click on photo để trở lại trang List Sách Truyện
                                                                   
 

Cuốn sách của Walter Isaacson ghi lại 1 cách chân thực và sinh động những câu chuyện do chính Steve Jobs kể lại, qua đó vén bức màn bí mật về chân dung 1 con người tài ba -nhà đồng sáng lập nên nhăn hiệu Apple- vốn rất kín tiếng trong đời sống riêng tư và luôn “im lặng” trước mọi tin đồn thất thiệt của giới truyền thông.

Dù đă có rất nhiều sách viết về Jobs, tác phẩm mang tên “Steve Jobs” của Walter Isaacson là cuốn tiểu sử đầu tiên và duy nhất nhận được sự chấp thuận của nhà sáng lập Apple. Isaacson, tác giả của “Benjamin Franklin” và “Albert Einstein” trước đó, đă tái hiện lại bức tranh cuộc đời của 1 vĩ nhân từ giây phút cất tiếng khóc chào đời đến những ngày cuối đời. Bức tranh có đủ những mảng trắng, đen, ẩn chứa bao nhiêu câu chuyện nghiệt ngă nhưng đầy ư nghĩa. Đó là cuốn sách chứa đựng những điều Jobs muốn nói với cả thế giới.

 

Chương 9

 

MÁY TÍNH MAC XUẤT HIỆN

Bạn nói bạn muốn có một cuộc cách mạng

 

 

Sản phẩm của Raskin

 

Jef Raskin là kiểu người có thể làm mê hoặc cũng như khiến Jobs cảm thấy khó chịu. Đôi lúc, ông biểu hiện cả hai. ông thuộc kiểu người triết lư, vừa ham chơi lại vừa cần cù, chăm chỉ.

 

Raskin đă từng theo học khoa học máy tính, tham gia dạy nhạc và nghệ thuật thị giác, ông cũng đă từng thành lập một công ty nghệ thuật biểu diễn nhạc thính pḥng và thường tổ chức những buổi biểu diễn "du kích". Luận văn tiến sĩ bảo vệ năm 1967 ở trường u.c. San Diego của ông đă đưa ra luận điểm: những chiếc máy vi tính nên có giao diện hiển thị cả đồ họa thay v́ chỉ có kư tự văn bản thông thường. Khi đă thấy chán ngán với công việc giảng dạy, ông thuê một chiếc khinh khí cầu, bay trên nóc nhà hiệu trưởng và hét thật to xuống rằng ông đă quyết định là sẽ từ bỏ.

 

Khi Jobs cần t́m một người có khả năng viết một cuốn sách hướng dẫn cho Apple II năm 1976, ông đă gọi cho Raskin, người lúc đó cũng đang sở hữu một công ty tư vấn nhỏ. Raskin tới nhà để xe, cảnh tượng đầu tiên ông bắt gặp là Wozniak đang cặm cụi làm việc ở góc bàn của ḿnh.

 

Và Jobs đă thuyết phục Raskin viết cuốn sách hướng dẫn đó với giá 50 đô-la. Sau này, ông trở thành quản lư của bộ phận xuất bản của Apple. Một trong những ước mơ của Raskin là chế tạo ra một ḍng máy tính giá rẻ phân phối tới mọi tầng lớp người dùng. V́ vậy, năm 1979, ông đă thuyết phục Mike Markkula cho ông chủ tŕ một dự án phát triển sản phẩm nhỏ mang tên "Annie" để thực hiện ước mơ này. Raskin cho rằng có đôi chút thành kiến phân biệt giới khi đặt tên cho những chiếc máy tính theo tên của một người phụ nữ nên ông đă đổi lại tên của dự án đó theo loại táo yêu thích của ḿnh: McIntosh. Sau đó, để tránh gây hiểu nhầm với một hăng sản xuất thiết bị âm thanh có tên McIntosh Laboratory, ông đă thay đổi các ghép âm thành Macintosh.

 

Raskin h́nh dung ra chiếc máy tính đó sẽ được bán với giá 1.000 đô-la và là một cỗ máy đơn giản với màn h́nh, bàn phím và phần cứng gọi gọn trong một thiết bị. Để giảm giá thành sản phẩm, ông đề xuất rằng chiếc máy sẽ có màn h́nh 5 inch nhỏ nhắn và một bộ vi xử lư giá rẻ (và ĺ máy) có tên là Motorola 6809. Raskin thích thú tự coi ḿnh là một triết gia. ông đă viết ra những suy nghĩ của ḿnh trong một cuốn sách được nhiều người biết đến mang tên The Book of Macintosh (Câu chuyện về Macintosh). Ngoài ra, thỉnh thoảng ông cũng đưa ra những "bản tuyên ngôn" về công nghệ. Một trong số đó là "Máy tính của hàng triệu người" và nó bắt đầu với một khát vọng: "Nếu những chiếc máy tính cá nhân thật sự là của cá nhân, th́ khi chọn ngẫu nhiên một gia đ́nh, sẽ không thể có trường hợp một hộ chỉ sỡ hữu một chiếc máy." Trong suốt năm 1979 và đầu năm 1980, dự án Macintosh duy tŕ sự tồn tại hời hợt. Cứ khoảng vài tháng, nó lại đứng trước nguy cơ bị "xóa sổ". Mỗi lần như vậy, Raskin lại phỉnh phờ thành công Markkula mở ḷng nhân từ. Đội ngũ phát triển Macintosh lúc đó chỉ có bốn kỹ sư, hoạt động tại trụ sở ban đầu của Apple cạnh nhà hàng Good Earth, cách trụ sở mới của công ty vài dăy nhà. Không gian làm việc ở đây được trang trí với rất nhiều đồ chơi và những máy bay mô h́nh hoạt động bằng sóng radio (một niềm đam mê của Raskin) để mang lại cảm giác như một trung tâm chăm sóc hàng ngày cho những "con mọt công nghệ". Thỉnh thoảng, công việc sẽ được tạm gác lại để nhường chỗ cho những trận chơi ném bóng. Andy Hertzfeld nhớ lại: "Tṛ chơi này làm cho mọi người cảm thấy rất hứng thú với những tấm b́a cứng sử dụng để che chắn khi chơi. Văn pḥng lúc đó giống như một đống hỗn độn".

 

Ngôi sao của đội là một kỹ sư trẻ có mái tóc vàng, mắt to tṛn, hiền hậu với khả năng tập trung tâm lư cao độ, tên là Burrell Smith. Ông là một người tôn sùng công việc viết mă lệnh của Wozniak và luôn khao khát, cố gắng hết ḿnh để có thể tạo ra những thành công sáng chói ấy.

 

Atkinson đă nhận ra tài năng của Smith khi làm trong bộ phận dịch vụ của Apple, ông thật sự kinh ngạc khi chứng kiến khả năng ứng biến với các bản vá lỗi của Smith và đă giới thiệu ông cho Raskin. Smith sau này đă không chống đỡ được chứng bệnh tâm thần phân liệt, nhưng vào đầu thập niên 1980, ông đă thành công khi có thể chuyển sự bất thường trong tâm lư của ḿnh sang niềm hăng say làm việc suốt cả tuần của một tài năng trong ngành công nghệ.

 

Tầm nh́n của Raskin đă làm Jobs mê mệt nhưng không phải bởi sự sẵn sàng thỏa hiệp để giảm thiểu chi phí của ông. Một ngày mùa thu năm 1979, Jobs nói rằng ông muốn Raskin tập trung vào chế tạo sản phẩm mà ông nhắc đi nhắc lại là "vô cùng tuyệt vời". Jobs nói: "Đừng quá lo lắng về giá cả, hăy tập trung vào khả năng đáp ứng người sử dụng của máy tính." Raskin đáp lại lệnh của của Jobs bằng một bản ghi nhớ có đôi chút châm biếm. Nó đưa ra tất cả những thứ mà bạn sẽ muốn ở một chiếc máy tính lư tưởng: màn h́nh màu có độ phân giải cao, một chiếc máy in không có băng mực với tốc độ in màu một trang một giây, truy cập không giới hạn vào hệ thống mạng ARPA cùng khả năng nhận dạng giọng nói và tổng hợp nhạc, "thậm chí mô phỏng lại giọng hát của Caruso cùng đội hợp xướng thánh ca với âm vang ở mọi cung độ". Bảng ghi nhớ đó kết luận, "Việc thiết kế dựa trên duy nhất những đặc tính mà bản thân chúng ta mong muốn là điều ngu xuẩn. Chúng ta phải bắt đầu chế tạo dựa trên cả việc định hướng giá cả lẫn tập hợp những chức năng mong muốn, dựa trên xu hướng công nghệ tại thời điểm triển khai và tương lai gần." Nói cách khác, Raskin hầu như không có đủ sự kiên nhẫn đối với niềm tin của Jobs là bạn có thể thay đổi hiện thực nếu bạn có đủ niềm đam mê để phát triển sản phẩm của ḿnh.

 

V́ vậy, giữa họ đă xảy ra xung đột, đặc biệt là sau khi Jobs bị tách ra khỏi dự án Lisa vào tháng Chín năm 1980. ông bắt đầu t́m kiếm cách để chứng minh quan điểm của ḿnh và tạo ra sự khác biệt. Chắc chắn rằng, mục tiêu nhắm đến của ông không ǵ khác ngoài dự án Macintosh.

 

Những tuyên bố của Raskin về một chiếc máy tính giá rẻ phục vụ số đông với giao diện đồ họa đơn giản, thiết kế rành mạch, tinh tế đă làm ông trăn trở rất nhiều. Và một điều hiển nhiên là, một khi Jobs đă hạ quyết tâm đưa dự án Macintosh thành công, tương lai của Raskin chỉ c̣n được tính bằng ngày. Joanna Hoffman, một thành viên của nhóm sáng lập ra Mac, nhớ lại: "Steve bắt đầu hành động theo những ǵ mà ông nghĩ chúng tôi cần phải làm và Jef bắt đầu nghiền ngẫm và nhanh chóng t́m được lời giải cho đầu ra."

 

Xung đột đầu tiên của họ liên quan đến sự sùng bái bộ vi xử lư yếu kém Motorola 6809.

 

Raskin muốn giữ giá của máy Mac dưới 1.000 đô-la trong khi quyết tâm của Jobs là chế tạo ra một ḍng máy thật sự tuyệt vời, tuyệt vời đến kinh ngạc. V́ vậy, Jobs bắt đầu tập trung toàn lực chuyển đổi máy Mac sang dùng bộ vi xử lư cấu h́nh mạnh hơn với tên gọi Motorola 68000. Đây chính là bộ vi xử lư mà ḍng Lisa đang sử dụng. Ngay trước Lễ Giáng sinh năm 1980, ông đă yêu cầu Burrel Smith thiết kế một chiếc máy thử nghiệm đầu tiên sử dụng ḍng chip mạnh hơn này mà không nói với Raskin. Giống như "người anh hùng" Wozniak đă từng làm, Smith làm việc thâu đêm suốt sáng, liên tục trong ba tuần liền và đă t́m ra những bước nhảy ngoạn mục trong lập tŕnh.

 

Khi Smith thành công, Jobs đă có cớ gây sức ép chuyển sang sử dụng bộ vi xử lư Motorola 68000 khiến Raskin đă phải cân nhắc và tính toán lại chi phí của Mac.

 

Có một vài thứ không ổn trong suy tính của Raskin. Bộ vi xử lư giá rẻ mà ông mong muốn không thể hỗ trợ được tất cả các kỹ thuật đồ họa tạo hiệu ứng đẹp mắt như đội của họ đă chứng kiến trong chuyến tham quan Xerox PARC, bao gồm: cửa sổ lệnh hiển thị, bảng chọn, chuột và nhiều thứ khác nữa. Raskin đă từng thuyết phục mọi người đến Xerox PARC, ông thích thú với ư tưởng của màn h́nh hiển thị theo công nghệ ảnh nhị phân và cửa sổ lệnh, nhưng ông không thích những biểu tượng và h́nh ảnh nhí nhố. Không chỉ thế, ông cũng ghét cay ghét đắng ư tưởng dùng chuột để nhấp chọn lệnh thay v́ dùng bàn phím, ông cằn nhằn: "Một vài người trong dự án say mê với việc có thể làm mọi thứ với một con chuột máy tính. Một ví dụ khác là những ứng dụng ngớ ngẩn về biểu tượng. Biểu tượng là một cái ǵ đó khó hiểu trong giao tiếp ngôn ngữ của loài người xét trên mọi thứ tiếng. Đó là lư do tại sao con người phải phát minh ra ngôn ngữ hiển thị dưới dạng phiên âm các chữ cái."

 

Cựu sinh viên của Raskin là Bill Atkinson th́ đứng về phía Jobs. Họ đều mong muốn có một bộ xử lư máy tính có cấu h́nh mạnh để hỗ trợ những kỹ thuật đồ họa thú vị thiết kế trên nền tảng công nghệ mới nhất và cả việc sử dụng chuột máy tính. Atkinson nói: "Steve phải giành lấy dự án đó khỏi tay Jef. Jef là một người khá cổ hủ và ngoan cố, và Steve phải giành lấy dự án đó ngay lập tức, càng sớm càng tốt. Theo đó, cả thế giới sẽ được hưởng một thành quả tốt hơn." Sự bất đồng này không chỉ về phương diện quan điểm mà c̣n trở thành sự xung đột về tính cách. Raskin từng nói: "Tôi nghĩ Jobs thích chỉ đạo mọi người theo cách của ḿnh, ông ấy muốn người ta nhảy th́ họ sẽ phải nhảy. Tôi thấy ông ấy là một người thiếu tin cậy và không tử tế ǵ khi nhờ cậy ai đó để có được điều ông ấy mong muốn, ông ấy sẽ không thích những người mà không coi trọng hay không nh́n ông ấy với vẻ ngưỡng mộ". Jobs cũng coi thường Raskin không kém.

