click on photo để trở lại trang List Sách Truyện                                                                   
 

 

click on photo để trở lại trang List Sách Truyện >>

 

HỒI KƯ SÀI G̉N NGÀY DÀI NHẤT CỦA DUYÊN ANH

 

DuyenAnh-SaiGonKy.2.jpgCHƯƠNG 2

Tôi vụt thức khi thấy cổ họng ḿnh khô rang. Ngó dạ quang của đồng hồ: 2 giờ 48 phút. Th́ ra tôi đă chợp mắt trong cơn sợ hăi. Thuốc lá làm họng tôi khô, lưỡi tôi khô, môi tôi khô nhưng rượu đă không làm tôi say. Rượu đủ. Đó là tên truyện ngắn của Dương Nghiễm Mậu. Rượu chưa đủ, không đủ khả năng trấn áp nỗi sợ biển máu của tôi. Có lẽ, thuốc phiện đủ khả năng ấy. Tôi thèm được nằm bàn đèn với Nguyễn Mạnh Côn - với Hoàng Hải Thủy th́ nhất - hút vài cặp. Thuốc phiện sẽ bắt tan loăng mọi sợ hăi. Nếu ta say, thuốc phiện giúp ta thoát thực tại ưu phiền, đưa ta lên cơi phiêu bồng lâng lâng. Thuốc phiện lâu say mà say lâu. Và hễ say, dao kề cổ vẫn tỉnh bơ, bởi chẳng c̣n ư thức nổi không gian, thời gian, nói chi sự việc quanh ḿnh. Dẫu mắt vẫn mở. Mắt mở không phải là thức. Dù mắt nhắm. Mắt nhắm không phải là ngủ. Tai vẫn nghe người nói song không biết trả lời Lư Bạch mới say rượu mà đă trở thành thi bá và chết đẹp v́ say. Thời nhà Đường, Trung Hoa chưa "sáng tạo" được dọc tẩu, đèn dầu lạc và cung cách nằm hít tô phe, nên Lư Bạch đă chưa phiêu diêu trong cơi say phù dung. Do đó, nhân loại vẫn thiếu những bài thơ trác tuyệt của thi sĩ thịnh Đường. Giá tôi được chết say thuốc phiện, tôi sẽ hoan hỉ vô cùng. Tôi sẽ vượt khỏi sợ hăi chờ chết. Hạnh phúc cho những nhà văn nào bị cộng sản đánh dấu, bị thất bại di tản, đang chong ngọn đèn dầu lạc soi tâm sự và thả tâm sự ấy theo khói thuốc phiện vào giây phút mà cái tḥng lọng thù hận đang xiết chặt dần cổ ḿnh.

Không có thuốc phiện, tôi đành đem hồi tưởng và ư nghĩ vẩn vơ ra thay thế và coi như những lời giăng dối gửi cho hư vô. Trăm năm trước tôi, Từ Diễn Đồng đă chờ sáng:

Đêm sao đêm măi tối ṃ ṃ Đêm đến bao giờ mới sáng cho Con trẻ u ơ chừng muốn dậy Ông già húng hắng ngại thèm ho Ngọn đèn giữ trộm khêu c̣n nhỏ Tiếng chó nghi người cắn vẫn to Làng nước ai ai đà thúc dậy Dậy th́ lên tiếng gọi nhà nho

Dân tộc bất hạnh của chúng ta chờ sáng dài dài, chờ sáng đều đều. Đêm tối không chỉ một đời người mà từng thế kỷ. Trăm năm sau Từ Diễn Đồng, Nguyễn Sĩ Tể lại Chờ sáng. Tôi không chờ sáng. Tôi muốn đêm tối vô cùng, đừng bao giờ sáng nữa. V́ bóng tối vỡ, tôi sẽ nh́n rơ h́nh cụ của đao phủ. Tôi đang chờ chết. Làm sao anh có cảm giác đích thực của kẻ chờ chết? Người ta hằng nói về nỗi thống khổ, về nỗi sợ hăi đă kinh qua. Kinh qua chưa đủ. Cần thể nghiệm. Cho nên, có nhiều nhà văn của chúng ta ôm trái ngọt thống khổ mà không dám nuốt. Rốt cuộc, sự kinh qua thống khổ chỉ thể hiện trên những trang giấy kể khổ, tố khổ mà không soi sáng cho đời sống một ư nghĩa nào. Đây là một thiếu sót lớn trong văn nghệ của chúng ta. Sự thiếu sót đă khiến tác phẩm văn chương của chúng ta thiếu kích thước, vắng cái chiều sâu thăm thẳm. H́nh như, chúng ta cũng bằng ḷng sự thiếu sót đó. Và chúng ta đánh giá đại tác phẩm của chúng ta bằng cuốn sách nào nhiều sổ trang nhất, dầy nhất, cầm nặng tay nhất? Thế th́ lại thêm một vấn đề đặt ra. Kinh qua nỗi khổ, thể nghiệm trọn vẹn nỗi khổ mà nhiều tài năng phô diễn, xem chừng cũng vô tích sự. Tôi là kẻ thiếu tài năng phô diễn nên tôi đă không phô diễn trọn vẹn cảm giác sợ hăi chờ chết của tôi. Và tôi bắt chước Thanh Tịnh để khỏa lấp một sự bất tài: Bấy giờ tôi không biết ghi và ngày nay tôi không nhớ hết. Tôi bắt chước câu văn của Thanh Tịnh thôi. Trường hợp hồi tưởng buổi học đầu đời của Thanh Tịnh và trường hợp của tôi khác hẳn. Rơ rệt tôi là kẻ bất tài. Súng vẫn nổ ṛn ở phía phi trường Tân Sơn Nhất. Trực thăng Hoa Kỳ vẫn vần vũ một góc trời Sài g̣n. Ở những nơi nào nữa, trên quê hương miền Nam, những người lính Cộng Ḥa đang trả lời chính quyền Mỹ, dân tộc Mỹ và thế giới rằng, họ không phải là tên bù nh́n Nguyễn văn Thiệu. Khẩu khí Nguyễn văn Thiệu là, khẩu khí một tên lính đánh mướn. Thiệu không chống cộng, Thiệu nhả ngôi vị tổng thống v́ Mỹ cúp viện trợ. Lính và sĩ quan liêm sỉ của nước Việt Nam cộng ḥa tiếp tục chiến đấu chiến đấu vào lúc "đại tướng" Cao văn Viên đă đào ngũ chạy trốn sang đảo Guam. Bây giờ tôi mới thấy tôi hèn nhát. Nếu tôi đă là lính, lúc này, tôi được chiến đấu, được chết anh dũng, chết xứng đáng. Dẫu không có quan tài, không có quốc kỳ phủ trên quan tài, không cả da ngựa bọc thây, vẫn c̣n giọt nước mắt tiếc thương của chiến hữu. V́ tôi trót hèn nhát nên tôi phải ngồi chờ chết, chờ chết nhục, chết thảm. Chợt nhớ đoàn xe tăng tối hôm qua, tôi băn khoăn không hiểu xe tăng của ta đi về đâu chặn giặc cứ điểm nào. Bên kia biên giới của tuyệt vọng là hy vọng. Câu này áng trong tôi một đốm sáng. Tôi kiếm cái radio nhỏ mở nghe tin tức xem Tân tổng tham mưu trưởng quân lực Việt Nam cộng ḥa, trung tướng Vĩnh Lộc, c̣n tuyên bố ǵ thêm không. Đài phát thanh Quân Đội im bặt. Đài Sài g̣n chỉ léo nhéo Nối ṿng tay lớn và giọng nói no đầy đắc thời của tên dân biểu ngu dốt chủ trương giữa Lư Quư Chung. Hắn đă là Tổng trưởng Thông tin của nội các Vũ văn Mẫu. Tướng Vĩnh Lộc không c̣n tiếng nói. Ông ta đang ở đâu? Xướng ngôn viên quen thuộc của đài Sài g̣n loan tin giới nghiêm 24 trên 24 kể từ hôm nay, 30-4-1975. Giới nghiêm 24 trên 24. T́nh trạng cực kỳ nghiêm trọng rồi. Sài g̣n sẽ biến thành một Stalingrad chăng? Tôi mong thế. Để được chiến đấu và được chết đúng nghĩa một cái chết. Tắt radio. Tôi ngồi hút thuốc chờ sáng. Tôi không chờ chết nữa...

*** Những chuyện vừa xảy ra từ đầu tháng 4 mà tưởng chừng xa lắm rồi. Lịch sử nào cũng có những trang buồn bă và những trang chó đẻ. Những trang chó đẻ nhất của lịch sử Việt Nam hiện đại tính từ ngày 12-3-1975. Và những trang này không chứa chất u ẩn cần các sử gia đời sau soi sáng. Nó phơi ra thỗn thện như những miếng thịt bầy nhầy, như xác chết muông thú nhung nhúc ṛi bọ. Hiện nguyên h́nh, hiện rơ chân tướng trên những trang sử chó đẻ là bọn thống trị tôi mọi chiếu nhất, chiếu nh́ của cái chế độ bệ rạc đệ nhị cộng ḥa. Khi máu của dân, của lính chẩy dài dọc 300 cây số liên tỉnh lộ số 7, con trâu Nguyễn văn Thiệu và con ḅ Trần Thiện Khiêm vẫn húc nhau. Đứa tham nhũng đ̣i lật đổ đứa tham nhũng. Và thầy tu Trần Hữu Thanh và "chiến hữu” đă nhân danh cái Thiện chống cái ác v́ cái ác khác. Cuộc chiến đấu của thầy tu Trần Hữu Thanh không có tên để đặt. Có vẻ, cuộc chiến đấu ấy như thể là cuộc khiêu vũ trên xác chết. Cao nguyên đă mất. Vùng đất chiến lược đă mất. Con trâu hận chủ nó và hận con ḅ đă nộp dân, dâng đất cho cộng sản. Trâu ḅ không có ḷng trắc ẩn, nên cảnh tượng hăi hùng diễn ra dọc 300 cây số đường máu chỉ là hoạt cảnh tương tự chương tŕnh tạp lục của Tùng Lâm. Và tất cả đồng ư với trâu ḅ, sự nghiệp nộp dân, dâng đất cho cộng sản của Nguyễn văn Thiệu là... di tản chiến thuật?

Người ta bỗng nhớ những cuộc rút lui chiến thuật theo "Thông cáo của Bộ tối cao chỉ huy quân đội liên hiệp Pháp" vào những ngày trước 20-7-1954 và sau thất bại Điện Biên Phủ. Thoạt đầu, những tỉnh thượng du "rút lui chiến thuật" rồi các tỉnh trung du "rút lui chiến thuật" rồi các tỉnh đồng bằng "rút lui chiến thuật." Rồi mất miền Bắc. Dĩ văng đă không lay động cơn mê sảng hiện tại. Và cơn mê sảng biến chứng thành lú lấp. "Rút lui chiến thuật" 1954 không phải, không bao giờ phải là "di tản chiến thuật" 1975. Cái chính trường của Sài g̣n hoàng hôn chỉ đủ khả năng găm vào Nguyễn văn Thiệu và triều đ́nh cầy cáo của Thiệu. Và, thê thảm lắm, sự mong muốn của Thiệu, từ chức, người ta quả quyết, là ư Mỹ. Đó là sự thật đau ḷng. Mỹ muốn Ngô Đ́nh Diệm thay thế Bảo Đại, thay thế ảnh hưởng thực dân cũ bằng thực dân mới. Bảo Đại bị truất phế. Mỹ muốn thay thế Ngô Đ́nh Diệm bằng đám tướng lănh vai u thịt bắp, vô học và ngoan ngoăn. Ngô Đ́nh Diệm bị hạ sát. Ngô Đ́nh Diệm trưng cầu dân ư để phản bội Bảo Đại và tự biên tự diễn cách mạng nhân vị. Cách mạng nhân vị đă tiêu diệt quốc trưởng Bảo Đại và toàn ban Hội tề ấm ớ. Đám tướng lănh thoán nghịch cũng nhân danh cách mạng tháng 11 tiêu diệt nhà Ngô và cách mạng nhân vị. Mỹ muốn thế. Mỹ muốn hết. Mỹ chỉ cần tay sai một giai đoạn nào đó, cho một mục đích nào đó. Nhưng Mỹ khoái chơi tṛ chơi dân chủ. Mỹ mở vơ đài đánh đấm độc tài. Mỹ cổ vơ. Cả nước Việt Nam chống độc tài Ngô Đ́nh Diệm. Cả nước Việt Nam tưởng ḿnh làm cách mạng, tưởng ḿnh hạ bệ Ngô Đ́nh Diệm. Nẩy sinh một số kiêu tăng mà Thích Trí Quang là biểu tượng rơ nét. Ông thầy tu này coi miền Nam giống cái sân chùa Từ Đàm của ông. ông đă thật "thiêng liêng" những giai đoạn chống Diệm, chống Hương, chống Kỳ. ông thật sự hết thiêng khi chống Thiệu. Ṭa Đại Sứ Mỹ đă ngó lơ, mặc ông tuyệt thực đủ 100 ngày trước Dinh Độc Lập rồi ông âm thầm về dưỡng sức tại Dưỡng đường "đỡ đẻ" của bác sĩ Nguyễn Duy Tài? Thích Trí Quang cháy từ đó. ông ta không hiểu Mỹ chỉ cần ông ta cho một mục đích nào đó, trong một giai đoạn nào đó. Nhiều kẻ đối lập Thiệu và đối lập tổ quốc cũng không hiểu, không chịu hiểu và không biết hiểu như ông thầy tu Thích Trí Quang. Mỹ xử dụng ông Trí Quang, thỏa măn tự ái của Phật tử quá khích, giải tỏa niềm tự ti lép vế 100 năm, đồng thời, hâm nóng tự ái Chúa tử, réo gọi cái lép vế hiện thời. Giữa Trí Quang và Hoàng Quỳnh giàn trận. Hai đêm mù mịt con Phật, con Chúa giao tranh giữa Sài g̣n, thời Nguyễn Khảnh, là kết quả đẹp của Ṭa Đại Sứ Mỹ. Đến lượt Thiên chúa giáo quá khích biểu dương lực lượng "kick-out" Cabot Lodge và "chiếm đóng" Dinh Gia Long. Tôn giáo thay thế đảng phái. Đảng phái hoàn toàn tê liệt. Mỹ lại phân tán mỏng tôn giáo. Phật Giáo chia ra hai hệ phái ḱnh địch nhau: ấn Quang và Việt Nam quốc tự. Giấc mộng hóa đạo (hóa các đạo khác thành đạo Phật) mà văn gia Nguyễn Đức Quỳnh mớm cho ông Thích Tâm Châu bị vỡ. Thiên chúa giáo chia ra hai lực lượng chống đối nhau: Lực lượng đại đoàn kết và Mặt trận công dân công giáo. Tṛ chơi của Mỹ đă xong. Nguyễn văn Thiệu yên ổn đóng vai bù nh́n. Và Mỹ tự do toan tính những âm mưu của Mỹ.

