng ǵ đến nhau . Nếu như Descartes c̣n sống đến ngày nay th́ hẳn là ông đă thấy ḿnh thật sự sai lầm …. Tư tưởng và cơ thể con người là 2 bộ phận liên quan mật thiết , những t́nh cảm yêu ghét , giận hờn không thể cân đo đong đếm đó có thể dẫn đến những căn bịnh rất thực tế như nghẽn tim, loét bao tử, hay ngược lại những căn bịnh hiểm nghèo mà bác sĩ tưởng chừng phải bó tay bỗng nhiên thuyên giảm 1 cách kỳ diệu sau những cuộc hành hương . Và nữa, sức mạnh của thiền định – Meditation – là 1 sự thật không thể chối căi . Sự kiện những vị thiền sư Tibet ngồi toạ thiền trong tuyết lạnh và sử dụng Hoả thân để làm nóng lớp chăn phủ trên người đă làm nao núng giới khoa học gia Tây phương.    
Có 1 sự giải thích khoa học nào không cho những sự kiện tưởng như thuộc về 1 thế giới huyền bí của tâm linh đó ? Hay chúng ta đành dễ dăi bằng ḷng với cách xếp hạng chúng vào mục …Khoa học huyền bí , và phải kêu gọi đến … ḷng tin – faith - để mà ….gật gù : “ Đă bảo là huyền bí rồi mà lị !!! “  
Trước khi vận dụng đến “ khả năng tin tưởng “ của tâm linh , chúng ta hăy thử dùng con mắt khoa học để khảo sát về hiện tượng tương quan giữa Cơ thể ( Body) và Ư tưởng ( Mind) qua các chứng bịnh . ( Trong phạm vi bài này Tiff chỉ xin bàn tới sự liên quan giữa Stress , các căn bịnh gây ra bởi Stress và ứng dụng của Thiền –Meditation – trong đ̣i sống hàng ngày) .     

2) Sự liên quan giữa Stress và Bịnh :        
Tất cả chúng ta đều biết Stress gây ra rất nhiều bịnh . Cái list của những căn bịnh thời đại đó càng ngày càng dài ra tưởng như không bao giờ hết .  
Cái Stress cao độ ( intense ) và kéo dài (prolonged) làm yếu đi khả năng đề kháng của cơ thể ( immunity defense) , làm mệt mỏi trái tim, làm hư hoại những tế bào của năo bộ (memory’s brain cell), làm tăng mỡ đọng ở eo và mông ( 1 trong những risk factor của heart desease ( nghẽn tim, infartus …) , cancer và diabetese ( đái đường ) . Stress cũng dự phần lớn vào những bịnh thoái hoá như polyarthritis rhumatoide – thoái hóa khớp xương ) , những bịnh tâm thần – depression , và góp phần làm cho các tế bào mau già ,       
Các cơ cấu giữa Stress và Disease chỉ mới được hiểu khá tường tận từ khoảng đầu thập niên này (vào khoảng năm 1990 , những bài học về Stress c̣n nằm trong phần Psychiatric mà không phải là phần Diagnosis – bịnh lâm sàng)       

3) Stress là ǵ ?       
Trước hết ta hăy thử lượt sơ qua , để hiểu rơ hơn Stress là ǵ ? Stress là 1 trong những khả năng sinh tồn của loài ngướ . Nói khác đi , Stress là 1 phản ứng tự vệ của cơ thể trước các nguy cơ . Stress là 1 phản xạ tự nhiên giúp con người đối phó với những bất trắc từ bên ngoài tác động . Khi gặp nguy hiểm – đối đầu với con sư tử chẳng hạn – cơ thể con người cần phải nhanh chóng sẵn sàng để “ đương đầu “ hay “ chạy trốn “ ( fight or flight reponse) .
Khi năo bộ đánh hơi được 1 sự nguy hiểm, 1 tín hiệu được báo ngay cho:   
A- Adrenal glands ( nằm trên chóp thận ) để tiết ra 2 loại hormones :    
- Adrenaline ( epinephrine) và         
- Glucocorticoids & cortisol.     
B- Các tế bào thần kinh vùng Hypothalamus để tiết ra chất :  
- Nor-epinephrine     
Các loại hormones này là những chất hóa học cực mạnh , có tác dụng làm cho :         **

- Các giác quan nhạy bén hơn , các cơ bắp ( muscle) săn chắc lên ,giảm thiểu khả năng tiêu hoá (tác dụng của nor–epinephirine) 