 

"Jef là người rất huyeenh hoang, tự đắc. ông ấy không biết nhiều về giao diện người dùng. V́ vậy tôi đă "nẫng" một vài người của ông ấy, những người giỏi như Atkinson, cũng như tự thu nạp thêm một số người khác để cùng chế tạo ḍng máy tính Lisa kinh tế hơn chứ không phải là một thứ đồ bỏ đi."

 

Một vài người trong nhóm coi việc làm việc cùng Jobs là gần như không thể. Một kỹ sư đă viết trong một bản ghi nhớ gửi tới Raskin vào tháng Mười hai năm 1980 răng: "Jobs dường như chỉ biết tạo ra những căng thẳng, những vấn đề chính trị và căi cọ, xung đột hơn là dung ḥa và giảm thiểu những sự phiền nhiễu đó. Tôi rất thích nói chuyện với ông ấy. Tôi ngưỡng mộ những ư tưởng của ông, cũng như suy nghĩ thực tế và tràn đầy nhiệt huyết. Nhưng tôi không cảm thấy ông ấy có thể tạo ra cho ḿnh một môi trường làm việc tin tưởng, hỗ trợ lẫn nhau và thoải mái mà tôi cần." Trong khi đó, rất nhiều người lại nhận ra rằng, mặc dù nhược điểm của ông là tính khí thất thường, nhưng Jobs lại có một sự cuốn hút đặc biệt và quyền lực điều hành công ty, điều mà sẽ giúp họ tạo ra sản phẩm gây tiếng vang khắp thế giới. Jobs nói với nhân viên của ḿnh rằng Raskin chỉ là một kẻ mơ mộng trong khi ông ấy là con người của thực thi. Và chính ông sẽ là người hoàn thiện máy Mac trong một năm. Rơ ràng, Jobs muốn chứng minh cho việc đă bị trục xuất khỏi nhóm phát triển Lisa và hăm hở cho cuộc thách đấu. Ông công khai đánh cược với John Couch 5.000

 

đô-la rằng Mac sẽ được phân phối ra thị trường trước Lisa. ông nói với cả nhóm: "Chúng ta có thể chế tạo ra một chiếc máy vi tính rẻ hơn và tốt hơn Lisa và đặc biệt, sẽ cho ra mắt trước tiên." Jobs đă khẳng định quyền kiểm soát của ḿnh trong nhóm khi hủy bỏ buổi thảo luận vào giờ ăn trưa mà Raskin trước đó đă dự định sẽ tổ chức cho toàn công ty vào tháng Hai năm 1981.

 

Lúc đó Raskin t́nh cờ đi qua căn pḥng và phát hiện ra có khoảng 100 người đang đợi ở đó để được nghe bài phát biểu của ông. Jobs trước đó đă không thông báo cho mọi người về lệnh hủy bỏ.

 

V́ vậy, Raskin không c̣n sự lựa chọn nào khác là phải thực hiện bài tŕnh bày của ḿnh.

 

Vụ việc này đă khiến Raskin phải viết một bản tường tŕnh nghiêm khắc gửi cho Mike Scott, người một lần nữa bị đặt ở trong t́nh huống khó xử của một vị chủ tịch luôn phải cố gắng xoay sở với một người đồng sáng lập tính khí thất thường đồng thời là một cổ đông lớn. Bản tường tŕnh có tựa đề "Làm việc cho/với Jobs". Trong đó, Raskin viết: Ông ấy là một nhà quản lư đáng sợ... Tôi vẫn luôn ngưỡng mộ Steve nhưng tôi thật khó có thể làm việc với ông ấy. Jobs thường xuyên lỡ các cuộc hẹn. Việc này đă trở nên nổi tiếng đến mức có thể trở thành tṛ cười cho thiên hạ... ông ấy hành động mà không suy nghĩ và có những nhận xét ṭi tệ... ông ấy không đặt niềm tin ở nơi xứng đáng... Rất thường xuyên, khi ai đó tŕnh bày một ư tưởng mới, ông ấy ngay lập tức công kích họ và nói rằng thật mất thời gian để xem xét nó. Chỉ điều đó thôi đă đủ để kết luận về năng lực quản lư yếu kém của Jobs chứ chưa nói thêm việc, khi ai đó tŕnh bày một ư tưởng mà ông đánh giá là tốt th́ nhanh chóng, ông sẽ nói với mọi người như thể đó là ư tưởng của chính ông ấy vậy.

 

Một buổi chiều nọ, Scott gọi cả Jobs lẫn Raskin vào để phân bua trước mặt Markkula. Jobs bắt đầu khóc, ông và Raskin đồng ư với nhau duy nhất một điều: Không ai trong họ có thể làm việc với người c̣n lại. Trong dự án Lisa, Scott đă đứng về phía Couch. Lần đó, ông đă quyết định rằng, cách tốt nhất giải quyết vấn đề là để Jobs thắng. Sau cùng, dự án Mac được coi là một dự án không mấy quan trọng của Apple với văn pḥng đặt tại một ṭa nhà cách xa trung tâm, nhằm tách Jobs ra khỏi sự can thiệp vào trụ sở chính. Raskin được đề nghị thôi việc tại công ty. Jobs nhớ lại: "Họ muốn trêu ngươi tôi và cho tôi một công việc để làm. Điều đó cũng tốt thôi. Nó giống như việc tôi phải quay trở lại nhà để xe như trước kia. Tôi có nhóm những ủng hộ ḿnh và tôi vẫn kiểm soát được".

 

Sự trục xuất Raskin dường như có vẻ không công bằng lắm, nhưng nó lại tốt cho Macintosh. Raskin muốn có một thiết bị với bộ nhớ nhỏ, hệ điều hành cấu h́nh thấp, có khe chạy băng cassette, không dùng chuột và đồ họa hạn chế. Không giống Jobs, ông có thể hạ giá bán xuống gần mức 1.000 đô- la, và có thể giúp Apple chiếm lĩnh thị trường. Nhưng ông không thể ngăn cản những ǵ Jobs làm, công việc có thể chế tạo và phân phối thiết bị có thể cải tổ nền công nghiệp máy tính cá nhân. Trên thực tế, chúng ta có thể nh́n thấy con đường của Raskin dẫn đến đâu. Canon đă tuyển dụng Raskin để chế tạo ḍng máy như ông mong muốn. Atkinson nói: "Ḍng máy đó ra đời với tên gọi Canon Cat và là một sự thất bại hoàn toàn. Không ai muốn sử dụng nó.

 

Khi Jobs biến Mac trở thành một phiên bản nhỏ gọn của Lisa, nó đă được xếp vào hệ thống thiết bị vi tính thay v́ một thiết bị điện tử tiêu dùng thông thường."

 

Texaco Towers

 

Một vài ngày sau khi Raskin rời đi, Jobs xuất hiện trước bàn làm việc của Andy Hertzfeld, một kỹ sư trẻ của nhóm Apple II, người có khuôn mặt to tṛn cùng cử chỉ tinh quái, giống với người bạn thân Burell Smith. Hertzfeld nhớ rằng hầu hết đồng nghiệp của ông lúc đó đều e ngại Jobs, "bởi những cơn thịnh nộ tự phát và xu hướng nói thẳng với mọi người những ǵ ông nghĩ, tất nhiên là hầu như đó là những điều khó nghe". Nhưng Hertzfeld cảm thấy thích thú với Jobs. Vừa bước vào, Jobs đă cất tiếng hỏi: "Anh có giỏi không? Chúng tôi chỉ cần những người thật sự tài giỏi để cùng thiết kế ra Mac, và tôi không chắc là anh có đủ tài năng để làm việc đó." Nhưng Hertzfeld biết làm sao để đáp lời Jobs. "Tôi đă trả lời ông ấy là có và tôi nghĩ là ḿnh cũng khá giỏi giang đấy."

 

Jobs rời đi và Hertzfeld quay trở lại làm việc. Sau đó vào buổi chiều, ông nh́n thấy Jobs đang nh́n chằm chằm từ bức chắn ở khoang làm việc của ḿnh và nói "Tôi có một tin tốt cho anh.

 

Anh sẽ làm việc với nhóm phát triển Mac của chúng tôi bây giờ. Đi với tôi." Hertzfeld đáp lại rằng ông cần một vài ngày để hoàn thiện công việc c̣n dang dở ở Apple II. Jobs nói gần như yêu cầu: "C̣n điều ǵ quan trọng với anh hơn là phát triển Macintosh chứ?".

 

Hertzfeld giải thích rằng ông ấy cần phải hoàn thiện chương tŕnh DOS của Apple II một cách ḥm ḥm th́ mới có thể bàn giao nó lại cho người khác. Jobs ngắt lời ngay: "Anh chỉ đang lăng phí thời gian của ḿnh mà thôi. Ai sẽ quan tâm đến Apple II nữa chứ? Ḍng máy Apple II sẽ trở nên lỗi thời trong một vài năm nữa. Máy tính Macintosh mới là tương lai của Apple và anh sẽ bắt đầu phát triển nó cùng chúng tôi ngay bây giờ!". Với chừng đó, Jobs rút mạnh sợi dây nguồn nối tới máy tính Apple II của Hertzfeld khiến cho tất cả những ḍng mă chương tŕnh (code) của Hertzfeld biến mất. Jobs nói: "Đi nhanh với tôi nào. Tôi sẽ đưa anh đến bàn làm việc mới của anh". Jobs lái chiếc xe Mercedes màu bạc của ḿnh đưa Hertzfeld đến trụ sở làm việc của nhóm phát triển Macintosh.

 

Vừa thả ḿnh vào không gian cạnh Burrel Smith, ông chỉ vào chiếc bàn và nói: "Bàn làm việc mới của cậu đây. Chào mừng cậu gia nhập nhóm phát triển Mac." Chiếc bàn đó là bàn làm việc cũ của Raskin. Raskin đă bỏ đi quá vội vàng nên những đồ đạc linh tinh của ông vẫn c̣n ở trong ngăn kéo, bao gồm cả những chiếc máy bay mô h́nh.

 

Bài kiểm tra đầu tiên khi tuyển dụng nhân sự vào "ban nhạc vui vẻ của những tên cướp biển" của Jobs vào mùa xuân năm 1981 là việc kiểm tra xem họ có niềm đam mê đối với sản phẩm này không. Đôi lúc, ông dẫn ứng cử viên vào căn pḥng, nơi để trưng bày chiếc máy tính thử nghiệm đầu tiên của Mac được che vải kín, sau đó đột nhiên vén tấm màn phủ lên để "vị khách" chiêm ngưỡng. Andrea Cunningham kể lại: "Nếu mắt của ứng cử viên đó sáng lên, hay nếu họ đi thẳng đến chỗ con chuột và bắt đầu thử dùng nó để trỏ và nhấp chọn, Steve sẽ cười tươi và tuyển dụng họ. Tất cả những ǵ ông muốn ở họ là thốt lên trầm trồ, thẤn phục-Wow!".

 

Bruce Horn là một trong những lập tŕnh viên ở Xerox PARC. Khi một số người bạn của ông như Larry Tesler đă quyết định gia nhập nhóm nghiên cứu Macintosh, Horn cũng cân nhắc việc chuyển đến đây làm. Tuy nhiên, ông có một lời mời chào làm việc hấp dẫn và một khoản tiền thưởng kư kết trị giá 15.000 đô-la khi đồng ư vào làm ở một công ty khác. Jobs đă nhấc máy gọi ngay cho ông ấy vào một buổi tối thứ Sáu nọ. Jobs nói: "Cậu phải đến ngay Apple vào sáng ngày mai. Tôi có rất nhiều thứ muốn khoe với cậu". Horn đă đồng ư đến và Jobs đă "câu" được ông ấy.

 

Horn nói "Steve vô cùng phấn khích với việc chế tạo ra một thiết bị đáng kinh ngạc mà có thể khiến thay đổi cả thế giới. Chính tính cách mạnh mẽ, kiên quyết của Jobs đă khiến tôi thay đổi ư kiến." Jobs đă chỉ cho Horn chính xác cách thức những chiếc vỏ máy bằng plastic được thiết kế như thế nào và cách nó khớp từng góc cạnh với từng bộ phận trên máy như bàn phím. "Ông ấy muốn tôi nh́n một cách tổng thể mọi thứ đang và sẽ diễn ra, từ đầu đến cuối. "Wow!" là tất cả những ǵ tôi có thể nói lúc ấy. Không phải lúc nào tôi cũng được chứng kiến một con người với một niềm đam mê cháy bỏng đến vậy. V́ vậy, tôi quyết định sẽ làm việc với nhóm nghiên cứu Macintosh."

 

Jobs thậm chí đă cố gắng ḥa hợp với Wozniak. Sau này Jobs đă nói với tôi rằng, "Tôi không bằng ḷng với việc ông ấy đă không làm ǵ nhiều cho Apple, nhưng sau đó tôi nghĩ, thề có Chúa là tôi sẽ không thể có mặt ở đây mà không có tài năng của ông ấy." Nhưng ngay khi Jobs bắt đầu khiến cho Woz hứng thú với Mac th́ ông ấy lại bị tai nạn máy bay khi chiếc Beechcraft một động cơ của ông đang cố gắng cất cánh gần Santa Cruz. Woz đă may mắn sống sót và bị mất trí nhớ một phần. Jobs đă dành thời gian ở viện cùng với Wozniak, nhưng khi Woz tỉnh lại, ông lại quyết định: đó là lúc ông sẽ rời xa Apple. Mười năm sau khi bỏ dở giữa chừng, ông quyết định quay trở lại đại học Berkely dưới tên đăng kư là Rocky Raccoon Clark để lấy nốt tấm bằng.