Những kẻ thèm quyền bính và những kẻ chống đối ảo tưởng không quán triệt cái thủ thuật dùng tay sai cho mục đích nào, trong giai đoạn nào của Mỹ nên đă đối lập hư vô, đă câu sao in mặt nước, đă cù trên mũ sắt. Khi Mỹ c̣n cần Thiệu như một đầy tớ đắc dụng, chống đối Thiệu chỉ là sự làm dáng dân chủ giả hiệu của Mỹ ở nước nhỏ. Nhưng khi Mỹ không cần Thiệu và không cần bất cứ một tay sai nào thay thế Thiệu nữa, Mỹ muốn bỏ rơi Nam Việt Nam - v́ đến giai đoạn bỏ, bởi mục đích đă đạt - th́ người ta lại chỉ có thể hiểu rằng Mỹ sẽ bỏ Thiệu v́... ư dân bản xứ là ư trời. Ư ấy thể hiện ở công cuộc bài trừ tham nhũng Nguyễn văn Thiệu của thầy tu Trần Hữu Thanh. Có lẽ, ông thầy tu Trần Hữu Thanh ngây thơ, ông tưởng Trần Thiện Khiêm trong sạch như "con c̣ mà đi ăn đêm, đậu phải cành mềm lộn cổ xuống ao", hoặc Trần Thiện Khiêm như cánh sen, "gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn". Ông ta "trụ tŕ" ở Ḍng Chúa Cứu Thế, đâu biết những cánh rừng thông non của tổ quốc, Trần Thiện Khiêm đă bán hết, bán rẻ cho tư bản Nhật. Riêng vụ chặt thông non, Trần Thiện Khiêm đă đáng đem ra xử tử Nếu có dịp - trước 1975, dĩ nhiên - ra Cam Ranh, thấy gốc và ngọn thông xếp núi vất lại, lái buôn Nhật chỉ mua khúc thân giữa thật ngắn, mới đếm được tội ác của Trần Thiện Khiêm. Và người tê liệt ḷng yêu nước cũng bỗng dậy ḷng yêu nước. Thầy tu Trần Hữu Thanh không nh́n thấy ǵ, nghe thấy ǵ cả. Thầy nhắm mắt bài trừ tham nhũng Nguyễn văn Thiệu nhân danh tham nhũng Trần Thiện Khiêm. Và, như những kẻ bị Thiệu loại ra khỏi chính trường, tước đoạt quyền bính, thầy tu Trần Hữu Thanh hồ hởi phấn khởi chờ đợi ngày Nguyễn văn Thiệu gửi lời "cám ơn" đồng bào* . Tất cả đă chỉ v́ Thiệu, chỉ nhằm Thiệu mà quên suy diễn: Hàng tỉ đô-la tung sang Việt Nam, không tiếc sao lại tiếc 200 triệu?

Nhưng cái chính trường vét đĩa ấy đă không suy diễn sự kiện Mỹ cúp viện trợ, đă không nhớ lại sự "rút lui chiến thuật" 1954. Nó bung ra tứ phía và tưởng c̣ sẽ béo khi nước đục. Nó rộn ràng đó đây. Nó hân hoan Mỹ cúp viện trợ cho Thiệu. Nó tưởng Mỹ cúp viện trợ cho Thiệu là đuổi Thiệu đi. Nó hy vọng tràn trề, kế vị Thiệu sẽ được Mỹ tiếp tục viện trợ và viện trợ nhiều hơn. Những người đủ tư cách trả lời những kẻ ôm ảo tưởng Mỹ viện trợ nhiều hơn là các ông tướng quân đoàn, tướng sư đoàn th́ đều im lặng. Chỉ cần một ông tướng pháo binh nói sự thật về sự giới hạn đến thê thảm đạn phản pháo. Đă đủ thức tỉnh mọi người cái thế kết đoàn tự lực ngăn giặc. Buồn thay, đă chẳng hề ai có thẩm quyền lên tiếng về những phi vụ Mỹ yểm trợ hành quân càng ngày càng thưa từ sau ḥa ước Paris và mất hẳn và chiến cụ viện trợ nhỏ giọt bó tay quân lực Việt Nam cộng ḥa. Bầy hạc gỗ nín khe. Đám cầy cáo hưởng thụ no nê th́ hóa đui, điếc, câm. Bởi thế, thay v́ rộn ràng một hội nghị Diên Hồng không cần Thiệu và quần thần đê tiện của Thiệu, người ta tấp nập, vội vàng chiếm thế thượng phong vào... Dinh Độc Lập ngồi lên cái ghế nô dịch của Thiệu. Ba trăm cây số đường máu oan nghiệt của quân dân "di tản chiến thuật" không làm xúc động ai. H́nh như ruồi nhặng chỉ thích đậu trên máu quánh, và kên kên chỉ thèm xác chết rữa...

Đó đây, từng nhóm thống trị bù nh́n phế thải họp bàn mưu đồ lợi dụng thời cơ phục hồi quyền bính cũ. Những khuôn mặt cá ươn của chính trường bay ra cái chợ chiều dân tộc. Và những giọng nói cú vọ lại phát ngôn lời sắt son yêu nước. ông Nguyễn Cao Kỳ là người cay cú Nguyễn văn Thiệu nhất và thèm quyền bính nhất trong đám tôm tép chợ chiều. Thuở nắm quyền bính "độc lập, tự do" trên: không có kỳ đà tổng thống cản mũi, dưới: không có gà què quốc hội làm phiền, ông ta thường hay phát ngôn nhảm nhí bất xứng với cương vị thủ tướng. Trong chợ chiều, ông ta buông một câu chính khí:

- "Tôi không đi đâu cả. Tôi nhất định ở lại Việt Nam. Tôi đă quen ăn tương cà, canh mắm rồi. Sang Mỹ ăn bơ sữa dễ bị ỉa té re. Đứa nào sang Mỹ, đàn ông làm cu-ly đàn bà làm đĩ "!

Nhiều người rất cảm động khẩu khí Nguyễn Cao Kỳ, đinh ninh rằng ông ở lại chiến đấu, quyết xin được da ngựa bọc thây, dẫu chẳng lật lại thời thế, bảo vệ miền Nam dân chủ tự do, th́ cũng đem thân báo đền nợ nước để khỏi thẹn với tiền nhân dưới suối vàng. Xin mở một ngoặc đơn. (Rất tiếc ông Nguyễn Cao Kỳ đă ra đi. Người ta sẽ thông cảm ông, sẽ chia xẻ với ông lời nói của cổ nhân "chấp kinh ṭng quyền", nếu ông biết ẩn thân, diện bích mà suy nghĩ một câu ngắn trong Cựu ước: "Có một thời im lặng và một thời lên tiếng". Tại ông ham lên tiếng và lại lên tiếng nhảm, lên tiếng không đúng thời nên ông mắc khẩu nghiệp. Và bị công kích. Khi viết cuốn sách này và từ ḍng này, tôi đă thiền, nên xin ông hiểu giùm rằng, tôi không thích công kích ông nữa). Khép ngoặc đơn. Dù ghét ông Kỳ hay dù chẳng ghét ông Kỳ, rất nhiều người đă v́ khẩu khí Tân Sa Châu của Nguyễn Cao Kỳ mà ở lại, hy vọng được cùng ông Kỳ chiên đấu. Rốt cuộc th́ đa số vào tù nghĩ là ông Nguyễn Cao Kỳ sáng giá nhất chợ chiều tôm tép, một ông tướng đă vội hạ quyết tâm:

- Lần này ông nắm quyền bính, thằng nào tŕnh văn thư cho ông kư ở bàn mạt chược, xin phép ông, tôi bắn bỏ hết!

Đó mới là sinh hoạt một cụm. Những cụm khác ra sao? Quư vị mót làm Tổng trưởng lăng xăng như gà mót đẻ. Thiệu đổ sẽ có nội các mới. Nội các nào? Người ta đi t́m chỗ cư ngụ của Thủ tướng tương lai. Thầy tu Trần Hữu Thanh quên Chúa, nhất định phá bùa ếm dấu trong bụng con rùa đồng đen làm chân tượng đài tri ân các nước viện trợ cho Việt Nam cộng ḥa. Đất nước bất hạnh của chúng ta đă có Tổng thống tin bói toán, tử vi, lại c̣n thêm những kẻ đối lập Tổng thống tin tử vi, bói toán, ngải và bùa ếm! Phong trào của thầy tu Trần Hữu Thanh quả quyết rằng, chỉ cho chất nổ phá tung con rùa đồng đen là Nguyễn văn Thiệu... băng hà. Sự tham quyền cố vị của Thiệu nằm ở chỗ nào đó trong bụng con rùa. Một cái bùa của cụ Diễn, chắc chán. Tôi chợt nhớ một chuyện tương tự đă xảy ra cách đây 20 năm. Một số các ông Đại Việt quan lại đă gài ḿn giật sập Chùa Một Cột* . Các ông ngu si này lư luận: - Long mạch của cố đô nằm dưới Chùa Một Cột. Phải đánh sập chùa, bít long mạch th́ cộng sản bất yên mà quốc gia mới có cơ hội Bắc tiến giải phóng quê hương. Cộng sản có bất yên, Bắc tiến có thực hiện nổi không, chúng ta đă được trả lời. Cái ngu hôm qua lại vẫn là cái ngu hôm nay. Dễ hiểu thôi, v́ trong phong trào của thầy tu Trần Hữu Thanh có vài ông Đại Việt? Người ta đ̣i phế bỏ một ông Tổng thống bằng cách đi phá bùa ếm!

***

Tôi cảm giác thời gian ngừng lại. Khi tôi mong trời vỡ sáng th́ trời không muốn vỡ sáng. Mới 4 giờ. Tiếng súng từ phi trường Tân Sơn Nhất vọng vào đă thưa thớt, nhưng tiếng phi cơ trực thăng vẫn ầm ĩ một góc trời thành phố. Tôi bật ti-vi. Màn ảnh nhỏ trắng xóa. Không có cái bất ngờ như tôi tưởng tượng. Tôi đâm ra tương tư người lính sửa xe tăng trước cửa nhà ḿnh tối qua và ông tướng Vĩnh Lộc. Tôi mở radio. Giới nghiêm 24 trên 24 kể tử 0 giờ ngày 30-4-1975. Lệnh giới nghiêm không thay đổi. Tôi tắt ngay radio để khỏi bị nghe Nối ṿng tay lớn và giọng tanh tưởi của Lư Quư Chung luận về t́nh nghĩa Trung Nam Bắc. Có vẻ như thằng ở giữa đần độn này muốn mở đường chào đón "anh em Việt cộng" của nó. Tôi nghĩ rằng đă có sự phân chia trong chế độ phù du Dương văn Minh. Quân sự chủ chiến. Dân sự chủ ḥa. Thật sự, tôi không thiết nhớ lại cái chính trường vỏ tôm Sài g̣n những ngày tháng tư. Mà tôi cứ bị nhớ. Con người khó thoát khỏi sự chi phối của chính trị, dù là chính trị cà chớn của những thằng cà chớn.

Tháng tư 1975 quả là tháng chó đẻ của 5000 năm văn hiến, là tháng chó đẻ của 1975 năm sau Công nguyên, ghi niên biểu vào lịch sử Việt Nam và cả lịch sử Hoa Kỳ. Thành quả khai phóng tự do, dân chủ của Mỹ và thành tích 7 năm chấp chính của Nguyễn văn Thiệu nằm trong tháng 4-1975. Sự nghiệp vẻ vang của Thiệu nổi bật ở bài diễn văn từ chức và bài diễn văn từ chức rạng rỡ có một câu: "Bảo chúng tôi chống cộng sản mà không viện trợ th́ làm sao chúng tôi chống cộng được?" Rơ là khẩu khí của tên vô lại, của thằng đánh mướn đê tiện. Nhân sinh quan của Nguyễn văn Thiệu in nổi trên xú ngôn quốc sỉ này. Lư tưởng chiến đấu của Nguyễn văn Thiệu in nổi trên xú ngôn quốc sỉ này. Chính v́ xú ngôn quốc sỉ này mà Việt cộng dám thóa mạ quân đội Việt Nam cộng ḥa anh dũng của chúng ta là lính Ngụy là bọn đánh mướn. (Tôi xin, một lần nữa, xác nhận ở đây, quân đội là của tổ quốc, của dân tộc, v́ tổ quốc, v́ dân tộc mà chiến đấu. Quân đội việt Nam cộng ḥa không phải là công cụ của bất cứ một chế độ nào, kể từ chế độ Ngô Đ́nh Diệm trở đi. Quân đội đứng trên các chế độ). Lại mở ngoặc đơn. (Kẻ vô liêm sỉ Nguyễn văn Thiệu cũng đ̣i học đ̣i danh sĩ Nhất Linh tuyên bố: Đời tôi để cho lịch sử xử? Thêm một kẻ vô liêm sỉ, thứ tiến sĩ cơm thừa canh cặn ở Dinh Độc Lập, đă b́nh giảng xú ngôn Nguyễn văn Thiệu thành một pho xú thư dầy cộm bêu riếu dân tộc). Khép ngoặc đơn. Thiệu từ chức chỉ v́ thầy Mỹ cúp tiền. Nhưng Thiệu không biết xấu hổ khi phát xú ngôn, ông ta dùng câu đó để diễu cợt những kẻ chống đối ông ta với thâm ư: Mỹ cúp tiền tao mới chịu từ chức chứ không phải tao từ chức v́ áp lực chống đối của chúng mày? Chúng ta đành ngậm ngùi đă có một vị Tổng thống nằm trong một trang nào đó của những trang lịch sử chó đẻ tháng 4-1975.

Nguyễn văn Thiệu từ chức "đột xuất" khiến Phong trào của thầy tu Trần Hữu Thanh cụt hứng. Bùa yếm của Thiệu c̣n nguyên vẹn và con rùa đen cũng c̣n nguyên. Nhưng thầy tu Trần Hữu Thanh hét đối tượng... bài trừ Nguyễn văn Thiệu nhường ngôi cho ông già gân Trần văn Hương. Nội các Nguyễn Bá Cẩn thành lập thật nhanh, nhanh đến nỗi không ai biết tên một vị Tổng trưởng nào. Nội các này cần lập nhanh để chạy trốn hợp pháp lẹ. Tổng thống Trần văn Hương đ̣i chết như một chiến sĩ, nhưng ông hạ sĩ danh dự đă không toại nguyện, ông chỉ gây khó khăn cho những người di tản với cái sắc lệnh cấm công chức, sĩ quan và thanh niên trong t́nh trạng quân dịch chạy loạn cộng sản. Dược sĩ La Thành Nghệ là nạn nhân của tổng thống Trần văn Hương. Ông ta vượt biển quá sớm, bị hải quân bắt đem về đất liền, bị ở lại và bị đi học tập cải tạo. Vào những ngày cuối tháng 4, ông chủ Hoa Kỳ không c̣n thiết làm chủ bọn thống trị bù nh́n nữa. Ông ta... giải phóng nô lệ, thế nhưng cái chính trường Sài g̣n hèn mạt vẫn nơm nớp sợ hăi ông chủ và tưởng rằng ông chủ Hoa Kỳ thích Dương văn Minh thay thế Trần văn Hương để thực thi ḥa giải dân tộc. Lưỡng viện Quốc Hội họp. Tất cả quay về sau lưng, thấy mấy ông Mỹ ở Ṭa Đại Sứ đến dự kiến, ngỡ rằng Mỹ gây áp lực. Bèn đồng ư Dương văn Minh cái rụp. Thế là chúng ta có Tổng thống Dương văn Minh.

***

Tôi mở cổng ra vỉa hè, nh́n xuống cầu Công Lư, nh́n lên Dinh Độc Lập. Đường phố vắng hoe. Trời lất phất mưa. Không phải sương rây. Sẽ xảy ra chuyện ǵ những giờ sắp tới? 4 giờ 30 rồi. Tôi trở vào nhà, rất mong những người lính Sài g̣n, những sĩ quan quả cảm, những tướng lănh đầy trách nhiệm làm Sài g̣n thành một Stalingrad. Chúng ta đă có những ngày Hà Nội dân chúng đốt cháy phố phường, đục tường nhà này xuyên qua tường nhà nọ, sống với thủ đô, chết với thủ đô để trả lời kẻ thù và thế giới ḷng yêu tự do, dân chủ và ư chí chiến đấu của chúng ta. Tôi mong được chết bởi đạn quân thù khi đang chiến đấu. Tôi sẽ t́nh nguyện vác đạn. "Xin làm đôi giầy của dũng sĩ" thôi. Tự nhiên, ḷng tôi dạt dào cảm xúc. Tôi bỗng thấy cái bài hát tôi ghét nhất trở thành hay nhất:

... Nhân dân tự vệ Vang lên lời thề Không để quân thù giầy xéo quê nhà ta Từng khu phố đứng lên...

