báo điện tử TRÁCH NHIỆM do Khu Hội CTNCT Việt Nam Nam California chủ trương

                                                          *  hoạt động từ 26/4/2008  *
                      

"Những thông tin trên trang web này thể hiện quyền tự do ngôn luận của người đưa tin; và quyền được tiếp cận thông tin đầy đủ của người đọc."

                                                                                                                                              

 
Không bao giờ quên Anh...

Tưởng niệm Nhạc sĩ Thục Vũ (*)/Vũ Chương
Mừng cho người chết trong nhà tù “cải tạo"/Văn Quang

 


Video Chết Dưới Tay Trung Quốc #1 =>#4 - Sách Hay của Peter W Navarro và Greg Autry

 
THÊM MỘT TƯỢNG ĐÀI VINH DANH CHIẾN CÔNG NGƯỜI LÍNH VNCH Ở TP. WESTMINSTER . TP. WESTMINSTER CHẤP THUẬN DỰ ÁN XÂY DỰNG TƯỢNG ĐÀI TÁI CHIỂM CỔ THÀNH

 

 

 

 

 
Tội ác tày trời của cộng sản trong các "Trại Tập Trung Cải Tạo"

***

 

 

HÀO KIỆT PHƯƠNG NAM

 

HẢI-QUÂN TRUNG TÁ VNCH HÀ NGỌC LƯƠNG

“Đạn bay, nợ trả hồn sông núi
Kiếm găy, ơn đền chuyện sử xanh”

Hào Kiệt Phương Nam - Hải Quân Trung Tá VNCH Hà Ngọc Lương

Anh dũng tự sát cùng vợ và 3 con tại Nha Trang

Hải Quân Trung Tá Kỹ Sư Hà Ngọc Lương sinh năm 1937 tại Hà Nội, cựu học sinh trường Trung Học Nguyễn Trăi, Hà Nội và Trung Học Chu Văn An, Sài G̣n, cựu sinh viên Đại Học Khoa Học Saigon. V́ ḷng yêu nước tràn đầy, ông đă rời bỏ giảng đường để ghi tên vào Khóa 9 (Đệ Nhất Nhân Mă) Sĩ Quan Hải Quân Nha Trang. Liên tiếp trong 3 kỳ thi Alfa, Chuẩn Úy, và Măn Khóa, ông đều đậu Thủ Khoa, nên được các chiến hữu mến mộ.

Sau khi măn khóa vào tháng 05 năm 1961 với cấp-bậc Thiếu-Uư, ông đă phục vụ tại Hộ Tống Hạm Vân Đồn, Hộ Tống Hạm Đống Đa II. Sau đó, ông đi du học Hoa Kỳ, và trở về làm Hạm Trưởng Tuần Duyên Hạm Diên Hải, Hạm Trưởng Trợ Chiến Hạm Linh Kiếm, rồi về Bộ Tư Lệnh Hải Quân, phục vụ tại Khối Quân Huấn. 

Ông đi du học Hoa Kỳ lần thứ hai và tốt nghiệp bằng Kỹ Sư Cơ Khí, trở về, ông được bổ nhêm làm Quản Đốc công tác sửa chữa chiến hạm tại Hải Quân Công Xưởng. Sau cùng, ông làm Giám Đốc Quân Huấn, Trung Tâm Huấn Luyện Hải Quân Nha Trang.

Ngày 4/4/1975, khi Nha Trang di tản vào Saigon, theo gương Phan Thanh Giản, Hải Quân Trung Tá Hà Ngọc Lương cùng phu nhân, Bà Lê Thị Kỳ Duyên, và 3 con đă tuẫn tiết ngay tại Pḥng Văn Hóa Vụ. 