 

Để khiến cho dự án này mang màu sắc của ḿnh, Jobs quyết định sẽ không đặt tên mă theo loại táo của Raskin nữa. Trong rất nhiều cuộc phỏng vấn, Jobs đă hướng việc định nghĩa những chiếc máy tính này như "những chiếc xe của suy nghĩ': việc phát minh ra chiếc xe đạp đă cho phép con người di chuyển hiệu quả hơn cả một con kền kền, cũng như việc tạo ra những chiếc máy tính giúp loài người gia tăng tần số làm việc hiệu quả của trí năo. V́ vậy, một hôm Jobs đă ra lệnh: từ giờ trở đi, những chiếc máy Macintosh sẽ được biết đến như những "chiếc xe đạp". Tuy nhiên, việc này không mấy dễ dàng. Hertzfeld nói: "Burrell và tôi nghĩ đó là điều nực cười nhất mà chúng tôi từng được nghe, và chúng tôi từ chối sử dụng cái tên mới này." Trong ṿng một tháng, ư tưởng này đă bị loại bỏ.

 

Tính đến đầu năm 1981, nhóm phát triển Mac đă có tới 20 thành viên, và Jobs quyết định rằng họ nên chuyển đến một nơi làm việc lớn hơn. V́ vậy, ông đă đưa mọi người tới làm việc tại tầng hai của một ṭa nhà hai tầng, lợp ngói màu nâu, cách trụ sở chính của Apple khoảng ba dăy nhà. Ṭa nhà đó nằm cạnh ga tàu Texaco nên được biết đến với cái tên Texaco Towers. Để khiến cho văn pḥng làm việc trở nên sống động hơn, ông nói với cả nhóm rằng sẽ mua một hệ thống dàn âm thanh. Hertzfeld kể: "Tôi và Burrell chạy ra ngoài và ngay lập tức mua một chiếc đài cassette dạng thùng hai loa trước khi ông ấy có thể thay đổi ư kiến." Chiến thắng của Jobs đă sớm được biết đến. Một vài tuần sau khi giành quyền quản lư bộ phận Mac từ tay Raskin, ông đă giúp Mike Scott trở thành chủ tịch của Apple. Scotty ngày càng xuống dốc và thất thường, lúc đe dọa lúc ngon ngọt với mọi người. Cuối cùng, ông đă mất hầu hết sự ủng hộ trong nhân viên khi làm cho họ bất ngờ v́ những sự sa thải hàng loạt không thương xót.

 

Thêm vào đó, ông lại phải gánh chịu rất nhiều nỗi đau đớn khác, từ việc bị nhiễm trùng mắt cho đến chứng rối loạn thời gian ngủ. Trong khi Scott nghỉ dưỡng ở Hawaii, Markukla đă triệu tập cuộc họp các nhà quản lư cấp cao hỏi về việc có tán thành thay thế ông không. Hầu hết họ, bao gồm cả Jobs và John Couch đă đồng ư. V́ vậy, Markkula đă giữ chức chủ tịch lâm thời và có đôi chút bị động. Jobs nhận thấy rằng bây giờ ông đă có thể toàn quyền làm những ǵ ḿnh muốn để phát triển Mac.

 

 

Chương 10

 

KHẢ NĂNG BÓP MÉO THỰC TẾ

Được thực hiện bởi những nguyên tắc do ông đặt ra

 

 

Khi Andy Hertzfeld tham gia vào nhóm Macintosh, ông đă nghe Bud Tribble, một nhà thiết kế phần mềm khác, tŕnh bày về khối lượng công việc khổng ḷ cần phải xử lư. Jobs muốn công việc phải được hoàn thành vào tháng Một năm 1982, sớm hơn kế hoạch một năm. "Thật điên rồ," Hertzfeld nói. "Không thể nào làm được!" Tribble nói rằng Jobs nên chấp nhận thực tế. "Cách chính xác nhất có thể mô tả lại t́nh h́nh là một cụm từ được sử dụng trong bộ phim nổi tiếng Star Trek," Tribble giải thích. "Steve có khả năng bóp méo phạm vi thực tại." Khi Hertzfeld nh́n có vẻ bối rối, Tribble đă giải thích lại. "Trong tư tưởng của Jobs, thực tế là điều có thể dễ dàng bóp méo.

Description: http://vietmessenger.com/books/truyendich/tieusustevejobs8.jpg

Đội ngũ Mac ban đầu năm 1984: George Crow, Joanna Hoffman, Burrell Smith, Andy Hertzfeld, Bill Atkinson, and Jerry Manock

 

Ông ấy có thể thuyết phục bất kỳ ai về bất kỳ điều ǵ. Nó sẽ giảm dần tác dụng khi Jobs không ở đó, và khiến chúng ta khó có được một tiến độ làm việc thực tế".

 

Tribble nhớ lại rằng ḿnh đă áp dụng một cụm từ từ tập "Menagerie" của bộ phim star Trek, "ở đó những người ngoài hành tinh tạo ra một thế giới mới riêng của họ thông qua sức mạnh tinh thần tuyệt đối." ông muốn nói rằng cụm từ đó vừa có nghĩa là một lời khen mà cũng có nghĩa là một lời quở trách: "Nó khá nguy hiểm khi bạn bị lôi vào "phạm vi bóp méo' của Steve, nhưng đây cũng chính là những ǵ khiến ông ấy có khả năng thay đổi được thực tế." Đầu tiên, Hertzefeld nghĩ rằng Tribble đang phóng đại, nhưng sau hai tuần làm việc cùng Jobs, ông trở thành một người quan sát tỉ mỉ về sự việc này. "Khả năng bóp méo phạm vi thực tại là một sự pha trộn gây nhiễu giữa phong cách hùng biện, ư chí thuyết phục và sự mong muốn bẻ cong mọi thực tại để có thể phù hợp với mục đích trong tầm tay," ông nói.

 

Hertzefeld phát hiện ra rằng có một vài mẹo nhỏ có thể giúp bạn tránh được sự ảnh hưởng của nó. "Thật ngạc nhiên là khả năng này lại dường như có tác dụng ngay cả khi bạn nhận thức được nó. Chúng tôi thường bàn luận xem cơ sở của hiện tượng này, tuy nhiên sau một thời gian, hầu hết chúng tôi đều bỏ cuộc và chấp nhận nó như một thế lực tự nhiên." Sau khi Jobs quyết định thay soda trong tủ lạnh của văn pḥng bằng Odwalla cam và cà rốt, một vài người trong đội đă làm áo phông có in ḍng chữ "Reality Distortion Field" (Khả năng bóp méo Phạm vi Thực tế) ở đằng trước và đằng sau là "It's in the juice" (Nó có ở trong nước hoa quả!).

 

Đối với một số người, họ cho rằng cụm từ đó chỉ là một cách thông minh để nói rằng Jobs định nói dối. Nhưng trong thực tế, nó là một dạng phức tạp hơn của hành vi che giấu. Ông có thể khẳng định một điều ǵ đó - một thực tế trong lịch sử thế giới hoặc tường thuật lại ư tưởng của một người nào đó trong buổi họp - mà không cần cân nhắc lại xem nó có chính xác hay không. Hành vi này xuất phát từ việc cố t́nh bất chấp thực tế, không chỉ đối với người khác mà c̣n với chính bản thân ông. "Jobs thậm chí có thể đánh lừa chính ḿnh," Bill Atkinson nói. "Khả năng này cho phép ông đánh lừa tất cả mọi người và khiến cho mọi người tin vào quan điểm của ông, v́ chính ông đă trực tiếp trải qua và tiếp thu nó."

 

Tất nhiên là cũng có rất nhiều người xuyên tạc thực tế. Khi Jobs làm vậy, nó thường là một sách lược để biến mọi thứ trở nên hoàn hảo. Wozniak, một người mà sự trung thực cũng nhiều như sự khôn khéo của Jobs, đă hoàn toàn ngạc nhiên về hiệu quả của hành vi này đem lại. "Khả năng bóp méo thực tại của Jobs được thể hiện khi ông nghĩ đến một kế hoạch thiếu hợp lư trong tương lai, như việc ông nói với tôi rằng tôi có thể thiết kế tṛ chơi Breakout chỉ trong vài ngày. Bạn nhận ra rằng đó là một điều bất khả thi, nhưng bằng cách nào đó ông ấy đă biến nó thành điều có thể." Khi những thành viên của nhóm làm việc Mac đều bị mắc bẫy của Jobs, họ đều gần như bị thôi miên, "ông ấy làm tôi nhớ đến Rasputin" 1, Debi Coleman nói. "ông ấy sẽ nh́n chằm chằm vào bạn và không hề chớp mắt. Điều này sẽ không xảy ra nếu ông ấy đang uống nước Kool-Aid nho." Nhưng giống như Wozniak, bà tin rằng khả năng bóp méo phạm vi thực tại đó cho phép Jobs thôi thúc mọi người trong đội thay đổi quá tŕnh lịch sử chỉ bằng nguồn tài nguyên nhỏ của Xerox hay IBM. "Nó là sự tự bóp méo của chính bản thân," bà ấy nói. "Bạn có thể làm những điều tưởng chừng như không thể, bởi v́ bạn không hề nhận ra điều đó."

 

Gốc rễ của hành vi bóp méo thực tại này chính là Jobs tin rằng nó sẽ không áp dụng lại vào ông. ông đă có một số bằng chứng để chứng minh điều này: hồi c̣n nhỏ, ông thường có thể bóp méo sự thật với những mong muốn của ḿnh. Sự nổi loạn và tính ương ngạnh đă ăn sâu vào tính cách của Jobs. Ông luôn cho rằng ḿnh là một người đặc biệt, một người sáng dạ. "ông ấy nghĩ có rất ít người đặc biệt, đó là những người như Einstein, Gandhi và các bậc thầy mà ông gặp ở Ấn Độ, và ông là một trong số họ," Hertzfeld nói. "ông đă nói với Chrisann như vậy. Một lần, Jobs thậm chí c̣n nói bóng gió với tôi rằng ông ấy đă được khải thị. Nó gần giống như Nietzsche." Jobs không bao giờ học tập Nietzsche nhưng quan điểm triết gia về việc sẵn sàng lên nắm quyền và bản năng đặc biệt của một Uberman đă đến với ông một cách tự nhiên. Như Nietzshe đă viết trong Thus Spoke Zarathustra, "Tinh thần sẽ thôi thúc ư chí của ông, và ông - người đă bị thế giới lăng quên sẽ thống trị thế giới." Nếu thực tại không thỏa măn được mong muốn của ông, ông có thể bỏ qua nó, như những ǵ ông đă làm với sự ra đời của con gái ḿnh và những ǵ ông đă làm vài năm sau đó, khi lần đầu được chẩn đoán mắc căn bệnh ung thư. Thậm chí với những sự nổi loạn nhỏ hàng ngày như không lắp biển số xe và đậu xe ở chỗ dành cho người khuyết tật, ông đă hành động như thể ông không hề g̣ bó cuộc sống xung quanh ḿnh.

 

Một ch́a khóa khác cho tầm nh́n xa trông rộng của Jobs chính là khả năng phân loại mọi thứ. Mọi người hoặc là "sáng dạ" hoặc là "ngu dốt". Công việc của họ có thể là "tốt nhất" hoặc là "hoàn toàn vứt đi". Bill Atkinson - nhà thiết kế của Mac - người được xếp vào nhóm tốt trong hai nhóm trên mô tả:

 

Làm việc dưới quyền của Jobs thực sự rất khó bởi v́ có một sự khác biệt hoàn toàn giữa thần thánh và kẻ ngu dốt. Nếu bạn được coi là một vị thánh, bạn sẽ được sùng bái và không được làm sai bất kỳ điều ǵ. Vài người trong số chúng tôi được cho là những thiên tài, như tôi chẳng hạn, đều biết rằng chúng tôi thực sự thường không đưa ra được những quyết định tốt về mặt kỹ thuật, v́ thế chúng tôi luôn lo sợ rằng ḿnh sẽ không c̣n được sùng bái vào một lúc nào đó. C̣n những người bị cho là ngu dốt, những kỹ sư thông minh làm việc chăm chỉ, th́ lại cảm thấy họ không bao giờ được đánh giá cao và nâng cao được địa vị của ḿnh.