Cảm xúc, bây giờ, khiến tôi nhớ những bài báo của Trần Việt Sơn, đăng mỗi ngày, trang 2, báo Chính Luận. Những bài báo của anh Trần Việt Sơn đă bắt cả Sài g̣n lạc quan trước khí thế tiến công của cộng sản. Ng̣i bút của Trần Việt Sơn thật giá trị. Anh đă trấn an Sài g̣n khi Huế mất, Đà Nẵng mất, Quy Nhơn mất. Anh quả quyết chúng ta sắp phản công và cộng sản phải ngừng lại ở bên kia đèo Cả. Cùng với những bài báo của Trần Việt Sơn - than ôi, chỉ có một con én quả cảm và b́nh tĩnh Trần Việt Sơn và chỉ có một nhật báo Chính Luận - Nguyễn Trọng Nho bay trên vùng trời Long Khánh quan sát mặt trận với các chuyên viên quân sự, tuyên bố cùng báo chí sự bạc nhược của bộ đội miền Bắc sau hai trái bom CBU. Sài g̣n tin tưởng lại. Chúng ta c̣n vơ khí xử dụng vào phút chót. Bom CBU. Bom CBU sẽ đẩy lui tham vọng điên cuồng của cộng sản. Chính tôi cũng được kích thích mạnh bởi báo cáo của Nguyễn Trọng Nho. Tôi đă đến Cục tâm lư chiến, t́m gặp ông đại tá Cao Tiêu, đề nghị ông can thiệp với không quân chở một số nhà văn, nhà báo danh tiếng đi quan sát các mặt trận gần để về, viết báo, nói trên các đài phát thanh, truyền h́nh gây lại niềm tin tưởng. Đại tá Cao Tiêu đồng ư* . Nhưng ông đă không thực hiện. Tôi c̣n nhớ cả cái sĩ khí của một số anh em văn nghệ ở những ngày cận kề 30-4. Họ đă họp nhau tại một căn nhà ở đường Tự Do, quyết định xuất bản một tờ báo lửa. Nếu tôi nhớ lầm, xin được tha thứ: Trong số anh em văn nghệ đó có anh đang ở đây và một số c̣n kẹt lại quê hương, không tiện nêu tên. Người ta sẽ nghĩ ǵ về thái độ của kẻ sĩ lúc tổ quốc lâm nguy, và sẽ nghĩ ǵ về bọn tướng lănh đào ngũ trước buổi họp của kẻ sĩ đ̣i xuất bản báo lửa?

Trong những phút giây mà mạng sống như sợi chỉ treo mành, rất hiếm những con người c̣n dám ngẩng mặt. Những người này chung thân im lặng, đôi khi c̣n xấu hổ nếu có ai nhắc đến thái độ sống của ḿnh, dẫu để vinh tôn. Chắc chắn, thái độ sống của những người dám ngẩng mặt khi những người khác chạy trốn hay chuẩn bị cúi mặt cần phải được thắp sáng bất cứ lúc nào, bất cứ nơi nào. ít nhất th́ cũng để kẻ thù của chúng ta không dám mở miệng khinh bỉ chúng ta hèn mạt. V́ khan hiếm những con người dám ngẩng mặt nên chúng ta thừa những con người mê muội thèm khát quyền bính đến quên cả thế lẫn thời. Lời thóa mạ nào dành cho những kẻ trí thức bám quanh Vũ Văn Mẫu bon chen danh vọng giờ thứ 25? Những tên Tổng trưởng đê tiện của Vũ văn Mẫu rồi cũng vào tù. Và cũng muối mặt nhận ḿnh là tù nhân tư tưởng! Tôi muốn quên hết, quên hết, quên cả những thảm cảnh đồng bào tôi di tản về đất hứa Phú Yên và bị ở lại với cộng sản; đồng bào tôi nhục nhă xuống tàu từ Đà Nẵng vào Phú Quốc, từ Đà Lạt xuống Phan Thiết. Quên để mường tượng một Sài g̣n sắp biến thành Stalingrad vài giờ nữa. Tôi chợt thấy ḿnh c̣n hạnh phúc. Hạnh phúc ước mơ chết ngon lành.

*** 5 giờ. Tôi đă trải qua 300 phút của ngày dài nhất. Ngẫu nhiên, tôi trở thành chứng nhân của thời đại tôi, một chứng nhân không thích rườm rà chi tiết, một chứng nhân chỉ khoái vắn tắt từng sự kiện và suy diễn những sự kiện theo kiến thức hữu hạn của ḿnh. Nhưng luôn luôn sáng tạo, cố gắng sáng tạo. Rất nhiều khi chứng-nhân-tôi quên hẳn những sự kiện quan trọng mà chỉ nhớ những sự kiện vớ vẩn. Người viết tiểu thuyết khác người viết lịch sử ở chỗ đó. Người viết tiểu thuyết thường khám phá ra ở sự kiện vớ vẩn cái vóc dáng đẫy đà và quan trọng hơn cả sự kiện quan trọng dưới mắt sử gia. Tôi mê huyền sử, dă sử nặng gấp bội chính sử, ngoại sử. Giản dị lắm, huyền sử và dă sử không thèm quan tâm tới niên biểu. Thế mà tôi lại quan tâm tới niên biểu của một ngày dài nhất đầu tiên trong đời tôi đă trôi mút mít 20 năm.

10 tháng 7 năm 1954, là ngày dài nhất ấy, là ngày quân đội liên hiệp Pháp rút khỏi thị xă Thái B́nh, là ngày dân chúng di tản. Thực sự, những người có máu mặt và hiểu thời cuộc đă "rút lui chiến thuật" trước 10-7. Ngày dài nhất ấy, với tuổi 19 của tôi, thật phũ phàng. Tôi nhớ lại. Như thế này...

Hàng năm, tôi đều từ Hà Nội về Thái B́nh nghỉ hè. Hè 1954 xảy ra vụ "rút lui chiến thuật" trước khi tôi lên Hà Nội. Sự hăi hùng bắt đầu từ 12 giờ ngày 10-7. Lính Hổ xám, lính pạc-ti-dăng và cả lính Bảo chính đoàn nữa, xông vào các nhà buôn bán lớn tống tiền, cướp của và hăm hiếp đàn bà, con gái. Y hệt những thảm cảnh đă diễn ra tại vài thành phố miền Trung trước 30-4-1975. Hàng phố vội vàng đóng cửa kín mít. Bố mẹ tôi t́m chỗ nấp nếu cửa bị xô mở. Chúng tôi hồi hộp chờ đợi những bước giầy đinh rằm rập trên vỉa hè trước nhà ḿnh. Tim tôi muốn vỡ ra. T́nh trạng nín thở kéo dài đến tối. May mắn, bố mẹ tôi buôn bán nhỏ nên đă thoát cảnh tống tiền, cướp của, hăm hiếp. Tuy nhiên, chúng tôi đă có một đêm không ngủ, một đêm không ngủ đợi chờ bất hạnh. Đêm im lặng. Máy điện chạy nghe rơ. Và máy bay bà già lượn suốt đêm trên vùng trời thị xă. Gần sáng, một tiếng nổ lớn ở phía cầu Bo. Rồi hoàn toàn vắng lặng. Máy bay bà già đă hết lượn. Chỉ c̣n vang vang động cơ của máy phát điện. Măi 12 giờ hôm sau, 1 1-7, dân thị xă mới biết Pháp đă rút lui. Người ta tự động di tản về nông thôn. Thị xă bỏ trống* . Tôi chờ hiệp định Genève kư kết xong mới lên Hà Nội. Và Hà Nội trước những ngày cộng sản vào tiếp thu rất b́nh yên. Như Sài g̣n chiều ngày 29-4-1975. Không hề có tống tiền, cướp của, hăm hiếp do một số lính vô kỷ luật tạo ra. Cũng không hề có "đấu tranh" giành lại "xương máu bị bóc lột" của dân nghèo. Hai mươinăm sau, 1975, tôi 40 tuổi, lại thêm một ngày dài nhất và một đêm không ngủ trong đời ḿnh. Đêm không ngủ, tôi vừa trải qua. Ngày dài nhất, tôi mới đếm được 5 giờ. Với một nhà văn tài năng, 5 giờ đồng hồ đợi chết, ông ta sẽ cống hiến chúng ta những trang sách rụng rời về cảm giác sắp chết. Và ông ta sẽ soi sáng ư nghĩa sống của sự chết. Có thể, ông ta sẽ cho chúng ta biết chính xác nơi chốn ngự trị của linh hồn. Chúng ta cần hiểu điều đó, thèm hiểu điều đó. Rằng, những người công chính, sau khi chết, về đâu; những kẻ giả h́nh về đâu; những người chịu đựng oan khiên ngộ nhận về đâu; những kẻ điêu ngoa, dối trá về đâu; những người suốt đời cặm cụi ngậm cô đơn và thống khổ để làm đẹp cho con người cho cuộc đời về đâu; những kẻ ph́ nọc rắn, phun nọc rết, nhẩy múa trên cay đắng đồng bào chúng nó, của đồng loại chúng nó về đâu ông ta c̣n có thể mặc khải một niềm sống tuyệt vời nếu con người vượt lên được trên nỗi sợ hăi chết, nếu con người thản nhiên chờ chết. Tôi chợt nhớ sự thản nhiên sống và thản nhiên chờ chết của cổ nhân Đông phương. Đến một tuổi nào đó, con người Đông phương, con người cũ Việt Nam, con người nguyên thủy Việt Nam thừa ngạo nghễ rung đùi ngâm thơ nh́n quan tài mua sẵn cho ḿnh hay ngồi trên nắp quan tài mà say sưa cuộc cờ Khi con người nh́n rơ cái phù ảo của cuộc sống th́ nó không thèm lư tới sự chết. Và, v́ đă quán triệt cái lẽ phù ảo của cuộc sống, con người sẽ cố sống cho ra con người, cố làm cái ǵ đó thật ư nghĩa cho những cuộc sống nổi tiếp. Hẳn nhiên, ư nghĩa của sự sống khi con người thấu hiểu lẽ phù ảo của nó chẳng bao giờ là tiện nghi vật chất thừa mứa, là tiền bạc phủ phê, là hư danh hăo huyền đến nỗi phải kèn cựa nhau, tranh giành nhau đến xầy da, sứt trán, đến chém giết nhau, đến thù hận nhau làm phôi pha t́nh người và mất ư nghĩa của sự sống, mất lạc thú của cuộc sống. Ca dao chẳng đă luận về sự b́nh đẳng của sự chết đó ư!

Vua Ngô đi bốn tàng vàng Chết xuống âm phủ chẳng mang được ǵ Chúa Chổm nốc rượu t́ t́ Chết xuống âm phủ khác ǵ vua Ngô Nếu Chúa Chổm là Lư Bạch, là Tản Đà, là Tề Xương, là Hà Huyền Chi, là Baudelaire, là Hoàng Anh Tuấn, là Nguyễn Bính..., Chúa Chổm hơn vua Ngô triệu triệu lần. V́ Chúa Chổm có thơ để lại cơi thế mà vua Ngô chả có ǵ. Vua Ngô chết là mục xác. Chúa Chổm sống măi, Chúa Chổm bất tử, Chúa Chổm phục sinh nhờ thơ của Chúa Chổm. Cái thứ sống măi trong ḥm kính là thứ sống măi bệ rạc không hứa hẹn ḥm kính sẽ bị đập vỡ tan tành. Tôi không phải là nhà văn tài năng nên tôi đă sợ chết ngâm rọ dưới sông, sợ chết sặc sụa trong biển máu. Và tôi không thể có những trang sách tuyệt vời về cảm giác chờ chết. Tôi đă sợ hăi chết, sợ hăi trời chóng sáng, đă muốn bóng tối mênh mang vô cùng để khỏi nh́n rơ đao phủ và h́nh cụ của nó. Bây giờ, tôi chờ sáng, tôi hết sợ chết nếu tôi được chết bởi đạn quân thù găm trong tim giữa lúc tôi đang chiến đấu. Không một kẻ chiến bại nào được da ngựa bọc thây cả. Da ngựa biết chê thây chiến bại. Tôi mở radio. Lệnh giới nghiêm nhắc đi nhắc lại. Không c̣n Nối ṿng tay lớn. Không c̣n cả giọng nói bầy nhầy đón gió trúng mối của biểu tượng Lư Quư Chung. Tâm hồn tôi rạng rỡ khi h́nh tưởng người lính sửa xe tăng tối qua và nhật lệnh quyết chiến của tướng Vĩnh Lộc, người hùng Pleime năm xưa, "vua xứ mọi" của tôi. Ông đang ở đâu, ông Vĩnh Lộc? ở đâu cũng được, ông c̣n ở màn ảnh nhỏ của Truyền H́nh Việt Nam, băng tần số 9, tối hôm qua là đủ rồi. ít nhất, với tôi. Lập tức tôi có ư nghĩ mới: Bằng hữu tôi, đồng bào tôi di tản thoát, đă mất dịp làm Người Sài g̣n. Sài g̣n sắp thành Stalingrad, nơi đó phẩm cách nguyên khối của người Việt Nam được chứng tỏ cùng thế giới: Rằng người Việt Nam chiến đấu chống cộng sản cô đơn và lăng mạn không cần cố vấn Mỹ và viện trợ Mỹ. Tôi cảm khái, khe khẽ hát: Từng bờ tường mái hiên Từng mô đất Từng khu phố Từng khe cống Sài g̣n vùng đứng lên... Hăy đứng lên, hăy ngẩng mặt, Sài g̣n! Có tôi làm giầy dũng sĩ ngăn giặc xâm lăng. Có tôi làm công dân tải đạn...

 

CHƯƠNG 3

Ông Từ Diễn Đồng mâu thuẫn với chính ông. Đă hỏi:

Ḷng nước ai ai đà thức dậy

Dậy th́ lên tiếng gọi nhà nho...

Ông lại chép miệng:

Thiên hạ có khi đang ngủ cả

Tội ǵ mà thức một ḿnh ta

Không ai ngủ. Tất cả đều thức. Và thức trắng đêm qua. Và cùng đợi chờ. Có ba tâm trạng đợi chờ trong một đêm bắt buộc không ngủ. Kẻ đợi chờ cộng sản mang hạnh phúc cho ḿnh. Kẻ đợi chờ cộng sản mang bất hạnh cho ḿnh. Kẻ đợi chờ cộng sản vùi xác giữa một thành phố bất khuất. Tôi đang ở tâm trạng thứ ba sau khi thoát khỏi tâm trạng thứ hai. 6 giờ thiếu 10 phút. Thường lệ, vào giờ này, sinh hoạt chợ Xóm Lách đă ồn ào. Hôm nay im vắng. Chẳng phải v́ giới nghiêm đâu, mà v́ cuộc hôi đồ chiều hôm qua đă diễn sâu tới khuya, đă diễn xa lên Sài g̣n, đă diễn rộng khắp khu vực nên dân chúng ngồi nhà ngắm "chiến lợi phẩm". Tôi lại mở cổng ra đường. Bước sát cột đèn lưu thông, tôi đứng ở ngă tư Công Lư - Yên Đổ. Lần đầu tiên, từ hai mươi năm khôn lớn tại Sài g̣n, tôi được nh́n Sài g̣n buồn bă. Như thể Sài g̣n choàng khăn tang và hồi chuông cáo phó đă đọng trên đầu cỏ, ngọn lá. Con phố Công Lư, con đường của VIP, nườm nượp xe cộ từ tan giới nghiêm đến vô giới nghiêm, hôm nay, vắng ngắt. Tôi mơ hồ thấy, trong hiu quạnh khôn cùng của ban mai Sài g̣n 30-4, những lời giối giăng đứt khúc. Chắc chắn không có sóng ngầm. Chắc chắn không có Stalingrad ở Sài g̣n. Không có một dấu hiệu nào chứng tỏ thành phố chuẩn bị nghênh giặc. Tôi đă thất vọng. Tôi đă tuyệt vọng. Năo nề hơn, tôi đă thất t́nh với cuộc chiên đấu mơ ước. Với Dương văn Minh và đám cầy cáo đui què, không bao giờ có chiến đấu, dù chiến đấu để chết đẹp, chết xứng đáng làm người. Tôi tự trách tôi ngu xuẩn đă không chịu suy diễn sự dọn đường quỳ mọp của Lư Quư Chung, phát ngôn viên chính thức của Dương văn Minh. Tôi ngu xuẩn hay tôi giống người sắp chết đuối với được cái phao Giới Nghiêm 24 trên 24? Sài g̣n của tôi, Sài g̣n của chúng ta đă lần nào chịu khuất phục trước bạo lực xâm lăng? Từ thành phố này mang tên Sài g̣n, ít nhất, đă hai phen nó phóng nhiệt t́nh và ḷng tự phụ vào mặt kẻ thù xâm lược. C̣n nhớ Tiếng súng Nam Bộ của tháng ngày 1946 chứ:

Tiếng súng vang sông núi miền Nam

ầm đất nước Việt Nam

Tiếng súng vang lùng khắp non sông

dục ta ra tranh đấu

Tiếng súng vang sông núi miền Nam

v́ mưu chiếm miền Nam

Ta muốn băng ḿnh xuống phương Nam

xé xác quân tham tàn...

