News - Thời sự                                                    
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Tổng Thống Trump Xuất Cảng "Mước Mỹ Trước Hết" Sang Châu Á

 


Hôm thứ Ba vừa qua (14 tháng 11 nằm 2017), Tổng Thống Hoa Kỳ Donald J. Trump đă kết thúc chuyến công du Châu Á kéo dài 12 ngày, và đă khơi nên những câu hỏi mới về vai tṛ của Hoa Kỳ trong khu vực - như "Nước Mỹ Trước Hết (America First)" có ư nghĩa ǵ đối với một khu vực đang bị kẹt giữa một người hàng xóm đáng sợ đang nhanh chóng phát triển quyền lực và ảnh hưởng, và một người bạn xa t́m cách đ̣i nợ cũ? Đồng thời câu trả lời có ư nghĩa ǵ đối với vùng Biển Đông?


Trước chuyến đi của Trump, các bức ảnh chụp từ vệ tinh cho thấy rằng TC vẫn tiếp tục theo đuổi các nỗ lực xây dựng ở Biển Đông một cách nhanh chóng, và các nhà b́nh luận khẳng định rằng Biển Đông phải là một trong số những vấn đề chính mà ông Trump nêu ra trong chuyến đi. Sau những báo cáo này, chính quyền đă công bố một chủ đề cho chuyến thăm viếng: "Một vùng Ấn Độ - Thái B́nh Dương (Indo-Pacific) tự do và mở cửa," một tầm nh́n tương đối phù hợp với các chính quyền trước đây. Cố vấn an ninh quốc gia, Trung tướng HR McMaster, giải thích chuyến đi của Trump là một cơ hội tuyệt vời để thể hiện cam kết của Hoa Kỳ và Trump về Ấn Độ - Thái B́nh Dương và những nỗ lực của Mỹ nhằm củng cố các liên minh lâu năm và mở rộng quan hệ đối tác lâu dài. Rơ ràng trong thời gian đầu tiên của Trump ở Nhật Bản và Hàn Quốc, cam kết về tự do và cởi mở có thể đi kèm với những điều kiện: những nhượng bộ thương mại đáng kể.


Sau khi trao đổi với các đồng minh trong khu vực gần nhất của Hoa Kỳ (và thúc đẩy việc bán vũ khí và các trang bị quốc pḥng để giúp thu hẹp thâm hụt thương mại), Trump đă đến Bắc Kinh để được tiếp đón một cách xa hoa, chưa từng có. Ở đó, ông đă trao đổi "thẳng thắn" với Chủ tịch TC Tập Cận B́nh (Xi Jinping) về t́nh trạng Biển Đông; Các phương tiện truyền thông nhà nước TC báo cáo rằng cả hai bên đều bày tỏ sự ủng hộ cho tự do hàng hải và trên không trong vùng địa dư này. Sau chuyến thăm, chính phủ Mỹ đă công bố một bộ hồ sơ thỏa thuận trị giá 300 tỷ đô la, nếu được thực hiện th́, sẽ thu hẹp thâm hụt thương mại Mỹ - Trung, mà Trump đă từng gọi là "một phía và không công bằng". Trump đă nhanh chóng đưa ra lời giải thích rằng, "Tôi không đổ lỗi cho Trung Quốc. Ai có thể đổ lỗi cho một nước có thể lợi dụng nước khác v́ lợi ích của công dân? Tôi có lời khen cho Trung Quốc về việc (lợi dụng) này."