 

Nhưng những nhóm này không thay đổi ngay cả khi Jobs có thể nhanh chóng thay đổi bản thân. Khi trao đổi với Hertzfeld về khả năng bóp méo phạm vi thực tại này, Tribble đă đặc biệt cảnh báo ông về khuynh hướng của Jobs giống như ḍng điện cao áp xoay chiều. "Việc ông ấy nói với bạn một điều ǵ đó là rất ṭi tệ hay tuyệt vời, th́ không có nghĩa là ông ấy có thể thấy như thế vào ngày mai," Tribble giải thích. "Nếu bạn nói với Jobs về một ư tưởng mới, ông ấy sẽ nói với bạn rằng ông ấy nghĩ nó thật là ngu ngốc. Nhưng sau đó, nếu thực sự thích nó, chính xác là một tuần sau đó, ông ấy sẽ quay trở lại và sẽ đề xuất ư tưởng với bạn, nếu như ông ấy suy nghĩ về nó." Sự táo bạo trong kỹ thuật xoay chuyển t́nh thế đă làm Diaghilev choáng váng. "Nếu một lập luận của ông không mang tính thuyết phục, ông sẽ chuyển nó sang cho người khác một cách khéo léo," Hertzfeld nói. "Đôi lúc, ông ấy sẽ khiến bạn bị mất thăng bằng bằng cách bất ngờ chiếm lấy ư tưởng của bạn và coi nó như là của riêng ḿnh mà không hề biểu hiện rằng ông đă từng nghĩ khác về nó." Chuyện này lặp đi lặp lại nhiều lần đối với Bruce Horn, nhà lập tŕnh và cũng là người cùng với Tesler bị lôi kéo từ Xerox PARC. "Tuần đầu, tôi sẽ nói với ông ấy về ư tưởng của ḿnh, sau đó ông ấy sẽ nói rằng nó thật điên rồ," Horn nhớ lại. "Tuần tiếp theo, ông ấy sẽ đến và nói, "Này, tôi có một ư tưởng tuyệt vời' - và đó chính là ư tưởng của tôi! Bạn nên nói với ông ấy rằng:

 

"Steve, tôi đă nói với ông về nó cách đây một tuần,' và ông sẽ nói: "ồ, ̣ đúng rồi, cậu hăy thực hiện nó đi'."

 

Việc này như thể là bộ năo của Jobs thiếu một dây thần kinh nào đó có thể điều chỉnh những ư tưởng điên rồ nảy ra trong đầu ông. V́ vậy, để đối phó với ông, nhóm thực hiện Mac đă áp dụng một khái niệm âm thanh được gọi là "bộ lọc thông thấp" (low pass filter). Trong quá tŕnh xử lư thông tin mà ông truyền đạt, họ đă học được cách làm giảm biên độ tần số của tín hiệu ông truyền đến. Điều này sẽ làm ổn định các dữ liệu và cung cấp một lượng ít hơn những chuyển động kích thích của quá tŕnh phát triển hành vi của ông. Theo lời Hertzfeld th́, "Sau một vài chu kỳ xen kẽ thái độ cực đoan của ông, chúng tôi có thể biết cách làm thế nào để giảm tác động của các tín hiệu từ ông và không c̣n phản ứng thái quá nữa."

 

Vậy có phải những hành vi không chọn lọc của Jobs xảy ra là do ông ấy thiếu nhạy cảm?

 

Không. Sự thật lại gần như trái ngươc hoàn toàn. Jobs rất tinh tế, ông có thể đọc được suy nghĩ của mỗi người và nắm được điểm mạnh và điểm yếu của họ. ông có thể gây choáng cho một nạn nhân mà ông không chủ động nhắm tới. ông có thể biết được ai đang giả vờ hoặc ai là người thực sự biết về một điều ǵ đó qua trực giác của ḿnh. Điều này biến ông trở thành một bậc thầy tâng bốc, vuốt ve, thuyết phục và khiến mọi người kinh sợ. "ông ấy có một khả năng kỳ lạ là biết chính xác được điểm yếu của bạn, biết được điều ǵ khiến bạn trở nên bé nhỏ, khúm núm," Joanna Hoffman nói.

 

"Nó là một đặc điểm phổ biến ở những người có sức lôi cuốn và biết cách thao túng người khác.

 

Việc bạn biết được rằng ông có thể đè bẹp bạn sẽ khiến bạn trở nên yếu đuối và sẵn sàng chấp thuận ư kiến của ông, ṛi sau đó ông có thể nâng bạn lên, đặt bạn vào một chiếc bệ và làm chủ bạn." Ann Bowers đă trở thành một chuyên gia đối phó với một người cầu toàn, hay giận giữ và thường xuyên gây rắc rối là Jobs. Bà đă từng là giám đốc nhân sự tại Intel, nhưng đă phải nhường chỗ sau khi kết hôn với người đồng sáng lập của công ty là Bob Noyce. Bà đă gia nhập Apple vào năm 1980 và được coi như là một người mẹ dịu dàng, sẽ đến giải quyết mọi chuyện sau mỗi cơn thịnh nộ của Jobs. Bà bước vào văn pḥng, đóng cửa lại và nhẹ nhàng khuyên bảo Jobs. "Tôi biết, tôi biết mà," ông nói. "Vậy th́ hăy dừng việc này lại," bà nhấn mạnh. Bowers nhớ lại, "Ông ấy sẽ trở nên tốt trong một thời gian, nhưng một hoặc vài tuần sau đó, tôi sẽ lại được gọi đến." Bà nhận ra rằng Jobs rất khó có thể kiềm chế bản thân, "ông ấy có những kỳ vọng rất lớn, và nếu mọi người không thể hoàn thành nó như ông mong muốn, th́ ông sẽ không thể chấp nhận được. Steve cũng không thể điều khiển được bản thân. Tôi có thể hiểu được v́ sao Steve lại buồn, thường th́ ông ấy đúng, nhưng nó sẽ làm ông bị tổn thương. Nó tạo ra một nỗi sợ hăi. ông ấy có thể tự nhận thức được nhưng không phải lúc nào cũng có thể điều chỉnh được hành vi của ḿnh." Jobs đă trở nên gần gũi với Bowers và cḥng của bà, và ông có thể đến nhà họ ở Los Gatos Hill mà không cần báo trước. Bà sẽ nghe thấy tiếng động cơ xe của Jobs từ xa và nói: "Tôi đoán là hôm nay Steve sẽ lại dùng bữa tối cùng chúng ta." Trong một thời gian dài, bà và Noyce như gia đ́nh thứ hai của Jobs. "Steve rất thông minh nhưng cũng là một người thiếu thốn, ông ấy cần phải trưởng thành, Bob đă trở thành một người cha, và tôi th́ lại giống một người mẹ của ông ấy." Cũng có một số mặt tích cực bên cạnh việc Jobs luôn đ̣i hỏi và làm tổn thương người khác. Những người không bị "vỡ vụn" trước những lời của Jobs sau đó sẽ trở nên mạnh mẽ hơn.

 

Họ làm tốt công việc của ḿnh hơn, và có thể vượt qua cả nỗi sợ hăi và mong muốn làm hài ḷng ông. "Hành vi của ông có thể làm giảm hết hứng thú làm việc của bạn, nhưng nếu bạn có thể vượt qua được, th́ nó thực sự hiệu quả," Hoffman nói. Đôi lúc bạn cũng có thể đáp trả, và bạn không chỉ tồn tại được mà c̣n phát triển mạnh mẽ. Nhưng việc này không phải lúc nào cũng hiệu quả; Raskin đă cố thử, ông đă thành công trong chốc lát nhưng sau đó lại bị vùi dập. Nhưng nếu bạn thực sự b́nh tĩnh và tự tin, nếu Jobs đánh giá tốt về bạn và quyết định rằng bạn biết chính xác những ǵ ḿnh đang làm, ông ấy sẽ tôn trọng bạn. Trong cả cuộc sống các nhân và công việc của ông những năm qua, sự quan tâm của ông có xu hướng bao gồm những người mạnh mẽ hơn là những người nịnh bợ.

 

Nhóm thực hiện Mac biết điều đó. Từ năm 1981, hàng năm đều có một giải thưởng dành cho người nào dám lên tiếng v́ quyền lợi của ḿnh xuất sắc nhất. Giải thưởng này phần chỉ là một tṛ đùa nhưng cũng một phần phản ảnh sự thật; Jobs biết về nó và ông cũng thích nó. Joanna Hoffman đă giành giải năm đầu tiên. Xuất thân từ một gia đ́nh tỵ nạn Đông Âu, bà có một ư chí mạnh mẽ và tính cách nóng nảy. Ví dụ như, vào một ngày, bà phát hiện ra là Jobs đă thay đổi bản kế hoạch marketing của bà sang một hướng hoàn toàn phi thực tế. Quá tức giận, bà đă lao thẳng đến văn pḥng của ông ấy. "Tôi vừa leo lên cầu thang vừa nói với trợ lư của ông rằng tôi sẽ đi lấy một con dao và đâm thẳng vào tim ông ấy," bà kể lại. AI Eisenstat, cố vấn công ty, đă chạy ra ngăn bà lại. "Nhưng Steve đă nghe lời tôi và đă rút lại quyết định đó." Hoffman lại giành chiến thắng vào năm "Tôi nhớ là ḿnh đă rất ghen tị với Joanna, bởi v́ bà ấy đă dám đứng lên phản đối Steve c̣n tôi th́ chưa bao giờ nghĩ đến điều đó," Debi Coleman, người đă gia nhập vào nhóm thực hiện Mac năm đó. "Sau đó, vào năm 1983, tôi đă giành giải thưởng trên. Tôi đă học được một bài học rằng bạn cần phải lên tiếng v́ những ǵ bạn tin tưởng, đây là điều mà Steve luôn tôn trọng. Kể từ đó, tôi bắt đầu được thăng chức." Cuối cùng, bà đă leo lên vị trí giám đốc sản xuất.

 

Một ngày nọ, Jobs xông vào pḥng của một trong những kỹ sư của Atkinson và thốt lên một câu quen thuộc: "Thật là một đống vứt đi!" Atkinson nhớ lại, "Anh chàng đó nói: "Không, không phải thế, nó thực sự đă là tốt nhất rồi,' và anh ta giải thích với Jobs về cuộc trao đổi kỹ thuật mà ông đă thực hiện." Jobs đă rút lại lời nói của ḿnh. Atkinson đă dạy cho nhóm của ḿnh cách biến đổi những ngôn từ của Jobs. "Chúng tôi đă học được cách diễn giải câu Thật là một đống vứt đi' thành một câu hỏi có nghĩa là "Nói cho tôi biết v́ sao đây lại là cách làm tốt nhất'." Nhưng câu chuyện lại có một đoạn mấu chốt, khi Atkinson đă t́m ra được một bài học ở trong đó. Cuối cùng kỹ sư đó đă t́m ra được một cách thậm chí c̣n hay hơn. "Anh ta đă làm việc tốt hơn bởi v́ Jobs đă thử thách anh ấy," Atkinson nói, "điều này chỉ ra rằng bạn có thể phản đối Jobs những cũng nên lắng nghe, bởi v́ thường th́ ông đều đúng."

 

Việc hay tức giận của ông một phần cũng do tính cầu toàn và thiếu kiên nhẫn của ông với những người đă thỏa thuận về việc có được sản phẩm đúng thời hạn và không vượt quá nguồn kinh phí cho phép, "ông ấy không giỏi thương lượng hay thỏa hiệp," Atkinson nói. "Nếu một ai đó không quan tâm đến việc làm cho sản phẩm của họ trở nên hoàn hảo, họ chính là một kẻ ngốc." Ví dụ, tại một cuộc triển lăm máy tính ở bờ biển phía Tây vào tháng Tư năm 1981, Adam Osborne ra mắt máy tính cá nhân xách tay. Mặc dù không được đánh giá xuất sắc, màn h́nh chỉ 5 inch và bộ nhớ th́ lại không lớn, nhưng nó lại hoạt động khá tốt. Như một tuyên bố khá nổi tiếng của Osborne là "Chỉ cần đầy đủ là được rồi. Tất cả các yếu tố khác th́ đều không cần thiết." "Anh chàng này chả

 

hiểu ǵ cả," Jobs nhắc đi nhắc lại trong khi lang thang ở hành lang của Apple. "Không phải anh ta đang tạo ra nghệ thuật, mà là đang tạo ra một đống thứ vứt đi!" Một ngày, Jobs vào pḥng của Larry Kenyon, một kỹ sư đang làm việc với hệ điều hành Macintosh và phàn nàn rằng hệ thống này khởi động quá lâu. Kenyon bắt đầu giải thích, nhưng Jobs đă cắt ngang lời ông. "Nếu nó có thể cứu được mạng sống của một người, liệu anh có thể giảm bớt thời gian khởi động đi 10 giây được không?" ông hỏi. Kenyon nói rằng ông có thể làm được.

 

Jobs đến chỗ chiếc bảng trắng và chỉ ra rằng nếu có 5 triệu người sử dụng Mac, và nếu nó mất thêm 10 giây để khởi động máy hàng ngày, th́ ta có thể tiết kiệm khoảng 300 ngh́n giờ mỗi năm, tương đương với hàng trăm mạng sống có thể được cứu. "Larry thực sự bị ấn tượng, và sau đó vài tuần, ông đă quay trở lại với việc cải thiện thời gian khởi động nhanh hơn trước 28 giây," Atkinson nhớ lại. "Steve đă thúc đẩy nhân viên của ḿnh bằng cách nh́n vào một bức tranh lớn hơn." Kết quả là nhóm thực hiện Macintosh đă đến chia sẻ niềm đam mê với Jobs bằng một sản phẩm tuyệt vời, không chỉ mang tính lợi nhuận. "Jobs nghĩ rằng ông chính là một nghệ sỹ, và ông đă khuyến khích mọi người trong nhóm thiết kế cũng nghĩ theo cách đó," Hertzfeld nói. "Mục đích không phải là để đánh bại đối thủ cạnh tranh hay kiếm được càng nhiều tiền càng tốt, mà là tạo ra những thứ tuyệt vời nhất có thể, hay thậm chí là chỉ tuyệt vời hơn một chút cũng được." Một lần, Jobs đưa đội làm việc của ḿnh đến triển lăm cốc của Tiffany tại bảo tàng Metropolitan tại Manhattan do ông tin rằng họ có thể học hỏi được từ những mẫu thiết kế của Louis Tiffany không chỉ sự sáng tạo nghệ thuật tuyệt vời mà c̣n có thể được sản xuất hàng loạt. Bud Tribble nhớ lại, "Chúng tôi đă tự nhủ với bản thân: "Nếu muốn thực hiện điều ǵ đó trong cuộc sống, chúng ta cũng có thể làm cho chúng trở nên đẹp đẽ."