- Tim đập nhanh hơn , phổi : hô hấp nhanh hơn , chuẩn bị đưa oxygen tới các tế bào (t/d của epinephrine)      
- Độ đường tăng trong máu để cung cấp nhiệt lượng cần thiết (cortisol ).     
- Nói tóm lại cơ thể chúng ta đang ở trong tư thế sẵn sàng tác chiến hay ….chạy trốn .    
Một khi Stress đă qua đi , ( như trong ví dụ này , con sư tử đă đi …chỗ khác chơi ) th́ các hormones trở về trạng thái cũ .  
Thế nhưng trong xă hội ngày nay , Stress biến đổi h́nh thức , nó không c̣n đơn thuần là 1 con sư tử , nanh dài móng nhọn , mà nó thiên biến vạn hóa ra hàng triệu t́nh huống khác : 1 ông Boss khó tánh , 1 ông xă ( hay bà xă ) ưa cằn nhằn , 1 cuộc t́nh sóng gió , 3 tiếng đồng hồ kẹt xe trên xa lộ , 50 cm tuyết sáng thứ hai ….v.v…. Cái phản ứng “ đánh “ hay “ chạy “ ( fight or flight) của cơ thể vẫn không thay đỗi nhưng cái Stress ngày nay đă khác với cái stress ngày xưa . Và không phải trong t́nh huống nào ḿnh cũng có thể … Đánh hay Chẩu được, mà phần nhiều là phải … chịu trận !!!! . V́ vậy cơ thể con người gần như luôn luôn đầy ắp những thứ hormones này , Chính sự hiện diện lâu dài , ngày này qua ngày khác , và ở nồng độ cao ( high concentration ) của các stress hormones mà tạo ra các nguy cơ tác hại cho cơ thể :     
1- Tổn thương các mạch máu , đưa đến các bịnh về tim mạch (heart disease).  
2- Giảm khả năng đề kháng của cơ thể ( immunity systeme ) , đưa đến cancer , bịnh nhiễm trùng ( infectious disease )....  
3- Mất calcium trong xương , -gây ra osteoporosis ở phụ nữ lúc măn king ( menopausis )  . 
4- Làm tăng mỡ đọng ở eo và mông - heart disease.      
5- Diabetese , đái đường , mất trí nhớ …        
6- Cái liste của những tác hại v́ Stress c̣n rất là dá , đó là chưa kể đến những căn bịnh thần kinh như depression, parkinson' disease , Alzheimer , stroke vv và vv…      

4) Thiền - Quán sổ tức , và Stress.    
Theo DR. Andrew Weil (University of Arizona) th́ cách điều hoà hơi thở là cách thức hữu hiệu nhất để chống lại sự âu lo (anxiety) và Stress , và ngay đối với cả những thể loại nặng nhất của bịnh khủng hoảng thẩn kinh ( panic disorder ) V́ khi bạn chú tâm vào hơi thở , và thở sâu , chậm , yên lặng và đều đặn th́ bạn không thể nào ... stress , hay lo âu được. Bởi lẽ rất dễ hiểu là cơ thể bạn không thể nào cùng 1 lúc làm được những việc trái ngược nhau. Như chúng ta biết , ngược lại với Stress ,sự điều hoà hơi thở sẽ làm cho tim đập chậm , giảm huyết áp , làm an tĩnh hệ thần kinh. Khi năo bộ không nhận được tín hiệu nguy cơ nữa th́ cơ thể trở lại với trạng thái điều hoà , các bộ phận điều tiết những Stress hormone không c̣n được kích thích cũng sẽ trở về trạng thái b́nh thường , và cơ thể bạn không nằm trong trạng thái chuẩn bị ứng chiến như ta đă thấy ở trên. Và như thế, bạn vừa.... " shut down " những tác hại của Stress.   
Hiện nay những Bịnh viện lớn như Columbia Medical center ở New York city , những bịnh nhân trước khi giải phẩu Tim , đều được mời tham dự những buổi Thiền , Meditation . Ở những bịnh nhân có tham gia thiền quán , người ta nhận thấy ít lo âu trước khi mổ , ít mất máu trong khi mổ và hồi phục nhanh hơn sau khi mổ. 
Điều ḥa hơi thở chỉ là 1 dạng thô thiển nhất của Thiền quán ,cần nói thêm là Thiền không chỉ là sự điều ḥa hơi thở nhưng nếu bạn biết áp dụng vào đời sống hàng ngày th́ ít ra bạn cũng ngăn ngừa hay chận đứng được những tác hại của Stress, tuy bạn chưa đi vào trạng thái Thiền định nhưng bạn cũng đă kiểm soát được ḿnh qua sự điều tức . Khi kiểm soát được hơi thở của ḿnh , cơ thể của bạn là của bạn .Có thể bạn chưa đạt được giải thoát hay Đốn ngộ với sự kiểm soát hơi thở , nhưng ít ra đời sống bạn cũng sẽ được thoải mái hơn và..... ít bịnh tật hơn !!!      