C̣n nhớ nghĩa sĩ B́nh Xuyên* thuở ấy chứ?

B́nh Xuyên...

B́nh Xuyên oai hùng ngàn năm

đoàn dũng sĩ máu sôi ḷng hờn căm

Khi quân ta tiến ra

vung gươm lên chói ḷa

muôn đầu rơi sát khí

ầm vang hát

chốn sa trường không tiếc thân...

B́nh Xuyên...

G̣ Công hai lần diệt Tây...

C̣n nhớ tuổi trẻ Sài g̣n thuở ấy chứ? Những gậy tầm vông của thanh niên đă làm khiếp đảm súng liên thanh của liên quân Anh-ấn-pháp. Những địa danh Cầu Quay, Cầu Mống, Rạch Đỉa, Thị Nghè đă làm nản ḷng quân xâm lược. Và đă làm Sài g̣n ngạo nghễ, đă làm người Sài g̣n bất hủ. Đó là lần Sài g̣n đứng dậy, đứng hết dậy viết những trang lịch sử mới sau 100 năm nô lệ. Lần thứ hai, c̣n nhớ chứ, tháng ngày mùa hè 1955. Tuổi trẻ Sài g̣n lại đứng dậy, kẻ sĩ Sài g̣n lại đứng dậy biểu dương nhiệt t́nh và ḷng tự phụ cho bạo lực cộng sản mở mắt. Những khẩu hiệu chiến đấu ăm ắp sáng tạo: Chặt cổ Hồ Chí Minh. chém ngang thây Trường Chinh... Những bước chân săn đuổi Văn Tiến Dũng khiến nức ḷng đường phố. Nhiệt t́nh của tuổi trẻ bốc cháy Majestic, Galliéni. Gươm dáo Bảo Tàng Viện cũng rung rinh nhạc vơ Kẻ thù phương Bắc rụng rời... Nhưng hôm nay... Đứa thoán nghịch đă học đ̣i Mạc Đăng Dung sẽ học đ̣i Mạc Đăng Dung thôi...

Tôi nh́n ngang con đường Công Lư. Tôi nh́n dọc con đường Yên Đổ. Tôi h́nh tưởng những con phố khác. Tôi h́nh tưởng cái toàn thể Sài g̣n và những vùng thân yêu Đakao, Tân Định, Phú Nhuận, Chí Ḥa... Tất cả ch́m vào mù khơi hiu hắt. Tất cả rơi xuống hụt hẫng thinh không.

Sài g̣n.

Em đă cho anh hai mươi năm sung sướng

Anh phải van lơn để hứng chịu cơ cầu

Tôi chôn chân cạnh trụ đèn lưu thông, ngă tư CôngLư - Yên Đổ. Tôi thèm được chết đứng ở đây. Tôi thèm được chết đứng cơ hồ Từ Hải, cái chết đứng bị phản bội nhục nhă. "Thiên hạ có khi đang ngủ cả," ḿnh tôi, một ḿnh tôi thức, ḿnh tôi chới với trong quạnh hiu ứa máu của Sài g̣n đợi chờ khuất phục. Và tôi, tôi lại đợi chết. Mơ ước cuối cùng của tôi đă tàn tạ khi chưa kịp nở. Tôi mơ hồ nghe tiếng bước chân thù dẫm trên đường phố, tiếng rên xiết của đất đá, tiếng chuông cáo phó rung lên cho Sài g̣n chết oan. Tôi không chết đứng nổi. Tội nghiệp tôi. Tôi trở về, đẩy cổng, vào nhà.

***

Đạn nổ phía phi trường Tân Sơn Nhất đă thưa thớt. Trực thăng Mỹ vần vũ mạnh hơn ở góc trời đó, góc trời ân huệ của những người Việt Nam đă ăn no đấm đá của lính Mỹ để leo lên nóc Ṭa Đại Sứ Hoa Kỳ; góc trời thảm năo của những người Việt Nam không được ăn no đấm đá của lính Mỹ để bị ngồi bó gối trước cống Toà Đại Sứ Hoa Kỳ.

Trời đầy sương mù. Tại sao sương mù mùa xuân, mùa khô của miền Nam? Bỗng chuông điện thoại reo:

- Alô, bố Tí hả?

-Ừ.

- Tao lên được không?

-Giới nghiêm 24 trên 24 mà.

-Ở đây, thiên hạ đi lại ầm ầm.

- Th́ ông lên đi?

Đặng Xuân Côn từ Phú Nhuận gọi cho tôi. Chuông điện thoại reo làm các con tôi thức. Nhà tôi, v́ uống thuốc an thần quá trễ nên vẫn c̣n ngủ mê man. Thằng con lớn của tôi chạy ra pḥng khách. Nó bật đèn. Thấy tàn thuốc lá bừa băi, chai Rémy Martin đă cạn nằm nghiêng, nó hỏi:

-Bố không ngủ à?

Tôi gật đầu.

-Bố sợ cộng sản à?

Tôi lắc đầu.

-Tại sao bố không ngủ?

Tôi đáp:

-Rất nhiều người không ngủ đêm qua.

Không để con nít biết chuyện nước non buồn thảm, tôi dục con tôi:

-Cu Tí pha cà-phê cho bố.

Đặng Xuân Côn đă lái xe lên Sài g̣n. Chúng tôi uống cà-phê, đàm luận. Con nít bị đuổi hết vô pḥng ngủ:

- Có ǵ lạ ở Phú Nhuận?

- Thiên hạ đợi Việt cộng vào.

-Hân hoan đợi?

- Một nửa sợ hăi, một nửa vui mừng. Chắc chắn, không có đánh đấm ǵ đâu. Dương văn Minh là cái xác chết. Bọn tướng lănh đầu xỏ cút hết rồi. Đào ngũ hết rồi. Ông Vĩnh Lộc ví như chiếc lá cuối cùng. Gió cũng cuốn ông ta bay...

- Tôi hiểu. Tôi đă mơ mộng Sài g̣n sẽ là Stalingrad thứ hai. Rốt cuộc, nó sẽ là Hochiminhgrad, đúng như tiên đoán trước của lănh tụ văn nghệ Nguyễn Đức Quỳnh mười tám năm cũ.

- Mày tính sao?

-Tính ǵ?

- Chuồn.

- Chuồn đâu? Mă cùng đồ rồi!

-Về Long Xuyên ẩn thân.

- Mai danh ẩn tích hả? Kệ mẹ nó. Đến đâu hay đến đó.

Đặng Xuân Côn có thể đưa vợ con di tản dễ dàng. Cứ bám lấy tôi vào những ngày tôi bối rối nhất. Rồi tôi biến thành cái đầu tầu di tản, kéo các toa em vợ. Nhà tôi không thèm nghĩ đến con ḿnh, chỉ nghĩ vợ con của đứa em trai ḿnh, bắt tôi kéo bằng được vợ con đùm đề của cậu em trai du học bên Mỹ.

Rốt cuộc, kéo nặng quá, đầu máy chết. Phạm Duy, trước khi chạy, cho tôi hay rằng anh đă phải vất vài đứa con lại. Anh khuyên tôi lo thoát lấy thân ḿnh. Tôi c̣n bận bịu lo thoát thân vợ con của em vợ. Than ôi!

-Thả một ṿng Sài g̣n chơi chăng?

Đặng Xuân Côn đề nghị.

- Th́ đi.

Tôi trả lời. Lúc ấy đă 7 giờ, đường phố không c̣n hoang vắng như cách đây một tiếng đồng hồ. Xe cộ xuôi ngược, bớt cảnh nườm nượp hàng ngày. Đèn lưu thông chớp nháy tự động ở các ngă tư. Lệnh giới nghiêm của Dương văn Minh vô hiệu quả. Luật pháp quốc gia đă bị coi thường. Người ta có thể tự do thanh toán nhau v́ thù hận riêng tư hôm nay. Người ta có thể cướp bóc, hăm hiếp hôm nay. Cảnh sát vắng bóng. Quân cảnh vắng bóng. Nhưng cao quư thay là ngày Sài g̣n thả nổi, ngày Sài g̣n có chính phủ như vô chính phủ, tất cả b́nh yên nhờ chân lư mất ǵ không mất t́nh người Việt Nam. Tôi muốn vinh tôn dân tộc tôi bằng vàng son chói lọi. Tôi muốn vinh tôn Sài g̣n bằng gấm vóc kiêu sa. Thành phố thân yêu của tôi, có trái tim của mấy triệu trái tim. Thành phố ấy không hề khích lệ, đốc xúi trả thù, tuyết hận trong cơ hội tha hồ trả thù, tuyết hận và tha hồ nhân danh đủ thứ chính nghĩa. Sài g̣n, thành phố nhân bản, thành phố biểu tượng của t́nh nghĩa Việt Nam, của t́nh người Việt Nam. Như thế, Sài g̣n vĩnh cửu, Sài g̣n tồn tại như dân tộc Việt Nam. Tôi yêu Sài g̣n.

Sài g̣n,

tên em trên những vệt môi son

trong ánh mắt

và trong hơi thở

trong hạnh phúc

và trong đau khổ

ở tuổi non và ở tuổi già

ở xuân hồng sắp sang và thu biếc đă qua

ở hôm nay anh sống và ngày mai anh chết

Trước hết, Đặng Xuân Côn lái xe ngang qua căn nhà số 101 Phan Đ́nh Phùng. Tôi thấy Mai Thảo đang nói chuyện với cô bé Nicole, (cháu của ông Nguyễn Đ́nh Vượng, chủ nhiệm tạp chí Văn). Tôi ấm ḷng. Mai Thảo c̣n ở lại Sài g̣n. Chúng tôi sẽ cùng bơi trong biển máu. Đặng Xuân Côn cư ngụ tại cư xá Chu Mạnh Trinh, Phú Nhuận. Hắn cho tôi biết Văn Quang, Nguyễn Mạnh Côn, Trịnh Viết Thành c̣n ở lại. Anh em văn nghệ c̣n ở lại, tôi mới rơ bốn người. Những ai nữa, và những ai đă đi thoát,. không ai hiểu. Một ngày dài nhất c̣n là một ngày xa cách nhất. Vẫy tay chào Mai Thảo, chúng tôi ṿng lại đại lộ Hai Bà Trưng, đến nhà thờ Tân Định. Gặp Nguyễn Tuấn Anh, ngỡ ngàng tưởng chừng gặp người trong mộng. Tuấn Anh và gia đ́nh đă xuống tầu chiều qua. Tôi đă bắt tay vĩnh biệt anh. Thế mà anh trở lại, đang khuân "hành lư di tản" vào nhà. Con tầu đă đi. Người bạn của tôi không đi nữa. Vài câu đối thoại nhanh, chúng tôi tạm biệt Tuấn Anh lên Sài g̣n. Tôi nghĩ Nguyễn Tuấn Anh sẽ chung số phận với tôi. Anh ta là bác sĩ, đă phục vụ quân đội, đă là dân biểu đối lập trong nhóm Quốc Gia, đă bày tỏ thái độ chống cộng quyết liệt như Nguyễn văn Cử, Nguyễn Trọng Nho, Đặng văn Tiếp, Nguyễn văn Cung, Trần văn Ân. Anh ta sẽ bơi trong biển máu.

Chúng tôi đậu xe sát lề đại lộ Thống Nhất, ngay cửa tư thất của ông Đại Sứ Pháp tại Sài g̣n, thả bộ lên Ṭa Đại Sứ Hoa Kỳ. Trực thăng lên xuống đều đặn. Trên nóc ṭa nhà biểu tượng cho quyền uy Hiệp chủng quốc ở Việt Nam, vẫn đông nghẹt người di tản. Chung quanh tường Toà Đại Sứ, Thủy quân lục chiến Mỹ mặc áo giáp, tay trần, kè kè M-16 gắn lưỡi lê sẵn sàng đàn áp những người Việt Nam sợ biển máu, nhất định đáp lời kêu gọi di tản của tổng thống Ford. Thủy quân lục chiến Mỹ, binh chủng vẻ vang của quân lực Hoa Kỳ, được thần thánh hóa trong phim ảnh do Hồ ly vọng sản xuất, đă và đang diễn nghĩa cái nắm tay thân hữu của Mỹ với các nước đồng minh. Năm 1954, lính thủy Mỹ thân ái cầm tay người Việt Nam di cư bỏ trốn cộng sản. Năm 1975, "lính thủy đánh bộ" Mỹ giáng báng súng xuống thân phận Việt Nam di tản bỏ trốn cộng sản. Hẳn nhiên, lư luận theo cộng sản, đó là hiện tượng. không phải là bản chất. Bản chất tốt đẹp là dân tộc Mỹ, là đất nước Mỹ. Hiện tượng xấu xa là chính phủ Mỹ, chính sách Mỹ đối với nước nhỏ. Thế th́ cái hiện tượng Hoa Kỳ đang lạnh lùng đề pḥng những người Việt Nam di tản xếp hàng đông đặc trên vỉa hè phía trước Ṭa Đại Sứ chỉ ŕnh cơ hội là tông cửa xô vào, leo lên nóc Ṭa Đại Sứ. Dân tộc Việt Nam chưa được hưởng tí ǵ về sự nghiệp khai phóng dân chủ, tự do của Mỹ ở Việt Nam ṛng ră hai mươi năm. Dân tộc bất hạnh này chỉ hưởng dùi cui, báng súng, lựu đạn khói, phi tiễn v́ áp dụng bài học tự do, dân chủ. Và hôm nay, dân tộc ấy có định nghĩa chính xác về tự do trước cổng Ṭa Đại Sứ Hoa Kỳ.

Chúng tôi lái xe ra bến Bạch Đằng. Những con tàu nghiêng lệch về một bên đă đi cả rồi. Cái phà qua Thủ Thiêm c̣n sang ngang. Và trên sông, những chiếc ghe chèo, ghe máy đuôi tôm vẫn thản nhiên xuôi ngược. Chúng tôi sang Khánh Hội. ở kho 5, thiên hạ di tản ùn ùn kéo nhau vô. Có lẽ c̣n tàu. Chúng tôi trở lại Sài g̣n. Các cửa hiệu khu phố Lê Lợi, Tự Do, Nguyễn Huệ đóng cửa. Ở những căn nhà lầu, cửa sổ mở tung và những khuôn mặt ngó xuống nh́n Sài g̣n dáo dác. Khác với Sài g̣n ngày 11 tháng 11 năm 1960, khác với Sài g̣n buổi chiều trước 1-11-1963, khác với Sài g̣n ngày chỉnh lư, ngày biểu dương lực lượng, ngày đảo chính cục bộ, Sài g̣n sáng 30-4-1975 là ngày hân hoan dấu kỹ, là ngày ngơ ngác phô ra, là ngày sợ hăi hiện rơ. Trời u ám. Người ủ ê. Hơn tám giờ mà mặt trời c̣n ẩn kỹ. Không một sợi nắng. Có ba ngày lạ lùng trong tháng 4. Hôm tên phi công phản phúc oanh tạc Dinh Độc Lập, trời lất phất mưa. Hôm Dương văn Minh "lên ngôi" tổng thống, trời lất phất mưa. Và hôm nay, trời u ám lạ thường. "Khí trời u uất hận chia ly". Câu thơ này đă diễn tả chính xác Sài g̣n buổi sáng 30-4-1975.

Tôi bảo Đặng Xuân Côn đậu xe. Chúng tôi lang thang trên hè phố. Tôi nh́n vào Garden (Givral cũ) vắng hoe. Bên kia, Continental cũng thế. Mới hôm nào, ngày Sài g̣n hốt hoảng tin cộng sản tấn chiếm Đà Nẵng, tôi c̣n ngồi chung bàn với Cao Dao, Đỗ Bá Thế luận bàn thế cuộc. Cao Dao, người biết quá nhiều, cộng tác viên của vài tờ báo Mỹ lớn. Anh viết tiếng Việt và Phùng thị Hạnh dịch sang Anh Ngữ. Sau này, sang Bỉ, viết báo Đức, anh lại viết bằng tiếng Pháp. Đỗ Bá Thể, tác giả Thím Bẩy Giỏi. Ngă tư quốc tế* , tiểu thuyết gia, báo gia, điện ảnh gia, kẻ lăng du t́nh ái không hề mỏi gối long chân. Cả hai, Cao Dao và Đỗ Bá Thế đều b́nh thản trước cơn hấp hối của Sài g̣n. Tôi hỏi Cao Dao:

- Cả nước lo di tản, ông c̣n ngồi đây tán phét à?