Điều đau ḷng nhất là khi bọn cộng sản đến tiếp thu, thấy 5 thi hài trong Pḥng Văn Hóa Vụ, bọn chúng đă độc ác cho chôn vùi tạm bợ trên một mô đất cạnh bờ biển. Hải Quân Thiếu Tá Hà Tấn Thể đă cùng với vợ chồng Giáo Sư Lê Quốc Khánh và một đàn em, bốc mộ lên, tẩm liệm và đặt áo đại lễ cùng mũ Sĩ Quan trong quan tài người Anh Hùng rồi đem đi chôn tại nghĩa trang nằm dọc hai bên Quốc Lộ 1.

Để ghi dấu công ơn người Anh Hùng Việt Nam, chỉ có một tấm biển gỗ mang ḍng chữ: “Nơi an nghỉ của gia đ́nh Hà Ngọc Lương – Lê Thị Kỳ Duyên”.

***

Sáng ngày 01/4/1975 tại Cư Xá Sĩ Quan Hải Quân đường Lê Văn Duyệt, Nha Trang.

Trung Úy Gia vừa ngừng xe trong sân cư xá nói to:

– Di tản! Lệnh Đô Đốc: di tản vào Sàig̣n!

Phu quân tôi (HQ Thiếu Tá Hà Tấn Thể, Khóa 12 Đệ Nhất Song Ngư) bước vội ra cửa. H́nh như anh không muốn lệnh di tản đến sớm như vậy nên anh hỏi:

– Ngay bây giờ?

– Vâng, ngay bây giờ. Gia đ́nh nào c̣n sót, chưa đi kịp chiều hôm qua, mau lên xe tôi chở xuống bến cảng. Tàu sắp nhổ neo.

Tôi từ trong nhà bước ra, đứng bên cạnh phu quân tôi. Tôi cố thuyết phục anh lần cuối:

– Anh nên di tản một ḿnh vào Saig̣n ngay. Đây là chuyến xe chót về chở những gia đ́nh nào c̣n sót lại. Nếu không, anh sẽ bị kẹt lại. bọn công sản tràn vào sẽ bắn chết anh. Tin đồn em nghe chắc sẽ có “trung lập”, khi ấy anh lại về với mẹ con em.

Giọng anh buồn, trầm hẳn xuống:

– Em mang thai gần ngày sanh, sợ chen lấn xuống tàu có thể chết cả mẹ lẫn con, không dám theo anh di tản. Nhưng anh nỡ ḷng nào bỏ em và các con mà đi cho đành. Thôi anh chấp nhận ở lại. Thà sống cực khổ với chế độ cộng sản c̣n hơn là không có em và con trong cuộc đời. Anh đă nói với em nhiều đêm rồi.

– Nhưng bọn cộng sản vào sẽ bắn chết anh!

– Chắc không đến nỗi vậy đâu em. Nếu giết hết quân cán chính th́ chúng nó sống với ai ở miền Nam này.

Nói tới đây, tôi thấy Trung Tá Hà Ngọc Lương, vợ và ba đứa con bước ra khỏi nhà. Trong tay anh chị Lương, mỗi người một xách tay nhỏ. Anh Lương nh́n thấy vợ chồng tôi đang đứng yên lặng buồn rầu trước cửa nhà, anh ngạc nhiên hỏi:

– Sao Thiếu Tá và chị c̣n đứng đây không lên xe? Các cháu và túi xách đâu?

Giọng buồn nhưng dứt khoát, anh Thể nói nhanh:

– Gia đ́nh tôi ở lại, không di tản, Commandant!

– Tại sao?

– Như Commandant thấy đó, vợ tôi mang thai gần đến ngày sanh, sợ chen lấn xuống tàu có thể nguy hiểm đến tánh mạng cả mẹ lẫn con, không dám đi. Tôi quyết định ở lại với vợ con tôi. Thôi gia đ́nh Commandant đi b́nh yên.

Chị Lương đứng gần chồng. Chị nói ǵ bên tai anh Lương, tôi nghe không rơ. Tôi chỉ nghe anh Lương đáp lời vợ giọng hơi gắt:

– Anh bảo em lên xe!