 

Vậy có phải tất cả những hành vi nổi giận và lạm dụng của ông đều cần thiết? Thực chất là không. C̣n có những cách khác có thể thúc đẩy được đội ngũ nhân viên của ḿnh. Mặc dù Macintosh đă rất tuyệt vời nhưng nó vẫn bị chậm tiến độ và khá tốn kém bởi v́ Jobs đă có những can thiệp bốc đồng. Nó cũng gây ra những tác dụng phụ khiến tinh thần của mọi người bị xuống dốc. "Những đóng góp của Jobs có thể được thực hiện mà không cần phải có sự đe dọa từ ông," Wozinak nói. "Tôi muốn mọi người kiên nhẫn hơn và không cần phải có quá nhiều xung đột. Tôi nghĩ một công ty có thể trở thành một đại gia đ́nh. Nếu kế hoạch của Macintosh được tiến hành theo cách của riêng tôi, th́ mọi thứ chắc hẳn sẽ là một đống lộn xộn. Nhưng tôi nghĩ nếu kết hợp cả hai cách làm th́ nó sẽ tốt hơn là chỉ tiến hành theo cách của Steve." Nhưng cho dù phong cách của Steve có thể khiến mọi người cảm thấy mệt mỏi, nhưng ở một mặt nào đó, nó vẫn truyền cảm hứng một cách lạ lùng. Nó đă truyền vào các nhân viên của Apple niềm đam mê vững chắc để tạo ra được những sản phẩm đột phá và cho họ niềm tin rằng họ có thể tạo ra những thứ tưởng chừng như không thể. Họ có một chiếc áo phông in ḍng chữ "90 hours a week and loving it!" (90 giờ 1 tuần và chúng tôi yêu nó!). Hơn cả nỗi sợ hăi với Jobs và sự thôi thúc khiến họ luôn cố gắng tạo ấn tượng với ông, họ đă vượt qua được sự kỳ vọng của chính ḿnh. "Qua năm tháng, tôi đă học được rằng khi bạn gặp những người tốt thực sự th́ bạn không cần phải cưng nựng họ," Jobs giải thích. "Bằng cách kỳ vọng rằng họ sẽ làm được những thứ tuyệt vời, bạn sẽ có được điều đó. Nhóm nghiên cứu ban đầu của Mac đă dạy tôi rằng những người đạt điểm A+ thích làm việc với nhau, và họ không thích việc bạn chỉ đạt điểm B. Hăy hỏi bất kỳ một thành viên nào của nhóm, họ đều sẽ nói với bạn rằng nỗi đau này là xứng đáng." Hầu hết bọn họ đều đồng ư. "Steve có thể hét lên trong một cuộc họp, "đ̣ đần độn, cậu chẳng bao giờ làm đúng được việc ǵ cả'," Debi Coleman nhớ lại. "Việc này xảy ra gần như hàng giờ. Tuy nhiên tôi vẫn nghĩ rằng ḿnh là người may mắn nhất thế giới khi được làm việc với ông ấy."

 

--------------------------------

1          Rasputin (1869-1916): là nhân vật lịch sử Nga tự phong cho ḿnh là tu sỹ với thần lực của Thượng đế. Rasputin được Nga hoàng Nicolas II và Hoàng hậu Alexandra tôn sùng v́ họ cho rằng ông đă chữa được bệnh loăng máu cho con trai duy nhất của ḿnh là Hoàng tử Alexei.

 

 

Chương 11

 

THIẾT KẾ

Những nghệ sĩ thực thụ

 

 

Thẩm mỹ của Bauhause

 

Không giống như những đứa trẻ lớn lên ở Eichler, Jobs biết họ là ai và tại sao họ lại tuyệt vời đến thế. ông thích những quan điểm hiện đại rơ ràng và dễ hiểu dành cho công chúng. Ngoài ra ông ấy c̣n thích lắng nghe cha ḿnh mô tả về sự đặc sắc mà phức tạp của nhiều loại xe hơi. Chính v́ thế, ngay từ những ngày đầu của Apple, ông đă tin rằng một thiết kế lớn mang tính công nghiệp, logo đơn giản và chiếc vỏ nuột nà cho Apple II có thể làm cho công ty nổi bật và những sản phẩm làm ra sẽ mang nét độc đáo, riêng biệt.

 

Văn pḥng đầu tiên của công ty khi mới chuyển đi từ gara của gia đ́nh ông được đặt tại một ṭa nhà nhỏ và c̣n phải chung đụng với một văn pḥng bán lẻ của hăng Sony. Hăng Sony th́ đă quá nổi tiếng với phong cách tạo dấu ấn và những mẫu thiết kế thật sự đáng nhớ. Và qua họ, Jobs cũng học được rất nhiều yếu tố của việc marketing. "Jobs thường chú ư ngay đến những cái ǵ không theo chuẩn mực và nâng niu những cuốn cẩm nang về sản phẩm và chỉ ra ngay những tính năng thiết kế", theo lời Dan'1 Lewin, một nhân viên từng làm ở đó. Thỉnh thoảng Jobs c̣n nói,

 

"Tôi có thể lấy cuốn cẩm nang này chứ?", Dan'1 tiếp lời. Jobs đă thuê Dan'1 làm việc từ sau năm 1980.

 

Sự yêu mến của Jobs dành cho những sản phẩm với màu sắc và diện mạo tối tăm, xám xịt của hăng Sony giảm sút vào khoảng tháng Sáu năm 1981, khi ông bắt đầu chú ư đến Cuộc hội thảo quốc tế về thiết kế thường niên ở Aspen. Cuộc họp năm đó chủ yếu tập trung và những thiết kế mang phong cách Italy và đề cao nhà thiết kế Mario Benllini, nhà làm phim Bernardo Bertolucci, nhà thiết kế xe hơi Sergio Pininfarina và nữ chính trị gia Susanna Agnelli - người thừa kế nhà Fiat.

 

"Tôi xin bày tỏ ḷng tôn kính trước những nhà thiết kế Italy như một đứa trẻ trong tác phẩm Breaking Away thích thú trước những chiếc xe đạp Italy", Jobs nhớ lại, "thật là một sự khơi nguồn cảm xúc đáng kinh ngạc".

 

ở Aspen, Jobs đă biết thêm được những quan điểm mở và thiết thực trong triết lư thiết kế theo trường phái Bauhaus mà Herbert Bayer đă áp dụng vào thiết kế những ṭa nhà, những dăy pḥng ngủ với kiểu tŕnh bày chữ in không chân và những đ̣ nội thất trong học viện ở Aspen.

 

Cũng giống như hai người thầy Walter Gropius và Ludwig Mies van der Rohe, Bayer tin rằng không nên có sự phân biệt giữa nghệ thuật tạo h́nh và những thiết kế công nghiệp. Phong cách thiết kế quốc tế theo chủ nghĩa tân thời được bảo trợ bởi trường phái Bauhaus đă chỉ ra rằng nhưng thiết kế đó nên đơn giản và biểu đạt được ư nghĩa tinh thần. Nó nhấn mạnh tính hợp lư và khả dụng có được từ việc sử trường phái Bauhaus, sẽ chân thực hơn theo chức năng và tính chất của sản phẩm. "Điều mà chúng tôi sẽ thực hiện là chế tạo những sản phẩm này với công nghệ cao và đóng gói chúng thật gọn gàng, cân đối để các bạn có thể biết rằng chúng thực sự là hàng công nghệ cao.

 

Chúng tôi sẽ đưa chúng vừa vặn vào những gói nhỏ, và làm cho chúng trở nên thật đẹp và có màu trắng, giống như hăng Braun đă làm với thiết bị điện tử của họ." Jobs đă nhiều lần nhấn mạnh rằng sản phẩm của Apple sẽ thật gọn gàng và đơn giản.

 

"Chúng tôi sẽ làm cho chúng trông thật tươi sáng, thuần khiết và phản ánh chân thật rằng đó thực sự là công nghệ cao chứ không phải là một vẻ ngoài nặng nề với chỉ màu đen ṛi lại màu đen và màu đen, như Sony đă làm", Jobs nói. "Đó là cách tiếp cận của chúng tôi. Rất đơn giản. Chúng tôi đang thực sự làm cho những sản phẩm của ḿnh có chất lượng như những vật được trưng bày ở Bảo tàng Nghệ thuật Đương đại. Cách chúng tôi điều hành công ty, thiết kế sản phẩm, quảng cáo, mục đích cuối cùng là làm cho nó đơn giản. Thật đơn giản." Phương châm thiết kế "Đơn giản là sự tinh tế nền tảng nhất" của Apple luôn được đề cao như một đặc trưng trên tập quảng cáo của công ty.

 

Jobs thấy rằng thiết kế đơn giản nên nối kết với việc làm cho sản phẩm dễ sử dụng. Nhưng những mục tiêu đó không phải lúc nào cũng luôn song hành với nhau. Đôi khi một thiết kế có kiểu dáng đẹp và đơn giản lại khiến người dùng cảm thấy thật đáng sợ hay khó sử dụng. Jobs nói với các chuyên gia thiết kế: "Điểm cơ bản trong thiết kế của Apple là chúng tôi phải làm mọi thứ trở nên thật rơ ràng qua trực giác." Ví dụ, ông ca ngợi giao diện màn h́nh nền máy tính mà ông đă tạo ra cho chiếc Macintosh. "Mọi người biết làm thế nào để sử dụng một màn h́nh nền máy tính bằng trực giác. Luôn có giấy tờ trên bàn làm việc trong văn pḥng. Tờ giấy trên cùng là quan trọng nhất.

 

Mọi người biết làm sao để chuyển đổi các ưu tiên của ḿnh. Một phần lư do chúng tôi thiết kế như vậy là nhờ đó chúng tôi có thể tận dụng những kinh nghiệm mà mọi người đă có." Phát biểu cùng lúc với Jobs trong buổi chiều thứ Tư hôm ấy, nhưng trong một pḥng hội thảo nhỏ hơn, là Maya Lin, 23 tuổi, người đă đă nhanh chóng nổi tiếng vào tháng Mười một năm trước đó khi tên cô được khắc trên bia tưởng niệm cựu chiến binh Mỹ tại Việt Nam ở Washington, D.c. Họ đă có một t́nh bạn thắm thiết, và Jobs mời cô đến thăm Apple. Lin nhớ lại: "Tôi đến làm việc với Steve trong một tuần. Tôi hỏi anh, Tại sao máy tính trông lại giống như một cái ti vi c̣ng kềnh? Tại sao anh không làm một cái ǵ đó mỏng hơn? Tại sao không phải là một máy tính xách tay phẳng?'". Jobs trả lời rằng đây là thực sự mục tiêu của ḿnh, ngay khi công nghệ đă hoàn toàn sẵn sàng.

 

Jobs cảm thấy rằng vào thời điểm đó không có nhiều điều thú vị xảy ra trong lĩnh vực thiết kế công nghiệp, ông đă có một chiếc đèn của Richard Sapper mà ông rất ngưỡng mộ thiết kế của nó, ông cũng thích các đ̣ nội thất của Charles và Ray Eames cũng như các sản phẩm Braun của Dieter Rams. Tuy nhiên, không có những tượng đài xuất chúng để truyền cảm hứng cho cả giới thiết kế công nghiệp như Raymond Loewy và Herbert Bayer đă từng làm. Lin nói: "Thực sự là không có nhiều phát hiện mới trong lĩnh vực thiết kế công nghiệp, đặc biệt là ở thung lũng Silicon, và Steve đă rất muốn thay đổi điều đó. Phong cách thiết kế của ông là thiết bị có kiểu dáng đẹp nhưng không quá bóng bẩy, và nó phải rất vui tươi. Steve hướng tới chủ nghĩa tối giản, điều đến từ ḷng sùng kính trong Thiền phái của ông đối với sự đơn giản, nhưng ông đă tránh để sự sùng kính ấy làm cho cho sản phẩm của ḿnh trở nên lạnh lẽo. Chúng mang đến sự vui tươi. Ông đam mê và cực kỳ nghiêm túc đối với thiết kế, nhưng đồng thời có một chút đùa vui trong đó." Khi sự nhạy cảm trong thiết kế của ông phát triển, ông trở nên đặc biệt quan tâm tới phong cách Nhật Bản và bắt đầu giao thiệp với những nhân vật nổi tiếng với phong cách đó, chẳng hạn như Issey Miyake và IM Pei. Quá tŕnh rèn luyện Phật giáo của Jobs cũng có ảnh hưởng lớn tới ông. ông nói: "Tôi đă luôn t́m thấy trong Phật giáo nói chung và Thiền giáo Nhật Bản nói riêng sự tuyệt vời về mặt thẩm mỹ. Điều tuyệt vời nhất mà tôi từng thấy là các khu vườn xung quanh Kyoto.

 

Tôi vô cùng xúc động bởi những ǵ mà nền văn hóa đó đă sản sinh, và những điều ấy trực tiếp bắt nguồn từ Thiền giáo."