Cao Dao cười tít mắt:

- Để thiên hạ đi vợi, tớ chạy sau chót.

Tôi nói:

- Ông ơi, không có chuyến tầu vét Hải Pḥng 1955 đâu

Cao Dao hít đẫy hơi thuốc, nhả khói:

-Th́ ở lại. Di tản sớm mất giá. Chạy trốn sau có giá. Cậu là nhà văn, cần buôn kinh nghiệm mà bán.

Tôi cười:

- Nhỡ vào biển máu, cạn láng?

Đỗ Bá Thế vỗ vai tôi:

- Tao đă đi ṃn chân Âu Châu rồi, tao không viết được chữ nào thời gian dài tao ở Pháp. Về Việt Nam tao mới biết viết! Mày muốn tác yêu tác quái xứ người, mày cần ở lại. Thoát chết, bung ra được là mày nên người, Duyên Anh ạ?

Nghe hai ông già này nói chuyện câu trăng, câu sao trên mặt nước, tôi chợt nhớ hai câu thơ của Hoàng Cầm trong kịch bản Lên đường:

Đêm ba mươi c̣n đi cầu danh lợi

Vận nhà ta đến lúc hỏng mất rồi

Đó là ư nghĩ của tôi mấy hôm trước. Bây giờ, nh́n vào Garden qua cửa kính, tôi nhớ Cao Dao, Đỗ Bá Thề, và trong tâm hồn tôi vừa nẩy mầm hy vọng mới. Ừ nhỉ, nếu không dám t́nh nguyện đi buôn th́ bất đắc dĩ đi buôn vậy "Thoát chết, bung ra được là mày nên người, Duyên Anh ạ?" Thoát chết, bung ra được... Di tản sớm mất giá. Tôi đă có niềm an ủi bị ở lại. Bước nhanh qua La Pagode. Cũng vắng hoe. Các nhà văn nghệ chiếu nhất, hàng đầu, chiếu ba hàng cuối, bằng hữu của tôi nơi mô? Sông chưa lấp mà tưởng chừng đă lấp. Biển dâu tự lúc nào vậy? Tôi đọc khẽ Trần Tế Xương:

Sông kia rầy đă nên đồng

Nơi th́ nhà cửa nơi trồng ngô khoai

Đêm nghe tiếng ếch bên vai

giật ḿnh c̣n tưởng tiếng ai gọi đ̣...

Và đọc khẽ Vũ Đ́nh Liên:

Những người muôn năm cũ

Hồn ở đâu bây giờ...

Quay lại, tôi đă đứng trước cửa Pḥng Triển Lăm. Nh́n sang Caravelle, tôi thấy vài anh phóng viên ngoại quốc đeo súng! Phóng viên nhiếp ảnh, quay phim, thông tín viên, kư giả ngoại quốc ví như lũ đỉa đói đă hút máu cuộc chiến của chúng ta bằng những tin bẩn, phim bẩn, b́nh luận bẩn của họ. Chính họ đă tiếp tay cộng sản tạo ra hôm nay. Sự hiểu biết thiển cận của họ, sự làm dáng tiến bộ của họ, sự phản chiến một chiều của họ, sự xuyên tạc, bêu nhục cuộc chiến đấu của chúng ta đầy ác ư và giúp cộng sản thắng lợi ngoài nước trước khi thắng lợi trong nước. Phóng viên, kư giả ngoại quốc, đỉa đói và kên kên gớm ghiếc, nhiều kẻ lănh lương của Việt cộng, nhiều kẻ đần độn, nhiều kẻ tự nhận lương tâm của ḿnh là lương tâm nhân loại để phán xét chiến tranh Việt Nam. Họ c̣n ở lại Sài g̣n. Họ chưa muốn... di tản. Họ cần thiết có những thước phim, những tấm ảnh, những bài báo ngưỡng mộ cộng sản. Họ chờ đợi cộng sản tiến vào sài g̣n. Họ đeo súng* . Không phải để đối phó với cộng sản mà để bắn chết bất cứ một người lính vô kỷ luật, một người Việt Nam nào đe dọa mạng sống của họ. Nhà báo đeo súng, thứ nhà báo vô liêm sỉ. Chắc chắn, nghĩa vụ luận báo chí của nước họ không có điều khoản đeo súng hành nghề. Nhà báo đeo súng và nhà báo đeo súng đă miệt thị ông Nguyễn Ngọc Loan bắn bỏ tù binh?

Nh́n những tên phóng viên ngoại quốc đeo súng nghênh ngang trước cửa khách sạn Caravelle, tôi lấy làm ghê tởm. Làng báo Việt Nam cũng có ít nhất, năm đứa đeo súng hành nghề. Đứa lơa lồ nhất, vô lại nhất là Như văn Uy. Thằng này đem súng cả vào Hạ Viện, bắn loạn xà ngầu. Nhưng khi bị Đặng văn Tiếp thách "bắn chậm th́ chết", nó co ṿi. Bẩn mắt v́ ngó những thằng phóng viên ngoại quốc đeo súng, tôi ngắm Hạ Viện. Hạ Viện đă giống chùa Quán Sứ của bà Hồ Xuân Hương:

Hạ Viện sao mà cảnh vắng teo

Hỏi thăm dân biểu đáo nơi neo

Nghị sĩ chạy cả rồi. Dân biểu chạy cả rồi. Chiến hay ḥa không có tiếng vang rung chuyển nơi đây. Cho nên, những trang lịch sử chó đẻ nhất của dân tộc phải tính từ ngày 12-3-1975. Và những trang này không chứa chất u ẩn cần các sử gia đời sau soi sáng. Nó phơi ra thỗn thện như những miếng thịt bầy nhầy, như xác chết muông thú nhung nhúc ṛi bọ.

Chẳng c̣n ǵ hấp dẫn ở trung tâm thành phố, cũng chẳng có ǵ lạ lùng ở bất cứ một khu vực nào của Sài g̣n. Câu thơ sau đây của Trần Tế Xương diễn tả đúng cảnh tượng Sài g̣n buổi sáng 30-4-1975:

Kẻ đi người lại dáng bơ vơ...

***

Chúng tôi trở lại ṭa Đại Sứ Mỹ. 8 giờ 15 phút. Lính Mỹ vẫn lạnh lùng canh gác. Con nít ngủ la liệt trên vỉa hè. Cụ già dựa lưng vào tường, nửa thức nửa ngủ và nửa mơ màng thiên đường Mỹ. Chúng ta t́m về đất hứa không có Moise hướng dẫn, không có Moise bênh vực, không có Moise bảo vệ và không có Moise đầy phép tích nên chúng ta bệ rạc nằm, ngồi ngổn ngang trước Toà Đại Sứ Mỹ, chúng ta ăn báng súng, ăn xô, ăn đạp. Quân dữ ở không gian và thời gian nào cũng thế. Quân dữ ở thời đại của chúng ta hơi khác một tí là nó đă từng bảo nó là bạn của chúng ta. Người ta cần nhớ bài học cay đắng di tản những ngày cuối tháng 4-1975 ở phi trường Tân Sơn Nhất, ở ṭa Đại Sứ Hoa Kỳ nằm trên đại lộ Thống Nhất mà định mức hào hiệp của người Mỹ thống trị. Và người ta sẽ quán triệt chân lư: Chỉ người Việt Nam mới giải thoát nổi thân phận Việt Nam khỏi ách thống trị của cộng sản. Người Việt Nam phải làm chủ vận mệnh của dân tộc ḿnh. Mọi hậu thuẫn, trợ giúp tinh thần, vật chất là phụ. Chấp nhận viện trợ và khước từ chỉ huy, lănh đạo. Để không c̣n vết nhục quốc sỉ Nguyễn văn Thiệu: "Bảo chúng tôi chống cộng sản mà không viện trợ th́ làm sao chúng tôi chống cộng được"?

8 giờ 17 phút, bất thần, Thủy quân lục chiến Mỹ rút hết một lượt vào bên trong Ṭa Đại Sứ. Dân di tản nhất loạt đứng dậy. Cụ già tỉnh táo. Con nít thức giấc. Mọi người chờ đợi một "biến cố" như một quyết định ban ân huệ vào phút chót. 8 giờ 25 phút, không thể chờ đợi lâu hơn, nóng ruột lắm rồi. Dân di tản leo tường vào, xô cổng vào. Chiếc trực thăng bay lên đúng 8 giờ 30 phút. Dân di tản đă ùa vô đầy sân Ṭa Đại Sứ. không có chiếc trực thăng nào xuống, không c̣n chiếc trực thăng nào xuống nữa. Năm phút, mười phút, rồi ba mươi phút. Trực thăng hết vần vũ trên một góc trời Sài g̣n. Chiếc trực thăng cuối cùng rời Sài g̣n hồi 8 giờ 30 phút. Có thể, chuyến đó mang ông đại sứ Martin, các nhân vật của Ṭa Đại Sứ, và lính Thủy quân lục chiến Mỹ ra khơi. Dĩ nhiên, ông đại sứ Martin đă không quên gấp lá cờ sao xọc vuông vắn, bê theo, bước lên tàu bay. Thế giới có thể mường tượng cảnh cuốn cờ bỏ chạy của đại sứ Martin qua h́nh ảnh đại sứ John Dean. H́nh ảnh đại sứ John Dean cuốn cờ bỏ chạy khỏi Nam Vang đă đăng trên báo chí.

Những người hụt di tản đau nhất, đau đến mất trí, là những người đă chịu đựng "gian khổ" leo lên nóc Ṭa Đại Sứ Đă ngồi trước cổng Thiên Đàng mà lại bị xuống Địa Ngục, c̣n ǵ nghẹn ngào hơn? Tuyệt vọng v́ người Mỹ hào hiệp không trở lại, họ dắt díu nhau, t́m lối, ṃ mẫm xuống. Di tản trong gặp gỡ di tản ngoài. Di tản trên gặp gỡ di tản dưới. Chỉ Picasso mới đủ khả năng vẽ những khuôn mặt méo mó của người di tản hụt từ nóc Toà Đại Sứ xuống sân, bước ra đường. Thảm cảnh này rất nên ghi vào những trang lịch sử chó đẻ.

Ông Hồ Chí Minh không có tham vọng đánh tan giặc Mỹ. Hơn bất cứ ai, ông hiểu thấu binh pháp Tôn Vũ: "Tri kỷ tri bỉ." Cho nên châm ngôn chống Mỹ của ông là"Đánh cho Mỹ cút", không đánh cho Mỹ thua. ông ta đă thành công. Mỹ không thua mà Mỹ cút. Mỹ không bao giờ thua trận cả. Mỹ càng không bao giờ thua Việt cộng. Mỹ mở chiến tranh như mở cuộc chơi. Chơi lấy thắng măi đâm ra nhàm chán, Mỹ chơi lấy... không thắng. Không thắng và thua khác nhau. Cút và thua khác nhau xa tít tắp. Như ăn uống và tiêu hóa vậy. Người ta có thể bắt bẻ: Không ăn lấy ǵ tiêu hóa, không thua tại sao cút? Bắt bẻ thế là sai. Mỹ muốn thắng Việt cộng th́ bố Việt cộng cũng chẳng đỡ nổi. Đằng này, Mỹ không thèm thắng, dù Mỹ thí lính Mỹ chết thảm, què quặt, tàn phế như con nít đốt kiến. Do đó, thế giới thân cộng mới bảo chiến tranh Việt Nam là chiến tranh bẩn thỉu. Mỹ giao đấu với Việt cộng móc ngón tay: "Tao không đập mày chết đâu." Việt cộng lạy lục: "Cám ơn ông, tôi chỉ mong ông cút." Và Mỹ bèn cút...

***

Cuộc chiến tranh của Mỹ ở Việt Nam là cuộc chiến tranh giai đoạn cho một mục đích*. Sự nghiệp chống cộng sản bảo vệ độc lập, tự do, dân chủ của chúng ta chỉ là cái cớ để Mỹ khỏa lấp cái tham vọng hèn hạ của họ. Hai trái bom CBU thả thử xuống chiến trường Long Khánh tiêu diệt dưỡng khí trong một chu vi rộng lớn đă làm "chết sạch" gần hai sư đoàn Việt cộng và cả quân dân ta luôn. Sự tiến công của cộng sản phải dừng lại. Mục đích thử bom CBU của Mỹ đă đạt. Không có thèm trái thứ ba như đă không có ngày thứ mười ba trải thảm bom B-52 ở Hà Nội. Mỹ hoàn toàn yên ổn lương tâm. Phi-la- tồ American rửa tay, mặc xác cho Việt cộng với biển máu của nó. Người Mỹ thực sự hết trách nhiệm khai phóng dân chủ tự do và bảo vệ dân chủ tự do ở Nam Việt Nam vào hồi 8 giờ 30 ngày 30-4-1975. Một nửa dân tộc bị bán đứng cho cộng sản. Một biển máu hứa hẹn dâng tràn. Và tổng thống Gerald Ford thản nhiên tuyên bố: "Lịch sử đă sang trang!"

Nếu có một sư đoàn bộ binh "phản loạn" bao vây Ṭa Đại Sứ Mỹ, nghênh súng pḥng không hạ trực thăng Mỹ, không cho đáp xuống, liệu lịch sử có sang trang dễ dàng?

TRUYỆN NGHE KỂ SAU 30-4-1975

Lịch sử thường làm nên bằng những bất ngờ. Lịch sử c̣n đăi ngộ những kẻ có duyên và hờ hững với những kẻ vô duyên. Người vô duyên nhất trong lịch sử hiện đại là cụ Nguyễn Hải Thần. ông Lư Thành Cầu, đại tá t́nh báo của quân đoàn Lư Hán, người đă theo tướng Tiêu Văn sang Việt Nam tước vơ khí Nhật ở miền Bắc, người đă dẫn dắt Hồ Chí Minh gặp Tiêu Văn để hối lộ vàng cho Tiêu Văn rút Tầu phù về nước, khi vào tù cộng sản* , kể cho Doăn Quốc Sĩ, Hoàng Mạnh Hùng và tôi nghe rằng:

- Cụ Nguyễn Hải Thần làm thơ chữ Hán trác tuyệt, hay gấp bội thơ chữ Hán của cụ Hồ Chí Minh. Cụ mê thơ quên đại sự. Thống chế Tưởng Giới Thạch kính trọng cụ Nguyễn lắm, nhưng bận việc nước non, rất hiếm dịp tiếp cụ Nguyễn và nếu có dịp, chỉ tiếp được 15 phút. Cụ Nguyễn gặp Tưởng không bàn chuyện cứu nước, mà cứ khoe thơ, b́nh thơ măi hết th́ giờ.

Đó là nỗi vô duyên thứ nhất của cụ Nguyễn Hải Thần. Nỗi vô duyên thứ hai được nhà văn Trúc Sĩ, tác giả Kẽm trống khá hay, người đă tham dự ngày tổng khởi nghĩa 19-8-1945 tại vườn hoa Ba Đ́nh, Hà Nội kể lại trong trường thiên tiểu thuyết Thét hận* . Theo Trúc Sĩ, cụ Nguyễn Hải Thần bôn ba sang Tầu trước Lư Đông A có vài năm mà cụ nói tiếng Việt không sơi nữa. V́ cụ ấp úng "tồng pào thân mến" nên Trần Huy Liệu mới dám vỗ vai cụ, mời cụ xuống đểà thao túng diễn đàn. Và quốc gia bị cộng sản chế ngự. Cộng sản cướp luôn công lao chiến đấu giành độc lập của các đảng phái quốc gia. Nỗi vô duyên thứ hai của cụ Nguyễn Hải Thần xứng đáng là bài học quư giá cho những ai mưu đo chuyện phục quốc, cho thế hệ trẻ trưởng thành tại quê người.