Chị Lương miễn cưỡng lên ngồi băng ghế sau với các con, nét mặt hờn dỗi. Tôi bước đến bên xe, nắm bàn tay chị. Giọng tôi hơi nghẹn lại v́ xúc động:

– Thôi anh chị và các cháu đi an lành. Nghe đồn chắc sẽ trung lập. Hy vọng sau này chúng ḿnh sẽ lại gặp nhau.

Chị Kỳ Duyên (nhủ danh của chị Lương) gượng cười, siết chặt tay tôi:

– Vâng, hy vọng chị em ḿnh sẽ gặp nhau!

Bỗng tôi thấy Trung Tá Lương cho tay vào túi rút chùm ch́a khóa quăng về phía phu quân tôi. Anh Thể chụp lấy. Cả hai không nói một tiếng nào. Chiếc xe lao ra cổng.

***

Quân đội miền Nam đang di tản chiến thuật. Nha Trang bỏ ngỏ, bọn cộng phỉ sẽ tràn vào đây trong chốc lát. Chúng tôi đi tạm trú chỗ khác v́ lẽ ấy. Ngồi trên xe với chồng và các con, bên cạnh chỉ 2 túi xách nhỏ. Một, đựng vài bộ quần áo cho cả nhà và túi kia đựng áo trẻ sơ sinh, khăn lông, tă lót cho đứa con tôi đang mang trong bụng. Từ lúc lên xe, chúng tôi không ai nói một lời. Trong ḷng mỗi người đều có những ư nghĩ và cảm xúc riêng tư không muốn nói ra.

Ngoài đường phố, dân chúng vội vă, tấp nập đi lại. Trên mặt người nào cũng lộ vẻ hoảng hốt lo âu. Đó là những dân lành đă trốn chạy cộng sản từ các tỉnh miền trung và cao nguyên đổ về. Nh́n cảnh màn trời chiếu đất họ đang gánh chịu, tôi không cầm được nước mắt. Tôi đưa tay lên gạt nhanh hàng nước mắt đang chảy tràn trên má. Nh́n lại ḿnh, tôi cũng đang chạy trốn cộng sản như họ. Chỉ khác một điều: chúng tôi chạy đến một nơi có chỗ tá túc chớ không phải ở đường, ở chợ như họ.

Chiều và tối đêm đó có nhiều tiếng súng nổ. Không phải tiếng súng bắn nhau giữa hai bên. Đó là tiếng súng của bọn người vô lương tâm, lợi dụng thời gian chưa có chính quyền và luật pháp, đi cướp bóc của người dân. Chúng tôi nh́n nhau thở dài.

Hôm sau, trưa ngày 2/4/75, lũ cộng phỉ tiến vào thành phố Nha Trang. Xe tăng đi trước bộ đôi đi sau. Tưởng đoàn quân chiến thắng oai hùng lắm. Té ra chỉ là một lũ thổ phỉ ô hợp toàn trẻ con mới lớn, gầy ốm xanh xao vừa mới từ trong rừng rú chui ra. Ôi, nếu chẳng phải nhờ may mắn và viện trợ hùng hậu của khối cộng sản quốc tế quan thầy th́ làm sao bọn thổ phỉ ốm đói từ phương bắc đó có thể vào được thành phố này một cách dễ dàng như vậy!

Sáng ngày 4/4/1975, gia đ́nh tôi dắt díu nhau về lại Cư Xá Sĩ Quan Hải Quân Lê Văn Duyệt. Chúng tôi về trông coi đồ đạc trong nhà kẻo bọn trộm cướp cạy cửa lấy đi.

Vừa bước chân vô cư xá, tôi cảm thấy rờn rợn thế nào ấy! Cách đây mấy ngày sân cư xá tưng bừng nhộn nhịp. Trẻ con chơi đầy sân, cười đùa vui vẻ. Giờ đây sao hoang vắng quá! Chúng tôi vào nhà, khóa trái cửa lại, dặn các con chỉ được chơi trong nhà, cấm không được mở cửa ra sân.