Điểm dừng chân tiếp theo của chuyến đi là các cuộc họp về Hợp tác Kinh tế Châu Á - Thái B́nh Dương (APEC) ở một thành phố nằm ven Biển Đông, Đà Nẵng, Việt Nam, nơi Trump đưa ra một bản diễn văn kinh tế rất mạnh mẽ: "Chúng tôi t́m kiếm các mối quan hệ thương mại lành mạnh và vững chắc bắt nguồn từ các nguyên tắc công bằng và có qua có lại... Chúng tôi hy vọng rằng các thị trường sẽ cởi mở đối với cả hai bên." Ông cũng nói ngắn gọn về vấn đề tranh chấp trên Biển Đông, rằng "Chúng ta phải tôn trọng các nguyên tắc đă đem lại lợi ích cho tất cả chúng ta, cho trật tự pháp luật, quyền cá nhân, và tự do hàng hải và trên không, cũng như tất cả các đường biển phải được mở rộng cho thương thuyền." Sau đó, tại Hà Nội, Trump đă đề nghị làm "trung gian" cho những tranh chấp trên Biển Đông, nói với Chủ Tịch nước Việt Nam, Trần Đại Quang: "Tôi là một trung gian ḥa giải và trọng tài có rất nhiều khả năng và kinh nghiệm."  Ông Alan Cayetano, Ngoại trưởng Philippines, "hoan nghênh" đề nghị này, sau khi Tổng thống Philippines Rodrigo Duterte hứa với dân chúng Phi rằng ông sẽ đối chất họ Tập bên lề hội nghị APEC, nhưng khi trở về Manilla th́ lại tuyên bố rằng cuộc tranh căi về Biển Đông "tốt hơn là cứ để như cũ, đừng đụng chạm đến" v́ họ Tập đă nói với ông rằng việc xây dựng quân đội của TC trong khu vực là "không có ǵ quan trọng cả". Cũng trong cuộc đối thoại này, họ Tập, có ư muốn TC trở thành quốc gia lănh đạo khu vực, sẽ giữ vai tṛ tương tự như của Hoa Kỳ trong việc "bảo vệ ḥa b́nh, ổn định và thịnh vượng cho khu vực Biển Đông." Họ Tập sau đó tham gia vào các cuộc họp song phương với Việt Nam, trong đó vấn đề của Biển Đông được lèo lái cẩn thận để tránh gây nên sôi động trong các cuộc họp đa phương tiếp theo. Các báo cáo từ Nhật Bản chỉ ra rằng TC đă t́m cách hạn chế tối đa việc thảo luận về Biển Đông trong các cuộc họp song phương.


Duterte, Tổng Thống Phi, người đứng đầu Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), đă tham dự Diễn Đàn ASEAN lần thứ 50 và Diễn Đàn Đông Á tại Manilla sau khi kết thúc các cuộc họp của APEC. Ở đó, ông đă nhắc lại các tuyên bố trước đó của ḿnh trong một bài phát biểu: "Vấn đề Biển Đông, tốt hơn hết là cứ để yên như thế, đừng đụng vào. Nó có thể gây nên những cuộc đối đầu dữ dội. Chúng ta không thể phung phí tài nguyên quốc gia để tham dự chiến tranh và vũ lực." Ông cũng đă gặp Thủ tướng Úc Malcolm Turnbull, và thảo luận về một bộ quy tắc ứng xử cho Biển Đông (code of conduct for the South China Sea), và  những vấn đề khác. Ngay sau đó, ASEAN và TC đă đồng ư bắt đầu các cuộc đàm phán về nguyên tắc tiến hành soạn thảo bộ quy tắc ứng xử này - mà Thủ tướng TC Li Keqiang nói sẽ đem đến sự "ổn định" cho khu vực. Các bên cũng đồng ư với một hiệp ước về môi trường biển trong khu vực.

Mặc dù Trump đă rời khỏi Hội nghị thượng đỉnh Đông Á trước khi kết thúc chương tŕnh v́ sự chậm trễ trong việc tổ chức, nhưng ông đă nói với các nhà lănh đạo ở đó rằng "Tôi vẫn lo ngại về những nỗ lực của TC đă xây dựng và quân sự hoá các tiền đồn ở Biển Đông." Ngay trước khi trở về Washington, ông Trump đă viết một bản tóm tắt về thành quả của chuyến đi: "Chúng ta muốn có công bằng và có qua có lại trong vấn đề thương mại. Và chúng ta sẽ thấy rất nhiều điều tuyệt vời xảy ra. Chúng ta rất vui vẻ mở cửa cho thương mại. Nhưng chúng ta phải được đối xử công bằng. Chúng ta phải được đối xử tương xứng, có qua có lại."  Không thấy ông Trump đề cập đến tranh chấp Biển Đông.

Lâm Viên

 

Lược dịch theo bài viết của Jimmy Chalk