5) Những dấu ấn khoa học về Thiền .       
Theo Daniel Goleman , tác giả của Destructive Emotion th́ : “Những cuộc khảo sát trong ṿng 30 năm qua đă cho chúng ta thấy Thiền có tác dụng như 1 lọai thuốc giải độc tuyệt vời (antidote ) của Stress . Các bảc sĩ y- khoa hiện nay , càng ngày càng không ngần ngại dùng Thiền như một phuơng pháp bổ túc trị liệu cho những căn bệnh mà khoa học tuởng như phải bó tay như bịnh tim mạch, Aids, Ung thư, các chứng bịnh kéo dài ( chronique ) .     
Thiền cũng dduợc dùng để điều ḥa những chứng bịnh tâm thần như depression, hyperactive, hay Attention deficit disorders (ADD) và nhất là những căn bịnh liên quan về Stress (stress related disorders ) .     
Thậm chí , 1 etude ở nhà tù Kings county North Rehabitilitation facility ( gần Seattle) cho thấy , những tù nhân gây bạo lực v́ nghiện ngập , khi được tham gia 1 khóa tu tập về Thiền quán trong thời gian nằm tù , th́ tỷ lệ tái phạm trong ṿng hai năm sau khi đuợc phóng thích giảm xuống c̣n 56% So với tỷ lệ của những tù nhân không tham gia khóa tu tập này là 75% .      
Soeur Elaines McInnes là 1 vị nữ tu Thiên chúa Giáo , và cũng là 1 Thiền sư Phật giáo .Năm 1980 , sau 15 tu học về thiền quán ở Tokyo , Bà có đuợc danh xưng là Zen Roshi – Thiền sư . Trong ṿng 40 năm , Bà đă đem mùi vị của Thiền Quán rải khắp các nhà tù trên thế giới . Hạnh nguyện của bà là - qua Thiền quán - đem lại cho những tù nhân , nhiều lúc là những kẻ sát nhân khét tiếng , sự b́nh an trong tâm hồn trong chốn tù đày , sự tự do trong tâm hồn trong 4 bức tuờng sắt , sự tỉnh thức của những con nguời hầu như có lúc không c̣n nhân tính .      
Một tù nhân chính trị của Canada ,bị giam ở bago Bantay prison Philippines , ông Horacio Morales , liên tục bị tra khảo dă man bằng choc electrique . Thân thể ông cứ 5 phút lai co giật 1 cách dữ dội . Trong cái tận cùng của sự khổ đau thân xác đó , ông đă đuợc Soeur Elaines huớng dẫn thiền quán . Sau này, chính ông đă viết trong hồi kư : “ Tôi không c̣n bị giam giữ bởi 4 bức tuờng sắt . Qua cánh cửa sổ của nhà giam tôi thấy ḿnh ḥa nhập làm một với thế giới bên ngoài , ung dung tự tại”. Ngày 04-12-2001 bà được chính quyền Canada trao tặng giải thuởng cao quí nhất : Order of Canada .  
Qua những điều trên, chúng ta hẵn thấy những ứng dụng của Thiền Quán trên đời sống hàng ngày là có thực, là không thể chối căi . Thế nhưng ….Cái ǵ đă thật sự xảy ra trong chúng ta , khi chúng ta ngồi tĩnh tọa, ḥan ṭan chú tâm vào hơi thở, 1 câu nói , 1 h́nh ảnh hay 1 công án ??? Nói tóm lại , cái ǵ đă thay đổi trong cơ thể ( Body) và ư tuởng ( brain) của chúng ta ??? Với những máy móc hiện đại ngày nay , liệu chúng ta có soi thủng đuợc cái bí mật của sự Thiền Quán ???    