V́ vô duyên với lịch sử, cụ Nguyễn c̣n bị cộng sản ghép vào bộ ba bán nước Tam Thần Sâm (Nguyễn Tường Tam, Nguyễn Hải Thần, Nguyễn văn Sâm) và nhục mạ cụ bằng bài hát:

Nguyễn Hải Thần.

Nguyễn Hải Thần ông ơi,

ông ra đi từ 21. 22

ông ra đi sang nước Tầu buôn sái

v́ sái thơm ông hy sinh cả một đời...

Và nhái ca dao Thằng Bờm:

Thằng Thần có cái Việt Nam

thực dân gạ đổi ngai vàng nhà vua

Thần rằng Thần chung lấy vua

thực dân gạ đổi ba cô nàng hầu...

........

thực dân gạ đổi cơm đen Thần cười...

Người có duyên, dù thù hận cách mấy, dù không ưa một tí ti ông lăo nào cả, người ta vẫn phải công nhận ông ta có duyên với lịch sử, là Hồ Chí Minh. Bất ngờ, về nước năm 1945, ông Hồ Chí Minh lơ thơ vài sợi râu. Và ông ta được suy tôn là "cha già dân tộc", một cách lăng xẹt. Nguyễn Thanh Trịnh, nhà văn trẻ của tuần báo Tuổi Ngọc kể với tôi rằng, đă gặp Nguyễn Đ́nh Thi, đă chất vấn bộ râu của "Bác Hồ" và được trả lời:

- Râu của Bác là cái may và c̣n là cái không may. Nếu 54 tuổi, cằm bác nhẵn thín, lịch sử đă có khúc rẽ:

Nguyễn Đ́nh Thi không dám "diễn nghĩa"... cụ thể về mấy sợi râu lơ thơ tơ liễu buông mành của ông Hồ Chí Minh năm 1945. Cái may của ông Hồ nhờ râu. Cái không may của dân tộc v́ râu của ông ta. ông Hồ Chí Minh khôn lỏi. Bí danh cuối cùng của ông chọn làm Chủ tịch nước Việt Nam dân chủ cộng ḥa đă chứng tỏ ông ta toan tính kỹ lưỡng. âm nhạc có bảy nốt. Hồ Chí Minh chiếm ba nốt êm ái. Hồ Chí Minh muôn năm th́ ông ta chiếm 4 nốt. Mà Bác Hồ Chí Minh muôn năm là 5 nốt. T́nh tính tinh: Hồ Chí Minh. ông Hồ Chí Minh đă đi giép râu, mặc quần áo đại cán, cầm que điều khiển giàn nhạc đại ḥa tấu chơi bài Kết đoàn, có vẻ như ông ta rành âm nhạc. Ông ta gây dễ dàng cho các nhạc nô suy tôn ông và gây khó khăn cho các nhạc nô muốn suy tôn lănh tụ kế nghiệp và lănh tụ đối nghịch. Thí dụ: Tôn Đức Thắng, Đặng Xuân Khu, Lê Đức Thọ, Ngô Đ́nh Diệm, Nguyễn văn Thiệu... Ti t́ tị: Ngô Đ́nh Diệm. Nghe không du dương. Tí ti tị: Nguyễn văn Thiệu. Càng chói lỗ tai. T́ tí ti: Hồ Chí Minh. Mê ly như hờ ly rút tinh tủy? Thế là ông Hồ Chí Minh có hàng trăm bài suy tôn công đức và sự nghiệp. ông ta xứng biệt danh Cáo Già.

V́ khôn lỏi, ông ta cố t́nh cấy râu ớ có râu lơ thơ. Nhờ râu lơ thơ, ông ta tự nhận ḿnh là "cha già dân tộc," là "Bác Hồ," là "Cụ Hồ". Cả nước gọi ông bằng Bác, bằng Cụ. ông ta, chó ngáp phải... râu, trở thành bác của nam phụ lăo ấu? Nếu 1945 về nước "cướp chính quyền", ông Hồ Chí Minh không có râu, ông ta sẽ bị miệt thị:

Đàn ông không râu bất ngh́

Đàn bà không vú lấy ǵ nuôi con...

Ông ta chẳng bao giờ dám trơ trẽn để cho văn nô, thi nô, nhạc nô ví ḿnh như "cha già dân tộc," như Bác của nam phụ lăo ấu, như Cụ... trong dân! Lịch sử đă có khúc rẽ. Ôi, v́ vài sợi râu lơ thơ mà ông Hồ Chí Minh có duyên với lịch sử. Sự có duyên của ông ta đă khiến dân tộc đói khổ, ngu dốt, lạc hậu, thù hận, tù đầy. Và đó là trớ trêu của lịch sử. "Với một chữ nếu, người ta có thể bỏ Paris vào trong cái chai." Nếu cụ Nguyễn Hải Thần nói giỏi tiếng Việt, Việt Minh đi về đâu từ 1 945? Nếu ông Hồ Chí Minh vô tù, dân tộc Việt Nam đi về đâu? Chắc chắn, không đi vào quỹ đạo cộng sản.

Đừng tưởng lịch sử sáng suốt. Lịch sử đă mù ḷa chọn kẻ có duyên Hồ Chí Minh mà đăi ngộ. Nói cho hợp lư, muốn lịch sử mù ḷa, những kẻ âm mưu lănh tụ cần tua tủa thủ đoạn và biết hóa trang. Hồ Chí Minh chính là một trong những kẻ đó. Nhưng lịch sử không chỉ đăi ngộ những kẻ có duyên mà c̣n đăi ngộ những kẻ liều lĩnh đúng thời. Nguyễn Nhạc là biểu tượng của những kẻ liều lĩnh đúng thời. Kẻ phóng đăng đất B́nh Khê, nhờ liều lĩnh mà dẫn lối cách mạng Tây Sơn để Nguyễn Huệ* mở đường đi tuyệt vời cho dân tộc. Nếu Nguyễn Nhạc không liều lĩnh, có nhà Tây Sơn không? Và nếu Nguyễn Nhạc không phóng đăng, Nguyễn Nhạc là Biện Nhạc hiền lành, có nhà Tây Sơn không?

***

Ông Đinh Xuân Cầu, tác giả Bên kia Bến Hải và Đôi kính, kể với tôi rằng:

-Lịch sử có thể thay đổi bằng một cú chơi bạo cuối cùng. Những người chống cộng quyết liệt đă vận động xong một sự hợp tác với một tiều đoàn nhẩy dù. Tiểu đoàn dù sẽ bao vây Toà Đại Sứ Mỹ, sẽ nhắm trực thăng mà hạ. Trực thăng không đáp xuống được đểà cứu ông đại sứ th́ thủy quân lục chiến Mỹ phải đổ bộ vào cứu. Chúng ta lợi dụng cơ hội này hô hào chiến đấu v́ Mỹ lại can thiệp th́ quân đội sẽ lên tinh thần. Kế hoạch định vào sáng 30-4. Bất ngờ, 30-4, Dương văn Minh ban lịnh giới nghiêm. Quư vị đầu năo của kế hoạch nản ḷng, nằm nhà thở dài. Thế là lịch sử sang trang!

Cú chơi bạo cuối cùng sẽ ngoạn mục lắm. Người ta có thể mường tượng ra phản ứng của Mỹ. Nhất định, Thủy quân lục chiên Mỹ sẽ can thiệp. Chúng ta bắt Mỹ phải chơi tṛ chơi do chúng ta bầy ra. Chúng ta không cho "Mỹ cút". "Mỹ đă trở lại." Chỉ cần bốn tiếng đó cho một khoảnh khắc thế sự. Là có thay đổi ḷng người. Là sẽ thay đổi mọi mặt. Nhưng v́ thiếu liều lĩnh cần thiết, v́ hèn nhát, những kẻ định níu kéo lịch sử đă nản ḷng. Và lịch sử lạnh lùng sang trang như sự lạnh lùng của tuyên bố Ford. Và chúng ta có những khuôn mặt méo mó di tản hụt, từ nóc Ṭa Đại Sứ Mỹ ṃ mẫm xuống sân, lếch thếch trên đường về...

 

CHƯƠNG 4

9 giờ. Tôi bảo Đặng Xuân Côn thả tôi xuống trước rạp Kinh Thành. Côn chạy về Phú Nhuận. Ḿnh tôi đứng bên dăy phố Hai Bà Trưng nh́n sang vỉa hè bên kia, buổi sáng Tân Định. Chỗ đó, vài hôm trước, tôi vừa gặp anh Trần Kim Tuyến, sơ-mi bỏ ngoài, giép Nhật Bản, thất thểu đi.

-Anh đi đâu đấy, anh Tuyến?

- Đi đâu?

Ông Giám đốc Sở nghiên cứu chính trị, "tên trùm mật vụ ác ôn thời Diệm" - cộng sản nó gọi thế - thở dài.

- Chúng ta đă chống cộng. Riêng tôi th́ cứ ngoác miệng đ̣i "chống cộng đến chiều." Và rồi chúng ta hỏi nhau đi đâu. Anh sẽ đi đâu, anh Tuyến?

-Chẳng hiểu.

-Mỹ nó không đón anh à?

-Không. C̣n cậu?

-Có lẽ cũng không. Người Mỹ dành ưu tiên số một cho me Mỹ, cho bọn tham nhũng, thối nát, cho đám làm giầu bằng chiến tranh.

-Cậu định đi đâu?

-Chẳng hiểu, anh ạ!

Không có lối chạy cho người chống cộng. Những kẻ chống cộng tự nguyện rất kiêu hănh nhưng luôn luôn thiệt tḥi. Tôi là một trong những kẻ ấy. V́ chống cộng tự nguyện, tôi không bị xếp vào hàng ngũ đầy tớ Mỹ. Đó là một thiệt tḥi. Sự thiệt tḥi nh́n rơ: Có cả chục ngàn chỗ cho những người chưa hề chống cộng trên máy bay di tản của Mỹ mà lại không có chỗ nào cho Doăn Quốc sĩ, Dương Nghiễm Mậu, Nhă Ca, Phan Nhật Nam, Thanh Tâm Tuyền... Trong cuốn Những tên biệt kích của chủ nghĩa thực dân mới trên mặt trận văn hóa - tư tưởng* , ở "Lời giới thiệu", cộng sản viết: "... Một số người khác như Duyên Anh, Nhă Ca... chấp nhận chủ nghĩa chống cộng với một thái độ hoàn toàn tự nguyện. Nhưng nếu xét gốc rễ thái độ thù địch của họ đối với cách mạng, thái độ đó có nguyên nhân ở sự tác động của chủ nghĩa thực dân mới. Họ vừa là kẻ thù của cách mạng, của nhân dân. Nhưng nếu xét đến cùng họ cũng vừa là một nạn nhân của đường lối xâm lược tinh vi, xảo quyệt của Mỹ. Dù xét dưới tác động nào, hoạt động chống cộng bằng văn nghệ của đội ngũ những cây bút này cũng là những hoạt động có ư thức. Ư thức đó biểu hiệu trước hết trong thái độ chấp nhận trật tự xă hội thực dân mới, chống lại một cách điên cuồng chủ nghĩa cộng sản. Họ cho văn nghệ làm sự chọn lựa một phạm vi hoạt động, một phương tiện đểà đạt mục đích và tự nguyện dùng ng̣i bút của ḿnh phục vụ cho chế độ. Thái độ tự nguyện của họ cũng đă có nhiều người tự nói ra. Vũ Hoàng Chương tự ví ḿnh là "viên gạch để xây bức tường thành ngăn sóng đỏ." Doăn Quốc Sĩ coi ḿnh như một "viên kim cương, răng cộng sản không sao nhá được." Thêm một thiệt tḥi. Và cái thiệt tḥi cay đắng là bị cộng sản chụp cái mũ khả ố "chấp nhận trật tự xă hội thực dân mới". Như thế, vẫn chưa đủ nghẹn ngào. Kẻ chống cộng tự nguyện c̣n bị những người tập sự chống cộng, bập bẹ chống cộng, vỡ ḷng chống cộng, ngớ ngẩn chống cộng phán xét một cách dễ chửi thề. Hẳn nhiên, những kẻ chống cộng tự nguyện thường xuyên bị vây hăm, bị bêu nhục bởi ḅn đầy tớ Mỹ chống cộng ở bất cứ lúc nào, bất cứ chỗ nào. Nhưng mà những kẻ chống cộng tự nguyện phải chấp nhận, hiên ngang chấp nhận và can đảm chống luôn cả bọn đầy tớ ngoại bang chống cộng, bọn làm thui chột niềm tin chống cộng, bọn giúp cộng sản đánh bóng chính nghĩa của nó, bọn ảo tưởng và thù vặt v́ bất đồng quan điểm. Những kẻ chống cộng tự nguyện ngổn ngang kẻ thù. Ngoài cộng sản, họ c̣n bị đánh dấu tuyết hận bởi bè lũ thống trị tôi mọi, tập đoàn ăn cắp, thảo khẩu chính trị, lũ thời cơ chủ nghĩa, đám buôn bán Phật Chúa... Song cần chi, hai tiếng tự nguyện mà kẻ thù cộng sản khoác hoa quanh cổ họ cơ hồ hào quang đốt cháy mọi rác rưởi, bèo bọt thế thời. Và họ vẫn ngồi lên tất cả như đă ngồi lên tất cả những khuôn mặt sa-đích chính trị rẻ tiền.

- Anh có lối nào khác lối Mỹ không?

Tôi hỏi. Bác sĩ Trần Kim Tuyến lắc đầu buồn bă:

-Không.

Không. Chúng ta đă chống cộng sản hai mươi năm và chúng ta không có lối chạy trốn cộng sản! Tại sao tổ tiên chúng ta đă không t́m đường chạy trốn mà chỉ t́m chỗ tạm lui về chờ đợi tiến lên? Chắc chắn, tổ tiên chúng ta chống giặc nước một ḿnh. C̣n chúng ta, chúng ta chống giặc nước với người Mỹ. Chúng ta đă đổ xương máu cho KHÔNG. Và cái không ủ ê nhất là cái không lối chạy trốn giặc. Liệu chúng ta đă học được một điều ǵ trong bài học chống cộng sản với Mỹ rồi không c̣n lối chạy trốn cộng sản? Chỗ đó, vài hôm trước... Chỗ đó, hôm nay...

Tôi đă thất thểu bước tới ngă tư Hai Bà Trưng - Yên Đổ - Trần Quang Khải. Nỗi chết không c̣n ám ảnh mà nỗi chết hiện dần. Tự nhiên, tôi thèm sống vô cùng. "Thoát chết, bung ra được là mày nên người, Duyên Anh a! Đỗ Bá Thế đă phán vậy. Sự thèm sống khiến tôi quên sợ chết. Lạ quá, lúc đó, tôi chẳng hiểu nổi tôi. Phải nói, tôi chẳng hiểu nổi sự chuyển dịch tâm hồn tôi. Nếu tôi đă chưa biết cái cảm giác lênh đênh của tâm hồn th́, bây giờ, tôi biết. Biết rơ. Tâm hồn tôi lênh đênh theo bóng ngă hoàng hôn của cuộc chiến đấu hai mươi năm hư ảo. Lênh đênh chạy trốn. Lênh đênh bất b́nh chạy trốn. Lênh đênh sợ chết. Lênh đênh chờ chiến đấu. Lênh đênh thèm sống. Lênh đênh ước mơ.

Đi ngược đường Yên Đổ, tôi về nhà tôi.

***

Thành phố Sài g̣n bất chấp lệnh giới nghiêm 24 trên 24 của Dương văn Minh. Thành phố này, h́nh như, cũng bất chấp cả nỗi ngậm ngùi sắp đến. Sài g̣n thản nhiên chờ đợi niềm bất hạnh. Mặt trời vẫn chưa mọc. Có vẻ mặt trời không thích mọc hôm nay. Tôi buồn bă đứng trước cổng nhà ḿnh ngó ngang, nh́n dọc. Bà bán thuốc lá sát cổng nhà tôi hớt hơ hớt hải từ dưới Xóm Lách chạy tới chỗ tôi:

-Cậu không đi được à?

- Không.

-Liệu người ta có để cậu yên không?

- Ai?

- Th́... Việt cộng?

Bà ta nói nhỏ:

- Cậu ạ, người ta vây kín Sài g̣n rồi!