***

Trưa hôm sau, vừa về đến nhà, sau khi ra đường phố nghe ngóng tin tức, anh Thể nói với tôi:

– Anh vừa kéo dây kẽm gai cài cổng cư xá lại rồi đó em. Anh sợ bọn trộm cướp vào cạy cửa lấy trộm đồ đạc của các anh chị đă di tản. Nếu sau này, các anh chị về c̣n có quần aó đồ đạc dùng.

– Nhưng ban đêm khi chúng ḿnh ngủ, chúng cạy cửa vào lấy trộm, làm sao ḿnh giữ được hở anh?

– Ngoài khả năng của ḿnh th́ chịu chớ biết làm sao em!

Chợt nhớ ra, tôi nói với anh Thể:

– Ban năy lúc anh đi vắng, có người vào căn nhà của anh Đặng Hữu Thân, chở đồ đạc đi.

Em tưởng bọn trộm cướp em sợ qúa. Nhưng em cũng thương anh chị Thân, sợ mất đồ đạc của họ, tội nghiệp. Em ráng lấy can đảm ra can thiệp. Th́ ra đó là ông cụ thân sinh của anh Thân. Cụ xuống chở đồ đạc của anh chị Thân về cất giữ dùm cho con đó mà.

Anh Thể tỏ ư mừng:

– Vậy à! Vậy th́ anh bớt trách nhiệm giữ nhà cho một người bạn cùng khóa.

Tôi trầm ngâm suy nghĩ một lúc rồi nói:

– Đồ đạc trong cư xá này nếu mất mát, ḿnh không chịu trách nhiệm với ai cả. Nhưng với anh chị Lương, ḿnh có phải có chút trách nhiệm. Khi đi, anh Lương quăng chùm ch́a khóa cho anh. Tuy anh Lương không nói tiếng nào, nhưng ḿnh phải hiểu là anh anh ấy gởi nhà cho chúng ta. Nay mai bọn cộng sản vào tiếp thu cư xá này, đồ đạc trong tất cả mọi nhà đều thuộc về tay bọn chúng nó. Sẵn có ch́a khóa anh Lương đưa, chúng ta nên lấy cất dùm anh chị một ít đồ đạc. Mai kia anh chị Lương về lại Nha Trang, anh chị c̣n có ít đồ đạc dùng. Khi đi, em thấy anh chị chỉ đem theo có 2 túi xách nhỏ.

Anh Thể thoáng suy nghĩ rồi nói:

– Ừ, em tính vậy cũng phải. Ḿnh nên cất giữ dùm anh chị một ít đồ dùng như quần áo và ít đồ có giá trị tiền bạc.

Chúng tôi đem về cất giữ dùm anh chị Lương: 1 xe Honda, 1 Tivi, 1 đàn organ, một quạt máy và một vali đựng quần áo, mỗi người vài bộ. Tối hôm đó chúng tôi cảm thấy rất vui v́ chúng tôi đă làm một việc tốt cho bạn bè.

Trung Tá Lương là một người bạn được chúng tôi thương mến và kính trọng nhất trong Cư Xá Sĩ Quan Hải Quân Lê Văn Duyệt. Anh trầm lặng hiền lành ít nói. Anh gốc người Bắc, giọng nói dịu dàng trầm ấm. Anh là một sĩ quan tài hoa tuấn tú. Anh đă đậu Thủ Khoa, Khóa 9 Sĩ Quan Hải Quân Nha Trang.