 

Như một chiếc Porsche

 

H́nh dung của Jef Raskin về chiếc máy tính Macintosh là nó sẽ giống như một chiếc vali xách tay h́nh hộp, có thể được đóng lại bằng cách lật bàn phím úp vào màn h́nh phía trước. Sau khi tiếp nhận dự án, Jobs quyết định hy sinh tính linh động đó bằng một thiết kế đặc biệt sẽ không chiếm nhiều không gian trên bàn. ông đặt một cuốn danh bạ điện thoại xuống và tuyên bố trong sự kinh ngạc của các kỹ sư, rằng nó không nên có một kích cỡ lớn hơn. V́ vậy, nhóm thiết kế của ông, gồm Jerry Manock và Terry Oyama, bắt đầu làm việc dựa trên ư tưởng thiết kế một chiếc máy tính có những màn h́nh ở phía trên cây máy tính, với một bàn phím có thể tháo rời.

 

Tháng Ba năm 1981, Andy Hertzfeld trở lại văn pḥng sau bữa ăn tối và thấy Jobs dùng một nguyên mẫu Mac của họ trong cuộc thảo luận căng thẳng với giám đốc sáng tạo James Ferris.

 

Jobs nói: "Chúng tôi muốn nó có một vẻ ngoài cổ điển, giống như một chiếc Volkswagen Beetle vậy." Do ảnh hưởng từ cha ḿnh, Jobs luôn đánh giá cao các đường nét của những chiếc xe cổ điển.

 

Ferris đáp: "Không được. Những đường nét phải thật gợi cảm như một chiếc Ferrari." Jobs phản đối: "Không thể là một chiếc Ferrari mà phải giống như một chiếc Porsche!" Jobs có một chiếc Porsche 928 vào thời điểm đó. Khi gặp Bill Atkinson vào một ngày cuối tuần, Jobs đă đưa Atkinson ra ngoài để chiêm ngưỡng chiếc xe. Jobs nói với Atkinson: "Nghệ thuật vĩ đại sẽ gây ảnh hưởng chứ không đi theo thị hiếu." Jobs cũng ngưỡng mộ các thiết kế của Mercedes. Một hôm, khi đang đi bộ xung quanh các băi đỗ xe, Jobs nói: "Qua nhiều năm, họ đă làm cho các đường nét trở nên mềm mại hơn trong khi các chi tiết th́ đơn giản hơn. Đó là những ǵ chúng ta phải làm với những chiếc máy tính Macintosh."

 

Oyama đă phác thảo một thiết kế sơ bộ và thực hiện một mô h́nh bằng thạch cao. Nhóm chế tạo tập trung lại và bày tỏ suy nghĩ của ḿnh. Hertzfeld gọi điều đó là "dễ thương". Những người khác cũng tỏ vẻ hài ḷng. Thế nhưng sau đó Jobs lại chỉ trích họ nặng nề: "Nó quá cứng nhắc, nó cần phải tṛn trịa hơn. Bán kính của mặt vát đầu tiên cần lớn hơn, và tôi không thích kích thước của góc xiên." Với sự lưu loát trong ngôn ngữ thiết kế công nghiệp, Jobs đă đề cập đến các góc hoặc cạnh cong để kết nối các bên của máy tính. Nhưng sau đó ông đă đưa ra một lời khen ngợi vang dội. "Đó là một sự khởi đầu", Jobs nói.

 

Hàng tháng, Manock và Oyama sẽ tŕnh bày một bản chỉnh sửa mới dựa trên những lời chỉ trích trước đó của Jobs. Mô h́nh thạch cao mới nhất sẽ được công bố, và tất cả các thiết kế từ những nỗ lực trước đó sẽ được xếp thành hàng bên cạnh. Điều đó không chỉ giúp họ đánh giá sự tiến triển của thiết kế, mà c̣n đảm bảo với Jobs rằng không một gợi ư nào của ông bị bỏ qua.

 

Hertzfeld nói: "Tôi đă gần như không thể phân biệt được mô h́nh thứ tư với mô h́nh thứ ba, nhưng Steve đă luôn khó tính và quyết đoán khi nói rằng ḿnh yêu hay ghét một chi tiết mà tôi khó khăn lắm mới có thể cảm nhận được."

 

Vào một dịp cuối tuần, Jobs tới của hàng Macy's ở Palo Alto và một lần nữa dành thời gian nghiên cứu các thiết bị, đặc biệt là các sản phẩm Cuisinart. ông đă đến văn pḥng của Mac vào hôm thứ Hai tuần kế tiếp, yêu cầu nhóm thiết kế đi mua một chiếc, và đưa ra một loạt các đề xuất mới dựa trên các đường nét, đường cong và đường xiên của sản phẩm.

 

Jobs liên tục nhấn mạnh rằng chiếc máy trông phải thật thân thiện. Do đó, nó đă được phát triển để mô tả một khuôn mặt người. Với các ổ đĩa được thiết kế ở bên dưới màn h́nh, chiếc máy tính này đă cao hơn và hẹp hơn so với hầu hết các máy tính khác, và nó thể hiện h́nh một cái đầu.

 

Hốc lơm phía dưới máy tính gợi đến h́nh dạng chiếc cằm, và Jobs thu hẹp dải nhựa ở phần đầu để tránh cho chiếc máy mang vẻ ngoài giống như trẤn của người Neanderthal, điều đó sẽ làm cho Lisa trở nên thiếu hấp dẫn. Các bằng sáng chế cho thiết kế bề ngoài của Apple đă ghi tên của cả Steve Jobs cũng như Manock và Oyama. Oyama sau đó cho biết: "Mặc dù Steve đă không phác ra bất cứ đường nét nào, nhưng ư tưởng và cảm hứng của anh ấy làm cho thiết kế được như ngày nay.

 

Thú thật là chúng tôi không biết thế nào là một chiếc máy tính "thân thiện' cho đến khi Steve chỉ cho chúng tôi."

 

Jobs bị ám ảnh với cường độ cân bằng các giao diện của những ǵ sẽ xuất hiện trên màn h́nh. Một ngày nọ, Bill Atkinson đă rất sung sướng khi tới Texaco Towers, ông đă đưa ra một thuật toán thông minh để có thể vẽ h́nh tṛn và bầu dục trên màn h́nh một cách nhanh chóng. Phép toán để thực hiện h́nh tṛn thường được yêu cầu tính căn bậc hai, điều mà bộ vi xử lư 68000 không hỗ trợ. Nhưng Atkinson đă đưa ra cách giải quyết dựa trên thực tế là tổng của một chuỗi các số lẻ tạo ra nhưng số chính phương hoàn hảo (ví dụ, 1 + 3 = 4, 1 + 3 + 5 = 9, v.v...). Hertzfeld nhớ lại rằng khi Atkinson đưa ra bản mẫu của ḿnh, tất cả mọi người đă rất ấn tượng ngoại trừ Jobs, ông nói: "Được đấy, h́nh tṛn và h́nh bầu dục cũng hay, nhưng làm thế nào để vẽ h́nh chữ nhật với các góc bo tṛn?"

 

Atkinson giải thích rằng gần như không thể làm việc đó: "Tôi không nghĩ rằng chúng ta thực sự cần điều đó." ông nhớ lại: "Tôi muốn giữ chuỗi đồ họa xiên và giới hạn chúng trong những mẫu nguyên bản mà thực sự cần thực hiện."

 

Vừa nói Jobs vừa nhảy cẫng lên và trở nên quyết liệt hơn: "H́nh chữ nhật với góc bo tṛn ở khắp mọi nơi! Cứ nh́n xung quanh căn pḥng này mà xem!" ông chỉ vào các bảng trắng, mặt bàn và các đồ vật khác h́nh chữ nhật với các góc bo tṛn. "Và hăy nh́n ra bên ngoài, thậm chí c̣n có nhiều thứ hơn ḱa, thực tế là khắp mọi nơi!" Jobs kéo Atkinson ra ngoài dạo bộ, chỉ vào cửa sổ xe, biển quảng cáo và các biển chỉ đường, ông nói: "Chỉ trong ba dăy nhà này thôi, chúng ta đă nh́n thấy mười bảy minh chứng. Tôi đă chỉ các bằng chứng ở khắp mọi nơi cho đến khi anh ấy đă hoàn toàn được thuyết phục." Hertzfeld nhớ lại: "Cuối cùng khi anh ấy tới trước một biển hiệu "No Parking' (Cấm đỗ xe), tôi đă nói, "Được rồi, anh đă đúng, tôi thua rồi. Chúng ta cần một h́nh chữ nhật góc bo tṛn làm nguyên bản!' Bill vui vẻ trở lại Texaco Towers buổi chiều hôm sau. Bản mẫu này của ông giờ có thể vẽ các h́nh chữ nhật với góc bo tṛn rất đẹp với tốc độ cực nhanh." Hộp thoại và cửa sổ trên Lisa và Mac, cũng như hầu hết các máy tính khác sau đó, cuối cùng đều được thiết kế với các góc bo tṛn.

 

Từ các lớp học thư pháp mà Jobs được dự thính tại Reed, ông đă nảy sinh t́nh yêu với các kiểu chữ, những đường gạch chân và chữ không chân biến thể từ chúng, tỷ lệ khoảng cách và dăn ḍng. Sau này, ông nói về lớp học đó của ḿnh, "Khi chúng tôi thiết kế chiếc máy tính Macintosh đầu tiên, tất cả chúng đă quay trở lại với tôi. Do Mac được lập tŕnh nhị phân, nó đă có thể đưa ra một chuỗi các phông chữ bất tận, từ những kiểu tao nhă, thanh thoát cho đến kỳ quặc, lạ lùng, và biểu hiện chúng từng điểm ảnh một trên màn h́nh.

 

Để thiết kế các phông chữ, Hertzfeld tuyển dụng một người bạn học phổ thông của ḿnh từ khu ngoại ô Philadelphia, Susan Kare. Họ đặt tên cho các phông chữ theo tên các điểm dừng xe lửa trên tuyến chính của Philadelphia: Overbrook, Merion, Ardmore, và Rosemont. Jobs cho rằng cách thức này rất thú vị. Một buổi chiều muộn, ông bắt đầu nghiền ngẫm về tên của các phông chữ.

 

Jobs phàn nàn: "Chúng toàn mang tên các thành phố nhỏ mà chẳng mấy ai từng nghe đến. Chúng phải được đặt theo tên những thành phố lớn trên thế giới!" V́ thế, các phông chữ được đổi tên thành Chicago, New York, Geneva, London, San Francisco, Toronto, và Venice.

 

Markkula và một số người khác có vẻ không bao giờ đánh giá cao nỗi ám ảnh của Jobs đối với các kiểu chữ. Markkula nhớ lại: "Hiểu biết của Steve về phông chữ thật xuất sắc, và cậu ấy tiếp tục yêu cầu phải có những kiểu chữ thật đẹp. Tôi nói với Jobs, "Phông chữ ư? Chả nhẽ chúng ta không có những việc quan trọng hơn để làm à?'" Thực tế là các kiểu thú vị của phông chữ Macintosh, khi kết hợp với máy in laser và khả năng đồ họa tuyệt vời, sẽ giúp đẩy mạnh ngành công nghiệp xuất bản và đem lại lợi ích kinh doanh cho Apple. Nó cũng cho phép tất cả những người b́nh thường, từ các nhà báo cho tới các bà mẹ biên tập thư tin, tới niềm vui khi hiểu biết về phông chữ, vốn từng chỉ dành cho các nhân viên in ấn hay các biên tập viên lăo luyện.

 

Kare cũng phát triển các biểu tượng, chẳng hạn như thùng rác có thể dành cho việc loại bỏ các tập tin, giúp xác định giao diện đồ họa. Bà cùng Jobs thực hiện việc đó do họ đều có một linh cảm hướng tới sự đơn giản với mong muốn làm cho Mac trở nên thật linh hoạt. Bà nói: "Steve thường đến công ty vào cuối ngày, ông luôn muốn muốn biết có điều ǵ mới, và luôn có cảm nhận rất tốt về chi tiết h́nh ảnh." Đôi khi, Jobs đến văn pḥng vào sáng Chủ nhật, v́ vậy lúc đó Kare cũng có động lực để làm việc ở công ty. Thi thoảng bà cũng gặp phải vấn đề. Jobs từ chối một đề xuất của bà về biểu tượng con thỏ, biểu trưng cho chức năng tăng tốc độ tỷ lệ nhấp chuột, ṛi nói rằng các sinh vật có lông nh́n "quá rực rỡ, phô trương".

 

Jobs cũng dành sự quan tâm tương tự đối với những thanh tiêu đề trên cửa sổ và các văn bản. ông đă yêu cầu Atkinson và Kare làm đi làm lại cho đến khi nào ông cảm thấy ưng ư. Jobs cũng không thích những ǵ ở Lisa v́ nó quá tối và cứng nhắc, ông muốn Mac trở nên trơn tru, mượt mà hơn. "Chúng tôi đă phải thực hiện đến 20 bản thiết kế khác nhau cho thanh tiêu đề trước khi ông ấy hài ḷng," Atkinson nhớ lại. Có thời điểm Kare và Atkinson phàn nàn về việc ông đă khiến bọn họ tốn quá nhiều thời gian vào làm những việc cỏn con trong khi họ c̣n bao nhiêu việc quan trọng hơn phải làm. Rất tức giận, Jobs hét lên: "Cậu có thể tưởng tượng ra việc phải nh́n vào nó hàng ngày không? Nó không phải là một việc nhỏ nhặt, mà là việc chúng ta cần phải làm cho tốt." Chris Espinosa phát hiện ra một cách có thể làm thỏa măn các yêu cầu về thiết kế và những hành vi điều khiển kỳ quái của Jobs. Là một trong những trợ tá đắc lực của Wozniak từ những ngày văn pḥng c̣n đặt trong nhà để xe, Espinosa đă bị Jobs thuyết phục bỏ học ở Berkeley, khi lập luận rằng Espinosa sẽ luôn có cơ hội học tiếp nhưng lại chỉ có một cơ hội duy nhất để làm việc cho Mac. về phần ḿnh, ông đă quyết định sẽ thiết kế một bảng tính cho máy tính. "Chúng tôi đều tập trung xung quanh Chris, v́ ông đang tŕnh bày về bảng tính này cho Steve và sau đó nín thở chờ đợi phản ứng của Steve," Hertzfeld nhớ lại.