6) Những nghiên cứu mới về Thiền  
Năm 1967 - Dr Herbert Benson , gíao sư y khoa ở Harvard , làm 1 cuộc khảo sát Điện năo đồ trên 36 nguời ngồi thiền .Ông nhận thấy cơ thể con nguời khi ngồi thiền :      
- dùng 17% ít hơn Oxygène .  
- Làm giảm nhịp tim mạch 3 nhịp mỗi phút .   
- Năo bộ sản xuất nhiều hơn làn sóng theta ( theta ways) – giai đoạn cực kỳ thư giăn truớc khi đi vào giấc ngủ, khi ư tuởng cực kỳ linh họat và sống động và tuôn chảy như thoát khỏi mọi ràng buộc và suy xét (The ideation that can take place during the theta state is often free flow and occurs without censorship or guilt. It is typically a very positive mental state) .      
Nhiều năm sau , Dr Gregg jacobs – 1 giáo sư về tâm thần ở BV Harvard , cũng làm 1 cuộc khảo nghiệm tương tự, Ông so sánh điện năo đồ ( ECG) của 1 nhóm ngồi thiền và 1 nhóm thực hành thư giăn ( relaxation) bằng cách nghe nhạc và đọc truyện . Ông nhận thấy , ở nhóm nguời thực hành Thiền quán :         
- Năo bộ phát ra nhiều làn sóng theta hơn là nhóm đọc truyện . 
- Họat động của phần lobe frontal của năo bộ ( img 2) ( chỗ ghi nhận và phân tách những cảm thụ ( sensory information) bị ngừng trệ.        
- Cùng lúc hoạt động của lobe parietal ( voir img 2) cũng giăm thiểu . Lobe parietal là phần năo bộ nằm gần ngay trên đỉnh đầu , nơi ghi nhận những tín hiệu về không gian và thời gian ) Sự giảm thiểu những họat động của phần năo bộ này cho chúng ta cái cảm giác không bị ràng buộc và hạn chế bởi không gian và thời gian . Cái cảm giác ḥa đồng – at one – với vũ trụ .        
Và với những kỹ thuật tân tiến hiện nay , với máy scanner hiện đại có thể cho chúng ta thấy những h́nh ảnh rất rơ ràng của năo bộ ( brain imaging) .         
Năm 1997 , 1 nhóm Bác sĩ chuyên khoa về óc ( neurologist ) ở University of Winconsins ( dr Richard Davidson) làm 1 cuộc khám nghiệm năo bộ bằng brain imaging của những thiền sư Phật giáo khi họ đang hành thiền .   
Những khám phá này là 1 buớc tiến vĩ đại trong công cuộc t́m hiểu những bí mật về thiền quán .  
Trái với những ǵ chúng ta tưởng tượng , Những danh từ như Vắng lặng, Rỗng không , Tĩnh lặng …. thường đi đôi với Thiền cho chúng ta cái cảm tưởng là khi hành thiền , muốn đạt đến trạng thái … không tạp niệm , th́ có lẽ những họat động của năo bộ phải đuợc giảm thiểu đến mức tối đa.      
Nhưng trái với những ǵ ta dự đoán, những h́nh ảnh trong cuộc nghiên cứu của Dr Davidson cho chúng ta thấy , khi hành thiền :              
- Năo bộ ngăn chận những tín híệu đến phần parietal lobe ( Thùy năo đỉnh )         
- Những họat động của prefontal cortex ( phần nằm ngay truớc trán ) đuợc chuyển từ bán năo phải qua bán năo trái .     