Sau khi đi du học Mỹ 2 năm, anh được điều về Trung tâm Huấn Luyện Hải quân Nha Trang, giữ chức Trưởng Pḥng Văn Hóa Vụ. Chúng tôi mến anh v́ nết, trọng anh v́ tài. Anh Lương cùng họ Hà với anh Thể, nhưng không cùng chung một huyết thống. Hai anh chỉ là bạn, đúng ra là niên trưởng nhưng thương mến nhau như anh em trong nhà. Căn chung cư anh chị Lương và căn chung cư của chúng tôi ở cạnh nhau nên chị Lương và tôi thường xuyên qua lại với nhau.

Chiều ngày 5/4/75 trong lúc anh Thể ra ngoài nghe ngóng tin tức, tôi ở nhà với các con. Tôi đang nấu cơm dưới bếp th́ có tiếng gơ cửa. Tôi bước lên mở cửa th́ thấy một người đàn ông, trên mặt c̣n in nét kinh hoàng:

– Chào bà. Xin lỗi, ông nhà là sĩ quan làm việc trong Trường Sinh Viên Sĩ Quan NhaTrang phải không?

Tôi thận trọng, ngập ngừng:

– Xin hỏi.., ông là ai?

– Thưa bà, trước đây tôi là một người lính làm việc trong Trường Sinh Viên Sĩ Quan. Tôi vừa đến đó ḍ la tin tức th́ tôi được biết một sĩ quan đă tự sát chết cùng với vợ và ba đứa con tại văn pḥng Văn Hóa Vụ.

– Trời! Gia đ́nh ai vậy, anh biết không?

– Thưa bà, tôi không nhận diện được ai v́ xác chết đă śnh lên. Ông ấy mang lon Trung Tá, ngồi chết gục trên ghế, vợ và các con nằm chết trên tấm thảm trải trên nền nhà.

Tôi kinh hăi kêu lên:

– Gia đ́nh ai đă chết thảm như vậy hở trời! Pḥng Văn Hóa Vụ, 3 đứa con …. chắc gia đ́nh anh Lương!

– Thưa bà, tôi lên đây xem sĩ quan nào c̣n kẹt lại không. Nếu c̣n ở lại xin xuống nhận diện xem ai. Cùng là bạn bè, dễ nhận mặt nhau hơn.

– Nhà tôi, Thiếu Tá Hà Tấn Thể, c̣n kẹt lại. Anh ấy vừa di vắng. Khi nhà tôi về, tôi nói lại và anh ấy sẽ xuống sau. Cám ơn anh đă báo tin.

Người lính Hải Quân chào tôi rồi ra đi.

Anh Thể về, nghe tôi thuật laị, không chậm một giây, anh phóng Vespa ra cổng thẳng xuống Quân Trường Sinh Viên Sĩ Quan Hải Quân Nha Trang.

Vừa mở cửa văn pḥng Văn Hóa Vụ của Trung Tá Hà Ngọc Lương, mùi tử khí của năm xác chết đă lâu ngày, tanh hôi nồng nặc đă làm cho anh Thể chóng mặt, buồn nôn, lảo đảo muốn té. Khắp người anh nổi da gà. Anh cố nén cơn buồn nôn, ráng giữ b́nh tĩnh, cố gắng tiến từ từ đến những người đă chết từ nhiều ngày trước.

Anh Thể chăm chú nh́n kỹ 5 xác chết. Xác đă śnh, hơi khó nhận diện. Nhưng rồi anh cũng nhận ra. Anh Lương gục chết trên ghế, trong tư thế nửa nằm nửa ngồi, cây colt nằm gần bàn tay anh. Mặt anh Lương bị méo v́ viên đạn đi xuyên qua. Mắt anh đă có ḍi nhỏ đục khoét. 

Chị Lương và 3 đứa con, nằm chết dưới tấm drap trải trên nền nhà. Tất cả đă bị bắn vào đầu. Có lẽ anh Lương đă bắn vợ con trong lúc họ đang ngủ. Trong pḥng giấy tờ quan trọng của gia đ́nh anh bị tung tóe vung văi khắp nơi. Hai túi xách ngày anh mang theo, anh Thể không thấy đâu.