 

"Ơ, đây mới chỉ là khởi đầu," Jobs nói, "nhưng về cơ bản th́ nó khá lộn xộn. Màu nền th́ quá tối, một vài ḍng có kích thước sai, c̣n các phím lại quá to." Espinosa tiếp tục chỉnh sửa qua các lời chỉ trích của Jobs, ngày này qua ngày khác, với những sự điều chỉnh mới, ông lại phải nhận thêm những lời chỉ trích mới. Cuối cùng, vào một buổi chiều, Espinosa đă đưa ra cho Jobs một giải pháp của ḿnh: "Phương pháp tự thiết kế máy tính cá nhân của Steve Jobs." Nó cho phép người dùng điều chỉnh và cá nhân hóa giao diện của máy tính bằng cách thay đổi độ dày mỏng của các thanh, kích cỡ của các phím, h́nh nền và các thuộc tính khác. Thay v́ chỉ cười, Jobs đă lao vào và bắt đầu thay đổi giao diện để phù hợp với sở thích của ông.

 

Sau khoảng 10 phút, ông đă biến nó theo cách ḿnh muốn. Với thiết kế của Jobs, không ngạc nhiên khi nó được áp dụng vào Mac và duy tŕ ổn định trong 15 năm.

 

Mặc dù tập trung chủ yếu vào máy tính cá nhân Macintosh, Jobs cũng muốn tạo ra một kiểu thiết kế nhất quán cho các sản phẩm của Apple. V́ vậy, ông đă tổ chức một cuộc tuyển chọn những nhà thiết kế đẳng cấp thế giới cho Apple giống như nhà thiết kế Dieter Rams của Braun. Tên dự án "Snow White" (Nàng Bạch tuyết) không liên quan đến khiếu thẩm mỹ về màu sắc của ông mà chỉ bởi những sản phẩm tạo ra được đặt tên là "Seven Dwarfs" (Bảy Chú lùn). Người thắng cuộc là Hartmut Esslinger, một nhà thiết kế người Đức, người đă chịu trách nhiệm thiết kế ti vi màn h́nh phẳng của Sony. Jobs đă bay tới vùng Black Forest của Bavaria để gặp Esslinger và Jobs đă bị thuyết phục không chỉ bởi niềm đam mê của Esslinge mà c̣n ở cách ông ta lái chiếc xe hơi Mercedes với vận tốc hơn 160 km/h.

 

Mặc dù là người Đức, Esslinger đă đề xuất nên "có một chút gen Mỹ trong sản phẩm của Apple" mà có thể tạo ra một vẻ ngoài "California toàn cầu" lấy cảm hứng từ "phim ảnh Hollywood và âm nhạc kết hợp với một chút nổi loạn và sức hấp dẫn tự nhiên". Nguyên tắc chỉ dẫn của ông "Tạo h́nh theo cảm xúc", dựa theo câu châm ngôn quen thuộc "H́nh dáng theo công năng".

 

Esslinger đă chế tạo bốn mươi mô h́nh sản phẩm nhằm thể hiện ư tưởng của ḿnh, và khi Jobs nh́n thấy chúng, ông đă tuyên bố rằng đây chính là những ǵ ḿnh muốn thể hiện. Diện mạo của Bạch Tuyết đă được áp dụng ngay lập tức vào Apple llc, với những chiếc vỏ bọc màu trắng, những đường cong mềm mại uyển chuyển và những rănh mỏng vừa để thông gió vừa để trang trí. Jobs gửi cho Esslinger một bản hợp đồng với điều kiện là ông sẽ chuyển đến California. Họ bắt tay nhau và theo cách nói không hề khiêm tốn của Esslinger là "cái bắt tay đó đă cho thấy sự hợp tác mang tính quyết định nhất trong lịch sử ngành công nghiệp thiết kế." Frogdesign, công ty của Esslinger mở tại Palo Alto vào giữa năm kư hợp đồng trị giá 1,2 triệu đô-la mỗi năm với Apple, và từ đó, mọi sản phẩm của Apple đều kê khai đầy tự hào "Designed in California" (Được thiết kế tại California).

 

Jobs đă học được từ cha rằng dấu hiệu tiêu chuẩn của niềm đam mê và sự khéo léo chính là đảm bảo rằng ngay cả những khía cạnh tiểm ẩn của sản phẩm cũng phải đẹp đẽ, tinh tế. Sự bổ sung đáng chú ư trong triết lư đó manh nha khi Jobs quan sát tỉ mỉ một bảng mạch tích hợp các chip và các thành phần khác trong máy tính cá nhân Macintosh. Có lẽ chưa khách hàng nào để ư đến nó, nhưng Jobs đă bắt đầu xem xét nó một cách kỹ lưỡng về khía cạnh thẩm mỹ. "Nó thật đẹp", ông nói. "Nhưng những con chip thật xấu xí, các đường nối th́ lại sít sịt vào nhau." Một trong những kỹ sư mới cắt ngang và hỏi tại sao đó lại là vấn đề. "Điều quan trọng duy nhất là nó hoạt động tốt như thế nào. Sẽ chẳng có ai nh́n vào cái bo mạch chủ cả." Jobs phản ứng như thường lệ. "Tôi muốn nó phải đẹp nhất có thể, ngay cả khi nó nằm bên trong chiếc hộp. Một thợ mộc giỏi sẽ không sử dụng gỗ xấu cho mặt sau của chiếc tủ cho dù không ai nh́n thấy." Trong một buổi phỏng vấn vài năm sau đó, sau khi Macintosh được tung ra thị trường, Jobs đă kể lại một bài học từ cha ḿnh: "Nếu bạn là một thợ mộc và đang đóng một chiếc tủ đẹp đẽ, bạn sẽ không sử dụng một miếng gỗ dẤn cho mặt sau của chiếc tủ, mặc dù nó sẽ được ốp vào tường và không ai có thể nh́n thấy. Nhưng bạn th́ lại trông thấy, v́ vậy bạn sẽ sử dụng một miếng gỗ tốt để đóng vào phía sau chiếc tủ. Để bạn có được một giấc ngủ ngon lành, cần đ̣i hỏi cả thẩm mỹ lẫn chất lượng.

 

Từ Mike Markkula ông đă học được sự quan trọng của mẫu mă và cách trưng bày. Người ta đánh giá một quyển sách qua b́a của nó, v́ thế đối với hộp đựng của Macintosh, Jobs đă chọn một thiết kế nhiều màu sắc và cố gắng khiến cho chúng trở nên đẹp đẽ hơn. "Nhân viên của ông đă phải thiết kế đi thiết kế lại 50 lần," Alain Rossmann, một thành viên trong nhóm thiết kế Mac và là người đă kết hôn với Joanna Hoffman, nhớ lại: "Khách hàng sẽ vứt chiếc vỏ hộp vào thùng rác ngay sau khi mở nó ra, nhưng Jobs lại bị ám ảnh bởi việc trông nó cần phải như thế nào." Đối với Rossmann, điều này thể hiện sự mất cân bằng, tiền được sử dụng quá nhiều vào việc thiết kế một bao b́ đắt tiền trong khi họ đang phải cố gắng tiết kiệm từng đồng cho chip bộ nhớ. Nhưng đối với Jobs, mỗi chi tiết đều là yếu tố thiết yếu để làm cho Macintosh trở nên tuyệt vời.

 

Sau khi bản thiết kế được hoàn thành, Jobs gọi cho nhóm Macintosh để cùng tổ chức một lễ kỷ niệm. "Những nghệ sỹ đích thực sẽ kư tên vào tác phẩm của ḿnh." ông nói. V́ thế, ông đă lấy ra một tờ giấy nháp và một chiếc bút Sharpie rồi bảo tất cả bọn họ kư tên lên đó. Chữ kư của họ đă được khắc vào bên trong mỗi chiếc máy tính Macintosh. Không ai có thể nh́n thấy nó, nhưng những thành viên trong đội đều biết rằng chữ kư của họ được khắc trong đó, cũng giống như việc họ biết rằng các bảng mạch đă được sắp xếp gọn gàng nhất có thể. Jobs gọi tên từng người một và Burell Smith được gọi đầu tiên. Jobs đợi đến khi 45 người c̣n lại kư xong, ông đă t́m thấy một vị trí ngay chính giữa và kư tên ḿnh vào đó một cách tinh tế. Sau đó ông nâng ly sâm-panh chúc mừng. "Với những khoảnh khắc như thế, Jobs cho chúng tôi thấy rằng công việc của ḿnh cũng giống như là làm nghệ thuật vậy," Atkinson nói.

 

 

Chương 12

 

CHẾ TẠO MAC

Bất cứ cuộc hành tŕnh nào cũng có những phần thưởng xứng đáng

 

 

Sự cạnh tranh

 

Khi IBM ra mắt chiếc máy tính cá nhân của họ vào tháng 8 năm 1981, Jobs đă nói nhân viên của ḿnh đặt mua một chiếc và khảo sát nó. Họ đều nhất trí rằng cái máy dở tệ. Chris Espinosa gọi nó là "một nỗ lực bế tắc và nhàm chán", và Chris có phần đúng. Nó sử dụng những mă lệnh đă lỗi thời và không hỗ trợ hiển thị đồ họa dạng ảnh nhị phân (bitmapped graphical display). Apple trở nên tự măn, mà không nhận ra rằng các nhà quản lư công nghệ cảm thấy thoải mái khi mua sản phẩm của một công ty có nền tảng như IBM hơn là từ một công ty được đặt tên theo một loại trái cây. Bill Gates t́nh cờ đến thăm trụ sở chính của Apple trong một cuộc họp vào ngày ra mắt máy tính cá nhân của IBM. Ông kể "Họ dường như không quan tâm. Phải mất một năm để họ nhận ra điều ǵ đă xảy ra".

 

Thể hiện sự tự tin một cách táo bạo, Apple dành nguyên một trang quảng cáo trên tờ Wall Street Journal với tiêu đề "Chào mừng IBM. Nghiêm túc đấy". Đây là một cách châm ng̣i thông minh của Apple cho một cuộc đối đầu sắp xảy ra trong giới công nghệ, giữa một bên là Apple cục súc và nổi loạn, c̣n một bên là IBM bền vững (người ta cho rằng cuộc chiến này của Apple không khác ǵ "châu chấu đá voi"), và nhân tiện sự kiện này cũng giúp loại bỏ những kẻ "ngáng đường" như Commodore, Tandy và Osborne, những công ty vốn được coi ngang tầm với Apple.

 

Trong suốt sự nghiệp của ḿnh, Jobs hứng thú tự cho ḿnh là một kẻ giác ngộ nổi loạn chống lại thế giới quỷ dữ, một chiến binh Jedi hay một vơ sĩ đạo (samurai) của Phật giáo đang chiến đấu chống lại các thế lực hắc ám. Và IBM chính là bàn đạp hoàn hảo nhất để Apple thực hiện được sứ mệnh cao cả như mong đợi. ông định hướng trận chiến sắp tới không chỉ là một cuộc cạnh tranh kinh doanh đơn thuần mà c̣n là sự tranh đấu về tinh thần, ông đă từng nói trong một buổi phỏng vấn rằng "Nếu v́ một vài nguyên nhân nào đó mà chúng tôi mắc phải những sai lầm nghiêm trọng để cho IBM chiến thắng, cá nhân tôi cảm thấy, đó sẽ là lúc chúng ta sẽ ch́m vào thời kỳ đen tối (Dark Ages) của nền công nghiệp sản xuất máy tính, và nó có thể sẽ kéo dài khoảng 20 năm.

 

Một khi IBM đă kiểm soát được một phần thị trường, họ sẽ chặn luôn cả sự đột phá của thị phần đó". Thậm chí 30 năm sau, khi nh́n lại cuộc tranh giành đó, Jobs đă ví nó như một cuộc thập tự chinh thần thánh: "IBM giống như Microsoft lúc ṭi tệ nhất. Họ không phải là động lực thúc đẩy sự đột phá, mà chỉ dẫn độ thế giới công nghệ máy tính đến với quỷ dữ. IBM cũng giống như AT&T, Microsoft hay Google".

 

Không may cho Apple, Jobs cũng hướng mục tiêu tới một đối thủ cạnh tranh nữa với Macintosh của ông: công ty sở hữu ḍng máy tính Lisa. Một phần, đó là quyết định mang tính cá nhân, ông đă từng bị trục xuất khỏi nhóm phát triển Lisa trước đó, và giờ ông muốn quay lại đánh bại họ. ông cũng nh́n nhận việc cạnh tranh lành mạnh như là một cách để cổ vũ tinh thần chiến đấu cho đội quân của ḿnh. Đó là lư do tại sao ông đặt cược với John Couch 5000 đô la rằng máy Mac sẽ được tung ra thị trường trước Lisa. Nhưng vấn đề ở đây là cuộc cạnh tranh này không hề lành mạnh. Jobs lặp đi lặp lại mô tả nó như một cuộc chiến không cân sức giữa một bên là những "đứa trẻ" cái ǵ cũng bỡ ngỡ như Apple và một bên là những kỹ sư mẫn cán, dày dặn kinh nghiệm của HP, đă từng phát triển ḍng máy tính Lisa từ lâu.