7) Đây là một khám phá cực kỳ lư thú .     
Prefrontal cortex là vùng năo bộ chuyên cấu tạo, h́nh thành những ư tuởng và ngôn ngữ , cùng điều ḥa những t́nh cảm yêu ghét giận hờn của con nguời .( planning and production of thoughts, language, emotional expression, and actions.      
Cũng theo Davidsons , trong The sciences of emotion , vùng prefrontal cortex chiếm 1 vị trí quan trọng trong sự modulation của t́nh cảm con người . Chúng ta ai cũng biết những nguời bị chấn thuơng sọ năo thuờng có những thay đổi tính t́nh tùy theo vùng bị chấn thuơng . Những nguời bị chấn thuơng bên bán năo trái , đương nhiên sẽ chịu sự điều hành của bán cầu phải, thường là những người được associate với loại người bi quan ( negative mood ) , họ thuờng bị depress , hay khóc lóc , lo âu, chán năn …. Trái lại những nguời bị thương phía bên phải , và chịu sự điều hành của bán cầu trái lại là những nguời có tư tuởng lạc quan, hăng hái, nhiệt t́nh . 
Sau khi dùng FMRI ( functional magnetic resonance) để phân loại , Những nguời với sự hoạt động của vùng năo bộ này thiên về phía bán cầu phải ( right prefrontal oriented ) thuờng là những nguời có tính cách bi quan , hay nh́n sự việc trên khía cạnh Xấu , là loại người ( pessimist ) yếm thế và dễ chán năn , khi đuợc hỏi dùng những tính từ để tả tâm trạng ḿnh , họ thuờng dùng những từ như : sợ hăi , lo âu, căng thẳng ( nervous )= bồn chồn , distress =cùng khốn…… Ngược lại những nguời thiên về bên trái ( left oriented) lại dùng những tính từ như : mạnh mẽ , hăng hái , tỉnh táo , hănh diện, vui vẻ , exited (thanh thoát )…..  
Các nghiên cứu nói trên , và nhất là gần đây, khi ngài Datlai Latma, cùng với những thiền sư Tây Tạng và những giáo sư ở Mind and Life institut thực hành 1 cuộc thí nghiệm rất qui mô với h́nh ảnh của năo bộ của những Thiền sư lúc tọa thiền đă chứng minh được rằng sự hành tập Thiền Quán có thể rèn luyện được những tế bào thần kinh ( neurones ) , để di chuyển những hoạt động của năo bộ về những vùng cho ta sự tỉnh thức, và thoải mái … 
Và như vậy , cho dù ta không thay đổi được hoàn cảnh và sự việc trong cuộc đời , nhưng ta thay đổi được cách tiếp nhận , và cảm nhận của chính ta . Nói một cách khác, ta thay đổi đuợc cái nh́n của ta về những sự việc và hoàn cảnh xảy ra để mà chấp nhận , và thay đổi cái quan niệm , cái cảm thọ của chính ḿnh.              
Cũng như nh́n 1 ly nuớc có phân nửa nuớc , ta có thể thấy nó vơi một nửa và có ư niệm Buồn , Nguợc lại ta cũng có thể thấy nó đầy 1 nửa và ư niệm Vui sẽ khởi sanh . Cùng 1 sự việc, nhưng sự cảm thụ có khác nhau ( Đầy - Vơi ) sanh ra những t́nh cảm trái ngược nhau ( Vui - Buồn ) .     
Những nguyên do của stress vẫn c̣n đó , ( v́ đó là những ǵ ta không thể nào tránh khỏi trong đời sống ) ông boss vẫn khó tánh, bà xă ( ông xă ) vẫn hay cằn nhằn …. Nhưng đối với 1 nguời tu tập thiền quán , sự cảm nhận của họ đă đổi khác . Thay v́ Đánh trả hay Chạy trốn , hay … Chịu trận …..họ biết cách Chấp nhận và t́m thấy đuợc Hạnh phúc ngay trong cái gọi là bể khổ này đây .   
Do đó khi tu tập Thiền quán , bạn chẳng cần phải là người theo đạo Phật , chẳng cần phải là Phật tử , bạn có thể theo tôn giáo của bạn , bạn có thể là nguời theo Thiên chúa giáo , hay Hồi giáo v.v…. bạn thấy Đời là những phiền năo , là Khổ , và bạn ngồi xuống tập trung ư tuởng ḿnh vào hơi thở , vào 1 lời nói , 1 công án ….. Bạn shut down những stress hormones đang tuôn trào trong cơ thể bạn , Bạn chuyển ḍng điện năo qua phía bán cầu trái …… và bạn thấy thơ thới , nhẹ nhàng … cơ thể bạn không c̣n bị hành hạ bởi những độc dược tự bạn tiết ra , vấn đề đối với bạn cũng không c̣n nan giải và trầm trọng , Bạn thấy bớt khổ …… 
Và Đức Phật mỉm cuời ……v́ bạn đă đi đúng cái con đuờng mà Ngài muốn truyền đạt lại cho bạn ngay sau khi Ngài chứng ngộ (cũng nhờ Thiền Quán !!! ) dưới cội Bồ Đề , con đường của Khổ Tập Diệt Đạo , con đường của Tứ Đế , con đuờng Diệt Khổ …

  Thật vậy , chính bạn đă t́m được và đi vào con đường của bạn đă mở ra , bạn đi trên con đường ấy với nụ cười trên môi và sự tỉnh thức mà bạn tự rèn luyện qua Thiền quán để có được bản lĩnh vượt qua những Stress luôn chực chờ đón bạn ./.
Hoang Vu