Vài người ṭ ṃ nh́n vào, nhưng mùi tanh hôi đă làm cho họ bước vội tránh đi.

Anh Thể phóng xe về báo tin cho tôi. Vừa nghe qua, tôi ̣a lên khóc nức nở:

– Trời ơi! sao lại chết thảm thế này! Tội nghiệp gia đ́nh anh chị Lương qúa! Làm sao bây giờ đây anh?

Năy giờ anh Thể ngồi hai tay ôm đầu gục xuống, nghe tôi hỏi, anh ngẩn đầu lên ôn tồn nói:

– Chúng ta phải chôn cất gia đ́nh anh chị và các cháu, em à! T́nh bạn bè, t́nh chiến hữu, chúng ta phải chứng tỏ trong lúc này. Anh biết thân nhân họ hàng anh Lương đều ở Saig̣n. Nhưng bên chị Lương, có ai ở Nha Trang không em?

Nghe đến chữ họ hàng, tôi chợt nhớ ra. Tôi nói nhanh:

– A, chị Lương có người anh đang dạy tại Trường Vơ Tánh, tên ông là Khánh.

– Vậy th́ chúng ta t́m ông Khánh cho ông ấy biết tin ngay đi. Nhưng biết nhà ông Khánh ở đâu mà t́m đây?

– Việc ấy anh để em lo. Muốn t́m nhà thầy giáo th́ phải hỏi học tṛ!

– Vậy em đi ngay đi! C̣n phần anh, anh phải đi mua 5 cái ḥm.

– Nếu t́m được ông anh chị Lương, anh sẽ phối hợp với ông lo việc chôn cất. Bằng không, chúng ḿnh phải tự lo tất cả công việc thôi. Xác đang śnh thối, phải chôn ngay mới được. Anh đi lo công việc đây!

Nói rồi anh Thể phóng vespa nhanh ra cổng.

Quá thương xót và hăi hùng cái chết của gia đ́nh anh chị Lương, tôi quên mất ḿnh đang mang thai gần ngày sanh, tôi phóng lên chiếc xe đạp mini lao đi t́m nhà ông Khánh. Dọc đường gặp em nào có dáng dấp học sinh, tôi đều dừng lại hỏi thăm nhà giáo sư Khánh đang dạy Pháp Văn tại trường Vơ Tánh. 

Sau gần một giờ t́m kiếm, tôi đă ở trong pḥng khách nhà ông Khánh. Nh́n nét hăi hùng in trên mặt tôi, bà Khánh hỏi ngay:

– Chị đến đây chắc có việc quan trọng cần nói?

Tôi chưa kịp trả lời th́ lúc đó ông Khánh từ pḥng trong bước ra chào tôi. Tôi vắn tắt kể vụ tự sát của gia đ́nh Trung Tá Lương. Vừa nghe qua ông Khánh đă oà lên khóc nức nở. Ông ôm đầu rên rỉ:

– Kỳ Duyên ơi, sao em lại bị chết thảm như vầy! Chú Lương ơi, sao chú nỡ bắn vợ con rồi tự sát như thế! Người ta sống được, ḿnh sống được chớ! Cách đây một tuần chú nói với tôi “Nếu bọn cướp cộng sản tràn vào, em sẽ bắn vợ con rồi tự sát chứ em không sống với bọn nó đâu. Em đă lắp sẵn đạn trong khẩu Colt của em. Em thề không đội trời chung với bọn cộng sản”. Tưởng chú nói là nói vậy, ngờ đâu chú làm thật. Thảm thiết quá chú Lương ơi!