Tôi thở hắt ra:

- Thế à?

Nh́n bà bán thuốc lá, tôi hỏi:

- Sao bữa nay bà không bán?

- Tôi tưởng giới nghiêm.

- Chứ không phải mệt v́ đêm qua lo hôi đồ à?

- Tôi thề với cậu, không quen làm việc ấy.

- Làm th́ đă sao, của Mỹ chứ bộ.

- Mà không quen.

Tôi nh́n thẳng vào mặt bà ta:

- Việt cộng vào, bà có để tôi yên không?

Bà ta chớp mắt lia lịa:

-Tôi mong cậu đi lọt mà.

Từ người vô sản bán thuốc lá, tôi quan sát những người vô sản Xóm Lách quanh tôi. Tất cả đều c̣n cho tôi những nụ cười, những ánh mắt chứa chan t́nh cảm. Tôi yên tâm. Đă quá hiểu những bài học căm thù của cộng sản, tôi sợ rằng những nụ cười, những ánh mắt chứa chan t́nh cảm của người vô sản Xóm Lách sẽ biến mất. Chưa biết bao giờ. Có thể lát nữa. Có thể trưa nay. Có thể chiều nay. Có thể tối nay.

-Bà Tẹo.

-Dạ.

- Tôi đă làm phiền bà điều ǵ chưa?

- Sao cậu hỏi vậy?

- Bởi v́ sẽ thay đổi nhiều đấy.

- Không có ǵ thay đổi đâu cậu ạ? Tôi vẫn bán thuốc lá trước cổng nhà cậu, vẫn xin được bán thiếu cho cậu để cuối tháng có món tiền để dành lớn.

-Cám ơn bà.

Tôi bấm chuông. Nhà tôi ra mở cổng:

- Thế nào, bố?

-Thế nào là thế nào?

- C̣n nước tát không?

- Cạn rồi. Mỹ thật sự cút rồi. Nhưng em yên tâm. Bằng hữu của chúng ta c̣n ở lại khá đông. Anh đă gặp Mai Thảo, Nguyễn Tuấn Anh...

Nhà tôi nín thinh. Tôi vào, gieo người xuống ghế bành, gác chân lên bàn xa-lông. Tôi cảm giác căn nhà của gia đ́nh tôi đă trở thành cái nghĩa địa hoang vắng. Nỗi hiu quạnh đùn lên, đùn lên, dâng ngập trắng xóa. Lần đầu tiên trong đời, tôi nh́n rơ cái lẽ phù ảo của đời sống. Nhờ vậy, tôi thanh thản dọn chết. Và tôi c̣n dọn thêm cả sự "thoát chết, bung ra." Nếu lúc này có Mai Thảo ngồi đấu hót? Tôi trách tôi đă quên rủ Mai Thảo đi nh́n Sài g̣n hấp hối và rủ Mai Thảo về nhà tôi uống rượu. Tôi vẫn c̣n vài chai Table du roi. Tôi nhớ, mới đây thôi, Mai Thảo tâm sự với tôi:

- Tôi ở một nơi chốn nào là ḷng gửi nơi chốn đó nên xa một nơi chốn là nhớ vô cùng, dẫu nơi chốn cũ chẳng xa ǵ nơi chốn mới. Thật sự, tôi không thích di tản. Xa quá, xa quá...

Và Mai Thảo rất lừng khừng chuyện ra đi- Anh ta cứ ra, theo triết lư cù nhầy của Nguyễn Bính "ngày mai ra sao rồi hăy hay." Mai Thảo tâm sự tiếp:

- Tôi có ông thày học khá lạ lùng. ông ta đă nói với tôi rằng, người ta chỉ cần sống đến 50 tuổi. Là đủ rồi. Tôi đă 50 tuổi. Sống thêm có lẽ thừa thăi.

Mai Thảo đă 50 tuổi. Tôi mới 40. Cho nên, dù đă vỡ lẽ phù ảo của cuộc đời, Cứ thèm thuồng "thoát chết, bung ra" trong những giờ phút dọn chết.

***

10 giờ thiếu 10 phút. Chuông điện thoại reo vang:

-Long hả?

- Ừ!

- Chúng nó xuất hiện ở Xóm Gà, G̣ Vấp rồi. Trên ấy ra sao?

-Im lặng.

-Mày nghĩ xem có nên chở gia đ́nh lên bà Nguyễn Đ́nh Vượng tránh né cảnh tranh tối tranh sáng không?

-Không cần.

-Tại sao không cần?

- V́ bà Vượng cũng bị ném vào biển máu! Nếu ông muốn cùng chết với tôi th́ lên đây.

Đặng Xuân Côn, Thằng Côn, người bạn ấu thời của tôi, người bạn đă, cơ hồ cái bóng, theo sát tôi 30 năm ṛng ră, đă chia xẻ vinh nhục với tôi, đă đau khổ v́ tôi, đă ôm đau khổ của tôi làm đau khổ của ḿnh. Chúng tôi học tiểu học ở trường Monguillot thị xă Thái B́nh. Côn là cháu đích tôn của cụ Đặng Đ́nh Điền, tự Hào Điển, một trong những lănh tụ Việt Nam quốc dân đảng. Năm 1951, sau khi cộng sản quy định thành phần, giai cấp, mặc dù đă mù ḷa, bệnh hoạn, cộng sản vẫn bắt cụ Hào Điển, bỏ cụ vào cái rổ xề, khiêng cụ ra giữa cánh đồng hoang vắng và để cụ chết đói chết khát ở đó. Qua mấy năm tao loạn, chúng tôi lại gặp nhau ở thị xă Thái B́nh đổ nát v́ tiêu thổ kháng chiến. T́nh bạn vẫn khắng khít. Chúng tôi học trung học tại trường Trần Lăm và không ngớt tương tư thị xă đềm êm cũ với những hàng hồi thơm hăng hắc dọc vỉa hè đường phố. Rồi chúng tôi lên Hà Nội trọ học. Mùa hè 1954, tôi về Thái bị kẹt v́ Pháp "di tản chiến thuật". Tôi ở lại chứng kiến quân cách mạng tiếp thu Thái B́nh. Rồi hội nhập đời sống mới.

Cuối tháng 7-1954, Côn trở lại Thái với nhiều ưu tư. Nó không hé miệng nói cho tôi nghe những ưu tư của nó. Chúng tôi thường lên cầu Bo ngắm ḍng sông Trà Lư đỏ ngầu phù sa mùa nước lũ. Cầu Bo. cây cầu kỷ niệm của chúng tôi, bị quân Pháp đánh sập nhịp giữa trước đêm rút lui. Người ta bắc cầu giây đi tạm. Côn ở Thái hai tuần lễ và lỉnh tránh mọi công tác... cách mạng. Một buổi sáng nó t́m tôi khi tôi đang bận kê bàn ghế cho lớp học dạy "công nhân" vỡ ḷng quốc ngữ. Côn rủ tôi sang Nam Định chơi. Tôi từ chối, v́... công tác khẩn trương. Tôi bảo Côn đợi vài hôm nữa. Nó bỏ về. Rồi nó sang Nam Định lúc nào tôi không rơ. Cuối tháng 8-1954, Nguyễn Thịnh từ Hà Nội về Thái. Tôi hỏi thăm Côn. Thịnh nói Côn đă vào Sài g̣n..

Tôi choáng váng. Côn đă nghi ngờ tôi theo... cách mạng, không dám tâm sự với tôi. Tôi vội vàng chuồn lên Hà Nội, kiếm nhà Vũ Thượng Văn ở phố Hàng Bông Thợ Nhuộm, hỏi thăm đia chỉ Côn tại Sài g̣n. Tiêu pha hết đồng bạc cuối cùng ở Hà Nội, cuối tháng 9-1954 tôi mới vào Sài g̣n, đến phố Heurtaux bên Khánh Hội t́m Côn. Thế là chúng tôi có tháng ngày nhà hát Tây ba đào, có t́nh yêu lẩm cẩm, có Đỗ Tiến Đức, Hà Huyền Chi... Chúng tôi thêm những kỷ niệm cay đắng vào đời. Sự nghiệp văn chương của tôi, phần lớn, là do Thằng Côn đóng góp. Bằng khích lệ. Bằng cả những đồng tiền mồ hôi của nó. Tập truyện Hoa thiên I)" của tôi, Côn bỏ tiền xuất bản. Nếu có lần nào đền ơn Thằng Côn th́ chỉ một lần Thằng Vũ nghiến răng chịu nhục, chịu hành hạ cả thể xác lẫn tâm hồn để ngậm miệng cho Thằng Côn b́nh yên ngoài nhà tù mà t́m cách đưa vợ con trốn khỏi Việt Nam. Đáng lẽ, Côn ra đi b́nh yên trước 30-4-75, nó cứ bám sát tôi Cho đến phút chót, nó vẫn lo tôi bị tàn sát trước nhất.

- Tao nghĩ mày nên đưa vợ con lỉnh chỗ khác.

-Chỗ nào? Không c̣n chỗ nào cho tôi ẩn thân cả. Mà tôi cũng cóc cần ẩn thân nữa.

- Mày đừng chướng.

-Cúp điện thoại đi!

Tôi cúp trước, khỏi cần đợi Côn.

***

10 giờ 20 phút. Chuông điện thoại lại reo:

- Long hả?

- Ừ!

- Chúng nó đă lảng vảng khu nhà anh Hoàng văn Đức rồi. Tao lên mày nhé?

- Hỏi chi nữa!

Tôi cúp điện thoại ngay. Và, thật sự, kể từ phút này, tôi đă té nhào khói lăng du lênh đênh trên ước mơ, tôi hết dám thèm "thoát chết, bung ra." Tôi sợ hăi. Tôi trở về với sự sợ hăi 0 giờ 1 phút. Nỗi chết gần kề. Đao phủ và h́nh cụ của nó đang chờ tôi bên bờ biển máu. Làm thế nào đểà con người được chết ngon lành? Tôi chợt nhớ một truyện ngắn của Jack London, nhan đề Mất mặt. viết về sự dọn chết tuyệt vời của một người không thích chết đau đớn, sợ hăi chết khắc khoải. Câu chuyện như thế này: Một gă phiêu lưu da trắng lạc vào một bộ lạc hung dữ nhất của một vùng Bắc cực. Các bộ lạc ở đây đánh giá trị vĩ đại nhất bằng sự tàn ác nhất. Bộ lạc nào giết kẻ thù chết từng giây, chết đếm nỗi chết từng giây, chết quằn quại, rên la lâu nhất, bộ lạc ấy được tôn vinh và công nhận là minh chủ. Thế th́ gă phiêu lưu của Jack London đă rơi vào tay bộ lạc minh chủ. Gă hiểu gă sẽ bị chết co rút mỗi tế bào. Gă cũng hiểu những kẻ tàn ác nhất đều là những kẻ thèm sống "muôn năm", thèm bất tử, nên gă xin được kéo dài ngày chịu tội để kiếm lá luyện thuốc bất tử. Môn thuốc này bôi khắp ḿnh mẩy, tên bắn vào văng ra, búa bổ xuống nẩy tung, lao phóng trúng cong oằn... Tù trưởng của bộ lạc minh chủ sướng quá, bèn cho gă phiêu lưu đi t́m lá. Gă khôn ngoan, luyện thuốc bất tử thật lâu. Khi đă luyện xong, gă yêu cầu vị tù trưởng thử. Vị tù trưởng sợ, không dám thử. Không ai trong bộ lạc dám thử cả. Tất cả những kẻ hung ác đều sợ chết thảm và đều thích người khác chết thảm. Cuối cùng, gă phiêu lưu t́nh nguyện thí nghiệm thuốc bất tử của ḿnh. Bộ lạc đồng ư. Gă yêu cầu kê cổ gă trên một 1 húc gỗ tṛn và chắc và phải dùng một cái búa sắc như nước do tay lực lưỡng xử dụng. Gă bôi thuốc đầy cổ. Rồi gă dục hạ búa. Nhát búa vung lên, bổ mạnh xuống. Gă phiêu lưu bay đầu. Gă được chết ngon lành. Bộ lạc minh chủ mất mặt, mất ngôi minh chủ và bị các bộ hạ khác khinh bỉ, v́ đă để kẻ thù chết sung sướng, chết thanh, chết gọn...