Trước hoàn cảnh này ḷng tôi cũng đau xót lắm. Nhưng tôi cố gắng nuốt nuớc mắt chảy ngược vào trong, tôi ôn tồn an ủi ông:

– Xin ông bớt thương cảm. Dù ông có than khóc bao nhiêu, anh chị Lương và các cháu cũng không sống lại được. Xác đă śnh chương, cần được chôn ngay. Anh Thể tôi đang đi mua ḥm. Ông nên xuống ngay Trường Sinh Viên Sĩ Quan Hải Quân cùng với nhà tôi lo việc chôn cất.

Khi anh Thể cùng ông bà Khánh xuống pḥng Văn Hóa Vụ, nơi gia đ́nh Trung Tá Lương đă tự sát, th́ pḥng trống trơn! Pḥng đă được dọn dẹp, khử trùng sạch sẽ! Anh Thể hỏi tụi bộ đội vừa mới tiếp thu trường th́ được biết bọn nó tưởng xác chết vô thừa nhận, sợ dơ dáy truyền nhiễm nên chúng nó đă dem chôn ngoài băi cát bên cạnh bờ biển. 

Anh Thể và ông Khánh nhờ một tên bộ đội dẫn đi chỉ chỗ những thi thể bọn bộ đội cộng phỉ vừa mới chôn. Nh́n 5 nấm mộ mới lấp đất sơ sài, anh Thể thương bạn qúa, anh không nỡ để bọn cộng phỉ chôn gia đ́nh bạn anh một cách cẩu thả sơ sài như vậy. Vả lại 5 chiếc ḥm đă chở xuống, không đặt họ vào đó nằm cho ấm áp, đau xót buồn tủi cho họ biết chừng nào!

Anh Thể bàn với ông bà Khánh, đào xác lên, tẩm liệm sạch sẽ rồi đem ra nghĩa trang Đồng Đế chôn cho mỗi người trong gia đ́nh có được một nấm mồ. Ông bà Khánh nghe anh Thể hết ḷng với gia đ́nh em ḿnh như thế, mừng qúa đồng ư ngay. Ông bà Khánh đă t́m thuê người dến giúp, nhưng lúc đó nước mất nhà tan rồi, ai cũng chán nản đến tận cùng con tim khối óc nên chẳng ai nhận lời cả. Vậy là việc đào xác lên rồi tẩm liệm chôn cất chỉ có anh Thể, ông bà Khánh và một cậu thanh niên nhỏ tuổi. Chắc là con hay cháu của ông bà.

Giáo sư Lê Quốc Khánh là một người đàn ông thể chất yếu đuối nhưng t́nh cảm th́ chứa chan. Mỗi lần đào một xác lên, vừa trông thấy mặt là ông Khánh qúa xúc động, đứng không vững, ông ngă qụy xuống, ôm mặt khóc nức nỡ. Bà Khánh th́ cứng rắn hơn chồng. Bà là một người đàn bà lanh lợi, tháo vác, quyền biến. Có thể nói bà là một phụ tá đắc lực cho anh Thể trong việc chôn cất tập thể này.

Trong lúc đào xác lên để tẩm liệm, anh Thể quá kính phục sự can đảm bất khuất của Trung Tá Hà Ngọc Lương, nên anh quyết định an táng niên trưởng anh như một Chiến Sĩ Anh Hùng Vị Quốc Vong Thân. Anh Thể về mở tủ áo anh Lương, lấy bộ đại lễ binh chủng Hải Quân đem xuống mặc cho bạn. 

Nhưng lúc đó xác anh Lương đă chương lên, mặc không vừa. Quần th́ mặc được nhưng nút quần cài không được, áo th́ quá nhỏ so với thân xác. Anh Thể đành đắp chiếc áo đại lễ có gắn nhiều huy chương lên thi thể bạn. Chiếc mũ cát cấp tá, anh trang trọng đội lên đầu niên trưởng anh. 

Thời điểm đó, NhaTrang đă rơi vào tay bọn giặc cướp cộng sản bắc việt nên anh Thể không t́m đâu ra được Lá Cờ Tổ Quốc Vàng Ba Sọc Đỏ phủ lên quan tài anh Lương. Chiến hữu anh sống chiến đấu cho lá cờ nào, màu áo nào th́, khi bạn anh nằm xuống, phải được chôn theo màu cờ và sắc áo đó. Ít ra Trung Tá Lương phải được tẩm liệm với bộ đaị lễ Hải Quân để khỏi tủi vong linh người quá cố.

Trong lúc anh Thể về lấy bộ đại lễ của anh Lương, tôi đă đưa them một ít quần áo của chị Kỳ Duyên và các cháu, gởi anh Thể đem xuống để bà Khánh “bỏ theo” trong quan tài họ.

Trên 5 nắm mồ mới lấp đất, anh Thể đóng tấm gỗ tạp trên viết hàng chữ bằng sơn 

“NƠI AN NGHỈ CỦA GIA Đ̀NH HÀ NGỌC LƯƠNG & LÊ THỊ KỲ DUYÊN”

Ông bà Lê Quốc Khánh rất cảm động về t́nh bạn giữa anh Thể và anh Lương. Khi công việc tạm xong, ông Khánh ngơ lời cám ơn anh Thể đă hết ḷng hết dạ với gia đ́nh người em gái và em rể ông. Anh Thể nghe vậy gạt đi, nói: “Nghĩa tử là nghĩa tận. Bạn bè cùng binh chủng, cùng đơn vị, chẳng giúp nhau vào lúc này th́ c̣n lúc nào nữa đâu! Xin anh đừng nói đến lời cám ơn, chúng tôi buồn.”

Ngày 19-5-1984, (trước 2 ngày gia đ́nh chúng tôi trốn đi vượt biên), anh Thể và tôi từ Cam Ranh ra Nha Trang, đến nghĩa trang Đồng Đế viếng mộ anh chị Lương lần cuối. Tôi đă ̣a khóc khi thấy 5 nắm đất thấp lè tè đầy cỏ daị. Tấm bảng gỗ anh Thể đóng ngày nào trên hàng mộ, nay đă ngă xuống mục nát tự bao giờ. Chín năm trôi qua rồi c̣n ǵ! Chín năm dưới ngục tù cộng sản, sắt c̣n phải chảy, đá c̣n phải tan, huống ǵ một tấm gỗ tạp!

Với nén nhang trong tay, tôi đă th́ thầm tâm sự với chị Kỳ Duyên: “Gia đ́nh chúng tôi đă không đủ can đảm và gan dạ như gia đ́nh anh chị nên chúng tôi đă trải qua 9 năm khổ đau cùng cực và trăm bề tủi nhục. Nay chúng tôi quyết ra đi t́m tự do và tương lai cho các cháu. Anh chị sống khôn thác thiêng, xin phù hộ cho chúng tôi trót lọt trên bước đường vượt thoát đầy nguy hiểm này. Nếu bị bọn phỉ quyền bắt lại, chúng tôi chắc phải t́m lối thoát cuối cùng như anh chị chứ làm sao sống nổi với lũ quỷ đỏ khát máu và man rợ này. Thôi trời đă về chiều, chúng tôi phải về Cam Ranh cho kịp chuyến xe đ̣. Anh chị và các cháu hăy nằm yên an nghỉ…”

Tôi gục xuống nấm mồ hoang vu thấp lè tè đầy cỏ dại của chị Lương khóc nấc lên....

 (Sài G̣n trong tôi/ Nguyễn Thi Thể Lư)

Thắp nén hương ḷng tưởng nhớ anh
Gương người chiến sĩ sáng long lanh
Đạn bay, nợ trả hồn sông núi
Kiếm găy, ơn đền chuyện sử xanh
Cầu Đá ngàn năm con sóng vỗ
Nha Trang muôn thuở biển vinh danh
Khi về bến cũ dừng chân vái
Dân trí kiêu hùng sẽ tiến nhanh!

Lối Thoát Cuối Cùng