Cộng sản ác hơn và khôn ngoan hơn bộ lạc minh chủ bị mất mặt trong truyện ngắn của Jack London. Và tôi, tôi không có can đảm dọn cho ḿnh cái chết ngon lành. Tôi sợ luôn cả cái chết ngon lành, cái chết của chiến sĩ, cái chết của liệt sĩ, cái chết của thánh tử đạo. Rốt cuộc, tôi thèm sống, sợ chết. Bởi tôi vừa nhận ra tôi đích thực rằng tôi chỉ là nghệ sĩ. Tôi cần sống sót. "Cậu là nhà văn, cần buôn kinh nghiệm mà bán." Cao Dao khuyên tôi thế. Tôi cần sống sót. "Thoát chết, bung ra được là mày nên người, Duyên Anh ạ"? Đỗ Bá Thế dạy tôi thé. Nhà văn không cần thiết tử v́ đạo. V́ y vô đạo. Nhà văn không cần thiết tuẫn tiết. V́ y tuẫn tiết sẽ chẳng c̣n ai sống để viết về những cái chết đẹp trong cơi đời. Nhà văn cần thiết có tác phẩm, và phải là tác phẩm rực rỡ kinh qua mọi sợ hăi, mọi thống khổ mỏi ṃn. Nhà văn là người viết về sự sống ngoạn mục, nỗi chết phi thường của người khác, không bao giờ là kẻ trông đợi người khác viết về cái chết, nỗi chết của ḿnh. Do đó, nhà văn bất chấp những kẻ bỉ thử ḿnh, lăng mạ ḿnh đủ điều về sự sống của ḿnh. Rất tự hào và đủ quyền kiêu hănh để nói, những kẻ bỉ thử, lăng nhục nhà văn là những kẻ không biết viết hay viết chẳng ra ǵ. Những kẻ này không bao giờ được phục sinh, bởi v́ họ không hề có một cái ǵ đểà lại cho đời sống kế tiếp. Tôi là nhà văn, tôi chẳng lấy ǵ làm xấu hổ mà công khai nhận ḿnh thèm sống sợ chết. Tôi đă bày tỏ thái độ của tôi rơ rệt trong bài Chút tâm sự của người làm thơ trong tù. Theo tôi, sự tồn tại khác hẳn với sự sống. Tôi chưa thấy một nhà văn chuyên nghiệp nào - nhà văn nuôi ḿnh, nuôi vợ con ḿnh bằng hàng tỉ chữ thao thức viết - khi chết được vinh tôn như một anh hùng, liệt sĩ. Người ta đă chỉ vinh tôn tác phẩm của nhà văn. Tôi cũng chưa thấy ai nhận trách nhiệm nuôi vợ con nhà văn, nuôi nhà văn cả, nhưng người ta cứ bắt nhà văn phải có đủ thứ trách nhiệm, đủ thứ đạo đức, đủ thứ can đảm. Người ta c̣n bắt nhà văn dấn thân, nhà văn tranh đấu cho đủ thứ quyền của con người, nhưng, mỉa mai thay, cái quyền lợi thiết thực của nhà văn là tác phẩm mồ hôi, tim óc của họ bị đạo tặc công khai tước đoạt, không ai tranh đấu cho nhà văn cả Tôi đă thấy chính xác nhà văn tạo hào quang rực rỡ cho anh hùng, liệt sĩ, thần thánh. Nhân loại đă thờ phụng h́nh chúa Giêsu vẽ theo trí tưởng tượng của Michel Ange mà không thờ Michel Ange. Những bức tượng, những tranh vẽ trong giáo đường của Léonard de Vinci, của Raphael về Đức Mẹ, về thiên thần đều được kính cẩn thờ phụng cả đấy. Ai đă nói cho nhân loại biết tài năng của Michel Ange, Léonard de Vinci, Raphael? Nhà văn. Nhà văn viết về Thượng Đế. Nhà văn làm ra Thượng Đế. Thượng Đế không làm ra nhà văn. Gần gũi chúng ta nhất, người Tầu và cả người Việt Nam đều đèn nhang, trầm hương x́ xụp vái lạy ba anh Lưu Bị, Quan Công, Trương Phi mà quên nhà văn La Quán Trung đă phong thánh cho ba anh rất lơ mơ trong lịch sử Trung Hoa. Tài năng của nhà văn La Quán Trung đă biến nhân vật tiểu thuyết thành thánh. Không ai thờ La Quán Trung cả. Người ta hằng luận về hào khí Vơ Ṭng, Lâm Xung mà quên Thị Nại Am; ngợi ca Kiều Phong, Lệnh Hồ Xung, Dương Quá, Quách Tĩnh mà quên Kim Dung. Vân vân... ở thời đại của tôi và ở đất nước tôi, nhà văn, nhà thơ, nhà nhạc đă phong thánh cho Hồ Chí Minh. Khi đất sét được nặn hóa thánh, thánh tưởng ḿnh thiêng đă bỏ tù những kẻ phong thánh cho ḿnh. Nhân Văn giai phẩm là thí dụ điển h́nh. Nguyễn Bính có câu thơ mà tôi rất thích: Thế nhân mắt trắng như ngân nhũ. Cái đám thế nhân mắt trắng có thánh để thờ, có thần tượng để chiêm ngưỡng, có lănh tụ để suy tôn, có ước mơ để mơ ước, đă không đem gạo nuôi nhà văn, đă không biết ơn nhà văn, lại c̣n ong óng lời chó dại, lại c̣n phun ph́ nọc rắn rết lên án nhà văn, thống trách nhà văn. Vậy th́ nhà văn, anh đă sáng suốt nhận ra anh chưa? (Tôi đă nhận ra tôi. Và tôi cho rằng tôi chỉ có trách nhiệm với những thống khổ tôi đă kinh qua, đă thể nghiệm. Tôi không được phép phản bội những oan khiên, những cay đắng, những cô đơn đă soi sáng cuộc đời tôi. Và tôi hiểu rằng nhà văn có quyền phép ghê gớm. Nhà văn đưa thằng bán chiếu Lưu Bị lên ngôi anh hùng và bắt kẻ anh hùng Tào Tháo làm đứa gian hùng. Thế nhân mắt trắng, cái đám ưa hạch sách nhà văn, vấn nạn nhà văn, thị phi nhà văn, chụp mũ nhà văn, sống ngh́n đời vẫn không đủ tư cách và khả năng hủy diệt nổi tác phẩm của nhà văn. Nhưng, nhà văn chỉ cần cuốn sách mỏng, viết bằng chân trái, cũng đủ nhốt cái đám gian dối lương tâm vào ngục tù muôn thuở. Đừng có đùa với văn chương Và đừng có rỡn mặt nhà văn. Chưa quán triệt sức mạnh của văn nghệ, học đ̣i làm lănh tụ, học đ̣i mưu đồ quốc sự, đă không biết kính trọng nhà văn c̣n xúi dục tiểu yêu bôi bẩn nhà văn, quả là bọn cắn hạt gạo chưa vỡ đôi Người ta chỉ đố kỵ niềm vinh quang của nhà văn mà không chịu cảm thông nỗi nhục nhằn nhà văn phải kiên nhẫn chịu đựng, chịu đựng không ngừng. Và nhà văn làm việc cho ai, tác phẩm của nhà văn để lại cho ai, người ta cứ giả vờ không thèm biết. Rồi mỗi năm bao nhiêu tiến sĩ tốt nghiệp và bao nhiêu năm mới nẩy sinh một danh sĩ, người ta cũng cứ giả vờ không biết. Và nhà văn chờ đợi cái chết v́ tác phẩm của ḿnh th́ không ai biết. Nhưng cần ǵ ai biết ḿnh sống ra sao, viết trong những hoàn cảnh nào, nhà văn, có vẻ như kiêu ngạo để không lư tới cái hôm nay. Mà đúng thế, nhà văn đă không lư tới cái hôm nay, cũng chẳng thèm lư tới những phán xét ngu xuẩn của thời nay. Trên sầu đạo và ngược ḍng nghịch lũ oan khiên, nhà văn mang tâm sự của con gọng vó, âm thầm bước, âm thầm lội. Và âm thầm đợi chết. Như tôi. Không ai chia xẻ với tôi nỗi sợ hăi cả. Ngày nào đó "thoát chết, bung ra", tôi viết những trang sách ghi lại cảm giác rụng rời của tưởng tượng nỗi chết, cách chết, kiểu chết tính bằng co rút của tế bào, tính bằng héo khô của mạch máu, tính bằng rời rạc của nhịp tim, chắc chắn, tôi vẫn được chiếu cố tận t́nh bởi soi mói của cú vọ, bởi phẩm b́nh của quạ diều. Có phải đó là sự trả nghiệp, theo nhà Phật?

***

Đặng Xuân Côn chở vợ con lên. Tôi cũng tính xong sổ đời. Thấy chẳng để lại vết tích nào dơ bẩn trên 200 số báo Tuổi Ngọc và suốt 1 5 năm viết văn, làm báo, tôi cam đành đợi chết. Nói cam đành v́ tôi thèm sống, sợ chết. Để cực tả, phải viết: Tôi thèm sống vô cùng. Lúc này tôi mới cảm Tư Mă Thiên và phục Tư Mă Thiên. Than ôi, Tư Mă Thiên chịu nhục h́nh, cố bám lấy cái sống hèn chỉ v́ chưa lo xong Sử kư. "Ta hồ văn chương chi sự thốn tâm thiên cổ Nếu Tư Mă Thiên không chấp nhận h́nh phạt thiến, không vượt lên sự khinh bỉ của thể nhân mắt trắng, không cô đơn những ngày tháng c̣n lại, sẽ muôn đời không có Sử kư của Tư Mă Thiên. Kẻ làm việc cho muôn đời chấp nê chi cái lẽ sống hèn, sống hùng. Những đứa chê bai Tư Mă Thiên đều đă chết như cây cỏ. Chúng nó sống hùng lắm, sống hùng miệng lưỡi mà chẳng có ǵ để lại: Chúng nó chê Tư Mă Thiên sống hèn, sống nhục nhă tội bị thiến, không dám chết giữa pháp trường, nhưng nhờ biết sống hèn, sống nhục, Tư Mă Thiên có Sử kư. Tư Mă Thiên được phục sinh bằng Sử kư. Và bằng Sử kư, Tư Mă Thiên bất tử.

Ông đau vết hoạn lưỡi dao hèn

Từ đó, cung giương một mũi tên

Theo hồn tài tử. tên bay vút

Ngạo nghễ hành tinh Tư Mă Thiên

Những đứa chê ông chết cả rồi

Nhưng ông sống măi như mây trôi

Hai ngh́n năm ngỡ chùng gang tấc

Mảnh đất oan này lại có tôi...

Sử kư và Tư Mă Thiên đă đủ soi sáng thân phận nhà văn và tác phẩm hoàn thành bất chấp nghịch cảnh, bất chấp mọi hoàn cảnh, bất chấp cung cách sống, bất chấp cảnh ngộ sống chưa? Có lẽ, với ngự sử vô học, với "sa đích phê b́nh văn nghệ rẻ tiền", cần được giáo dục thêm nữa. Tôi không thừa th́ giờ nói với hai hạng người vừa kể. Tôi tâm sự với nhà văn. Nhà văn có sức mạnh tuyệt luân. Nhà văn là con người như mọi con người. Y cũng phải chết thôi. Có thểà, y sẽ bị chết theo cung cách Gandhi đă bị chết. Nhưng tác phẩm của y không bao giờ chết. Y có thể chịu h́nh phạt nhục, chịu phán xét ngu xuẩn như Tư Mă Thiên, như Gheorghiu. Chính sự chịu nhục sống hèn (hiểu theo nghĩa bần tiện của thế nhân mặt trắng) của nhà văn đă làm tác phẩm của y rực rỡ và tác phẩm của y phục sinh y sau cái chết. Nhà văn, có thể, chết thảm như Khái Hưng và Lan Khai. Cộng sản đă nhận ch́m Khái Hưng, Lan Khai dưới nước mà không thể nhận ch́m tác phẩm của tác giả Hồn bướm mơ tiên, Dọc đường gió bụi, của tác giả Cái hột mận, Lầm than... dưới nước. Cộng sản kiêu ngạo nhất loài người, đầy đủ quyền uy và biết chơi bạo lực mà vẫn ngậm ngùi sợ hăi văn chương - tư tưởng: "Cơ sở giai cấp của bọn phá hoại c̣n tồn tại lâu dài trong xă hội ta. Khi đă hết giai cấp, thù địch vẫn c̣n. V́ tư tưởng của giai cấp có sức sống dai hơn giai cấp tính ra nó"* . Nghĩ cũng tội nghiệp cho đám lănh tụ ễnh ương của quyền uy ảo tưởng và đồ đệ cứ hăm hở đ̣i hủy diệt nhà văn và tư tưởng của nhà văn. Phải nói rơ rệt là nhà văn cố gắng soi sáng những mê muội của thời đại ḿnh. Thời đại mê sảng, cố t́nh mê sảng th́ người đời sau sẽ làm công việc thương người đời xưa. Nguyễn Du c̣n ngờ vực, 300 năm sau, có ai hiểu ta chăng, th́ nhà văn xá chi những hạch hỏi vô lư, vô nghĩa, vô học, vô ơn của cóc nhái thời thượng. Song, cần thiết, nhà văn phải nhận ra ḿnh, phải nhận ra sức mạnh tuyệt luân của ḿnh và phải biết xử dụng, dám xử dụng sức mạnh đó để chế ngự bạo lực đến từ bất cứ phía nào, ở bất cứ nơi đâu, dẫu sự chế ngự có mang tới những cay đắng nghiệt ngă, những oan khiên ứa máu, những ngộ nhận nứt tim. Và cả nỗi chết. Và luôn sự thèm sống hèn đểà thoát chết. Tôi nghĩ rằng cái cứu cánh biện minh cho cung cách sống chết của nhà văn là tác phẩm y để lại cho đời sống. Trong bộ cassette tưởng mộ Victor Hugo, một vị viện sĩ của Viện Hàn Lâm Pháp quốc đă múa một tuyệt chiêu: "Nước Pháp không được phép nói tha thứ những bê bối trong cuộc đời của Victor Hugo mà phải có bổn phận chấp nhận những bê bối ấy. V́ sự nghiệp văn chương của Hugo đă làm rạng rỡ cho đất nước Pháp và dân tộc Pháp."

Tôi không ở nước Pháp, không là nhà văn Pháp. Georges Simenon viết nhiều, viết khỏe, chẳng cần phải quan tâm văn chương, tư tưởng của Simenon, Jean-paul Sartre đă vinh tôn khả năng sáng tạo của Simenon. Tôi cũng viết nhiều, viết khỏe, th́ chỉ nghe Sài g̣n dè bỉu và đợi Hà Nội vào tàn sát. Và tôi thèm sống hèn. Để hy vọng có một Sử kư như Tư Mă Thiên.

***

10 giờ 30. Dương văn Minh tuyên bố đầu hàng. Đặng Xuân Côn mở radio thật lớn. Tôi lặng người trong giọng nói cơm nguội của Big Minh. Tôi mất miền Nam từ giây phút này.

- Tắt radio đi, Côn?

- Đểà nghe xem c̣n tin tức ǵ nữa.

- Hết rồi.

- Chưa.

-Tôi bảo hết rồi. Tắt đi?

Tôi nh́n Côn:

- Có thể ông thoát biển máu. Vợ con tôi cũng có thể thoát biển máu. Tôi th́ khó thoát.

Côn an ủi tôi:

- Mày sẽ thoát.

Tôi lắc đầu:

- Khó lắm. Tôi biết tôi. Cộng sản biết tôi. Những kẻ muốn làm tốt đẹp cho xă hội miền Nam sẽ bị quăng xuống biển máu. Nếu ông thoát...

Côn chớp mắt:

- Tao hiểu tao sẽ phải làm ǵ cho mày.

- Cho vợ con tôi thôi.

-Mày muốn tao sẽ làm ǵ?

- Đưa vợ con tôi rời khỏi Việt Nam.

Im lặng. Hai chúng tôi nh́n nhau, nước mắt ứa ra. Trong pḥng ngủ, hai người đàn bà và những đứa trẻ con khóc nức nở. Tôi biết, cả Sài g̣n đang khóc....

NẾU CUỘN BĂNG NHỰA GHI LỆNH ĐẦU HÀNG CỦA DƯƠNG VĂN MINH THẤT LẠC

Mỗi biến cổ lịch sử xảy ra thường kèm theo những chuyện ngoài lề. Và những chuyện ngoài lề được truyền kể, được thêu dệt thành huyền thoại. Một trong những chuyện ngoài lề dưới đây không phải là huyền thoại. Mà là chuyện ở quán cà-phê vỉa hè sau ngày 30-4-1975. Người ta thuật cho nhau nghe, người ta luận bàn và người ta không thèm quan tâm đến cái vô lư của câu chuyện.

***

10 giờ, Phủ tổng thống gọi cho Đài phát thanh sài g̣n, yêu cầu gửi gấp sang một chuyên viên ghi âm. Anh chuyên viên đem máy móc, băng nhựa đến tŕnh diện ông Giám Đốc Nha báo chí Phủ tổng thống. Anh vào phủ bằng lối góc ngă tư Nguyễn Du - Thủ Khoa Huân - Huyền Trân Công Chúa. Giám đốc Nha báo chí hướng dẫn anh chuyên viên tới pḥng họp của Tổng thống. Dương văn Minh đọc lệnh đầu hàng cộng sản tại đây. Kẻ viết lệnh đầu hàng là Lư Quư Chung, Tổng trưởng Thông tin của nội các Vũ văn Mẫu, "danh sĩ" của môn phái Hoa Lan. Dương văn Minh đọc lệnh đầu hàng xong, anh chuyên viên Đài phát thanh đem băng về đài. Anh ta lái chiếc Honda 50. Cuốn băng lịch sử được giao cho pḥng phát thanh và được ra lệnh phát vào đúng 10 giờ 30 phút.

***

Câu chuyện vắn tắt trên đây ví như Kinh Xuân Thu của Khổng Tử. Các vị Đông Lai, các Mao Tôn Cương "phản động" đă "bác nghị", đă "lời bàn" sôi nối.

- Tôi không tin đại sự lại giản dị thế.

-Dương văn Minh hiểu ǵ đại sự? ông thử nh́n kỹ coi, bọn Minh sún có thằng nào ra cái giống người?

-Tôi nghĩ lệnh đầu hàng trực tiếp truyền thanh.

-Trực tiếp con khỉ! Chúng nó quưnh hét, đâu kịp chuẩn bị. Phải tin tôi, thằng chuyên viên Đài Sài g̣n là bạn tôi.

-Là bạn ông à?

-Ừ! Nó lái Honda "chở" lệnh đầu hàng. Tôi tự hỏi, nếu nó bị đụng xe, chết ngỏm, lịch sử sẽ ra sao? Hoặc nó phẫn nộ, vất cha nó cuốn băng ghi lệnh đầu hàng của Dương văn Minh, về ngủ với vợ, lịch sử sẽ ra sao?

-Chắc chắn Sài g̣n nổ lớn.

-Nổ lớn, tôi đă mong mỏi. Rốt cuộc, chỉ tại thằng chuyên viên mẫn cán, ngu đần, sợ lệnh lạc mà cộng sản vào Sài g̣n ngon ơ. Tức muốn hộc máu mồm.

- Tôi nghe nói cộng sản đă vô Dinh Độc Lập từ đêm trước, chúng dí súng sau ót Dương văn Minh, bắt Minh đọc lệnh đầu hàng.

- Không có vụ ấy.

***

Nếu câu chuyện kể trên đúng 80%, nếu anh chuyên viên của Đài phát thanh Sài g̣n bị đụng xe chết giữa đường Thống Nhất, nếu anh chuyên viên quên Dương văn Minh, quên lệnh đầu hàng về ngủ với vợ, tôi tin chắc rằng lịch sử khác đi một chút. Nó cũng sẽ bị sang trang nhưng không đến nỗi sang trong buồn tủi. Sẽ có máu, nhiều máu của Sài g̣n 30-4-1975. Và đó là những ḍng máu cần thiết cho Sài g̣n ngày mai...