 

Quan trọng hơn là khi Jobs rời khỏi nhóm phát triển một thiết bị di động cấu h́nh thấp với giá rẻ của Jef Raskin, ông đă "thai nghén" ra được ḍng máy tính để bàn với giao diện đồ họa thân thiện cho người dùng lấy tên là Mac. Đây là phiên bản thu nhỏ của Lisa để tạo giá bán cạnh tranh trên thị trường.

 

Larry Tesler, quản lư phần mềm ứng dụng cho máy tính Lisa, nhận ra rằng việc thiết kế để cả hai loại máy cùng sử dụng được những chương tŕnh phần mềm như nhau là rất quan trọng. V́ vậy để dung ḥa lợi ích giữa hai bên, ông đă sắp xếp để Smith và Hertzfeld đến khu nghiên cứu phát triển của Lisa và tŕnh diễn demo về Mac cho nhân viên ở đây. Hai mươi lăm kỹ sư của Lisa đă tham gia và chăm chú lắng nghe. Được một nửa bài tŕnh diễn th́ đột nhiên cánh cửa pḥng bật tung. Rich Page, một kỹ sư bốc đồng, người chịu trách nhiệm chính trong thiết kế ḍng máy Lisa bước vào và quát lớn "Mactonish sẽ hủy hoại ḍng máy Lisa. Mactonish cũng sẽ hủy hoại cả Apple!"

 

Không ai trong Smith và Hertzfeld lên tiếng đáp trả, v́ vậy Page lại tiếp tục lớn tiếng và nh́n như sắp khóc "Jobs muốn phá hủy Lisa bởi v́ chúng ta đă không để ông ấy thao túng nó. Sẽ không có ai mua Lisa bởi v́ họ biết rằng Mac sắp xuất xưởng". Rich đùng đùng bỏ đi và đóng mạnh cửa pḥng. Nhưng một lát sau, ông quay trở lại và nói ngắn gọn "Tôi biết, đó không phải là lỗi của các anh, Smith và Hertzfeld ạ. Chính Steve Jobs mới là mấu chốt của vấn đề. Nói với Steve là ông ta đang hủy hoại Apple!".

 

Jobs thực sự đă khiến cho Macintosh trở thành đối thủ cạnh tranh trong ḍng máy tính giá rẻ của Lisa, ḍng máy với phần mềm không tương thích. Mọi thứ c̣n trở nên tồi tệ hơn khi không có chiếc máy nào tương thích với Apple II. Không một ai phụ trách tổng thể ở Apple, v́ vậy, không có cách nào để gh́m Jobs lại.

 

Kiểm soát toàn bộ

 

Jobs phản đối việc thiết kế Mac tương thích với kiến trúc của ḍng máy Lisa không phải do lo sợ cạnh tranh hay muốn trả thù. Quan trọng hơn, đó là một phần quan điểm triết học trong thiên hướng kiểm soát của ông. Ông tin rằng, để tạo ra một chiếc máy tính thật sự tuyệt vời, phần cứng và phần mềm phải được kết nối chặt chẽ với nhau. Khi một chiếc máy tính sử dụng một phần mềm mà cũng đang được chạy trên những chiếc máy tính khác, nó sẽ phải hi sinh một vài tính năng đặc biệt. Với ông, những sản phẩm tốt nhất phải là một tổng thể hoàn chỉnh, được thiết kế thông suốt với phần mềm được thiết kế riêng để tương thích với phần cứng và ngược lại. Macintosh dùng hệ điều hành được thiết kế để chỉ vận hành riêng cho máy. Đây chính là điểm phân biệt giữa Macintosh và hệ điều hành có khả năng cài đặt trên các ḍng máy tính khác nhau của Microsoft.

 

Dan Farber, một biên tập viên của tờ ZDNet đă từng nhận xét "Jobs là một nghệ sĩ ưu tú và có cá tính, ông không muốn những sản phẩm nghệ thuật sáng tạo của ḿnh không may bị làm biến sắc bởi những lập tŕnh viên kém cỏi. Nó cũng giống như việc một ai đó tùy tiện thêm một vài nét vẽ trên bức họa của Picasso hay thay đổi lời bản nhạc của Dylan." Chính cách tiếp cận mang tính tổng thể, trau chuốt và "không đụng hàng" đă giúp Jobs tạo nên sự vượt trội cho các ḍng sản phẩm iPhone, iPod và iPad sau này. Nó đă giúp ông tạo ra những sản phẩm tuyệt vời, nhưng đó không phải lúc nào cũng là chiến lược chiếm lĩnh thị trường tốt nhất. Leander Kahney, tác giả của tạp chí Văn hóa Mac (The Cult of Mac) đă ghi nhận rằng: "Từ chiếc máy tính Mac đầu tiên cho đến mẫu iPhone mới nhất, hệ thống của Jobs luôn được niêm phong để ngăn chặn người dùng can thiệp và chỉnh sửa chúng".

 

Chính mong muốn kiểm soát những trải nghiệm của người dùng cũng từng là chủ đề chính trong những cuộc tranh căi giữa ông và Wozniak về việc liệu Apple II có nên có những khe cắm, cho phép người dùng cắm thêm các thiết bị mở rộng vào bảng mạch chủ của máy tính để từ đó có thể bổ sung một số tính năng mong muốn. Wozniak đă thắng thế: Apple II có 8 khe cắm. Nhưng lần này, đây là sản phẩm của Jobs, chứ không phải là của Wozniak; v́ vậy, ḍng máy Macintosh sẽ hạn chế số khe cắm. Bạn thậm chí không thể mở vỏ máy để tiếp cận bảng mạch chủ. Như vậy, dù là người đam mê công nghệ hay là tin tặc (hacker), th́ điều đó cũng chẳng thú vị chút nào. Nhưng với Jobs, ḍng máy Macintosh là ḍng máy cho số đông và ông muốn đưa cho họ những trải nghiệm được kiểm soát.

 

Berry Cash, người được Jobs tuyển dụng vào vị trí chuyên gia hoạch định chiến lược thị trường ở Texaco Towers năm 1982 cho rằng "Nó phản ánh đúng tính cách muốn kiểm soát tất cả của Jobs. Steve đă nói về Apple II và phàn nàn, "Chúng tôi đă không thiết lập quyền kiểm soát hành vi người dùng với chiếc máy này, và hăy nh́n những thứ điên khùng họ đang cố gắng nhồi nhét vào nó. Đó là một sai lầm mà không bao giờ tôi mắc lại nữa", ông ấy đă đi xa hơn bằng việc thiết kế các công cụ đặc biệt để vỏ của chiếc Macintosh không thể mở được bằng một chiếc tuốc nơ vít thông thường, ông nói với Cash: "Chúng tôi sẽ thiết kế để làm sao không ai ngoài nhân viên của Apple có thể tiếp cận vào phần bên trong của vỏ máy".

 

Jobs cũng quyết định bỏ các phím mũi tên di chuyển trên bàn phím của Macintosh. Cách duy nhất để di chuyển con trỏ là dùng chuột. Đó là một cách để bắt buộc những người dùng hoài cổ chấp nhận phương thức nhập lệnh theo cách "trỏ và nhấp" ngay cả khi họ không muốn. Không giống như các nhà phát triển sản phẩm khác, Jobs không tin rằng khách hàng luôn đúng và không phải cái ǵ cũng chạy theo sự mong muốn dựa trên hành vi thực tại của họ. Nếu họ muốn chống lại việc dùng chuột th́ họ đă sai.

 

Hơn nữa, cũng có một lợi thế khác khi xóa bỏ các phím mũi tên di chuyển con trỏ trên bàn phím. Nó buộc những lập tŕnh viên phần mềm phải viết những chương tŕnh riêng cho hệ điều hành của Mac, chứ không chỉ đơn thuần viết một phần mềm chung có thể chuyển đổi sang sử dụng ở hầu hết các máy tính chạy trên những hệ điều hành khác nhau. Điều này tạo nên một loại liên kết chặt chẽ theo chiều dọc giữa các phần mềm ứng dụng, hệ điều hành và các thiết bị phần cứng như Jobs mong muốn.

 

Chính mong muốn kiểm soát một cách tổng thể đă khiến cho Jobs dị ứng với những đề xuất rằng Apple nên nhượng quyền công nghệ (license) của hệ điều hành Macintosh cho nhà sản xuất thiết bị văn pḥng khác và cho phép họ nhân bản chúng. Mike Muray, vị giám đốc Marketing mới và nhiệt huyết của Macintosh đă đề xuất một chương tŕnh nhượng quyền công nghệ trong một bản ghi nhớ tối mật gửi tới Jobs vào tháng 5 năm 1982. Trong đó, ông viết "Chúng tôi muốn biến môi trường người dùng trên Macintosh trở thành một chuẩn mực của ngành công nghiệp. Nhưng vướng mắt lớn nhất lúc này là người dùng phải mua các thiết bị phần cứng của Mac để có thể trải nghiệm được môi trường người dùng đó. Hiếm khi (nếu đă từng có) một công ty có thể sáng tạo và duy tŕ một chuẩn công nghệ mang tầm cỡ ngành khi không hợp tác với các nhà sản xuất khác".

 

Bản đề xuất của Mike tóm lại là sẽ nhượng quyền công nghệ của hệ điều hành Macintosh cho Tandy, ông lập luận rằng, Hệ thống cửa hàng Radio Shack của Tandy theo đuổi một đối tượng khách hàng khác nên sẽ không ḅn rút doanh số của Apple nhiều. Nhưng Jobs đă bác bỏ kế hoạch đó như một phản xạ đă ăn sâu trong tiềm thức. Định hướng của ông là Macintosh vẫn duy tŕ môi trường kiểm soát hành vi người dùng tuân theo chuẩn ông đặt ra nhưng đồng thời, như Murray đă chỉ ra là sẽ chấp nhận gặp khó khăn trong việc giữ vững vị trí như một chuẩn công nghệ của ngành trong thế giới tràn ngập những bản sao công nghệ như IBM.

 

Những chiếc máy xuất sắc của năm

 

Khi năm 1982 sắp kết thúc, Jobs tin rằng ông sẽ được tạp chí Time b́nh chọn là "Quư ông của năm". Một hôm, ông đến văn pḥng làm việc ở Texaco Tower cùng với Michael Moritz, người phụ trách tạp chí Time ở khu vực San Francisco, ông động viên các đồng sự của ḿnh tham gia các buổi phỏng vấn của Moritz. Nhưng cuối cùng, lên h́nh trang b́a tạp chí không phải là Jobs. Họ đă thay đổi chủ đề cuối năm là về "Máy vi tính" và gọi nó là chương tŕnh "Chiếc máy của năm".

 

Đi kèm với câu chuyện chính của bài báo là những thông tin cá nhân của Jobs do Jay Cocks, một biên tập viên phụ trách chuyên mục nhạc Rock của tạp chí viết, dựa trên những ghi chép của Moritz. Bài báo nhận định "Với đà tăng trưởng kinh doanh một cách trơn tru cùng niềm tin mù quáng, điều thậm chí một kẻ tử v́ đạo của Cơ đốc giáo cũng phải ghen tị; chính Steve Jobs chứ không phải ai khác, đă lật tung cánh cửa đón chào kỷ nguyên của máy tính cá nhân". Bài báo giàu tính thông tin nhưng có đôi phần khó nghe đến nỗi Moritz (sau khi ông viết một cuốn sách về Apple và tiếp tục trở thành đối tác của một công ty liên doanh giữa quỹ đầu tư Sequoia và Don Valentine) đă bác bỏ một số nhận định trong bài báo v́ cho rằng những ghi chép của ông đă "được dẫn lại không đúng, bị cắt xén và "nhiễm độc' bởi chất phiếm luận đặc trưng của một biên tập viên đến từ New York, người vốn chỉ quanh quẩn trong thế giới của âm nhạc Rock-and- RoN". Bài báo đă trích dẫn lại câu của Bud Tribble về chiến thuật "bóp méo thực tế" của Jobs và lưu ư rằng ông "cũng đôi khi bật khóc tại những buổi họp". Có lẽ câu trích dẫn chính xác nhất phải là từ Jef Raskin. Ông đă tuyên bố Jobs "có lẽ sẽ trở thành vị vua tài giỏi nhất của Pháp".

 

Jobs đă hoảng hồn khi nghe tin tạp chí này (Time) công bố sự tồn tại của người con gái mà ông đă bỏ rơi, Lisa Brennan, ông biết rằng Kottke là người đă tiết lộ về Lisa cho đám phóng viên, và ông đă xả vào mặt Kottke trước một tá nhân viên khác trong khu làm việc của nhóm phát triển Mac. Kottle kể lại: "Khi phóng viên của tạp chí Time hỏi tôi liệu có phải Jobs có một người con gái tên là Lisa không, tôi đă nói "Đúng thế'. Những người bạn thật sự không thể để bạn của ḿnh từ chối việc làm cha của một đứa trẻ. Tôi sẽ không để cho người bạn của tôi trở thành một tên khốn bỏ rơi máu mủ của ḿnh. Nhưng ông ấy đă thật sự tức giận và cảm thấy bị xúc phạm, ông ấy nói trước mọi người rằng tôi đă phản bội ông ấy".

 

Nhưng điều thật sự làm Jobs cảm thấy "mất mát" là ông ấy không được b́nh chon là "Quư ông của năm". Sau này, ông có nói với tôi rằng:

 

Tạp chí Time đă có ư định chọn tôi là "Quư ông của năm", và với một người đàn ông 27 tuổi như tôi, tôi thật sự rất coi trọng những thứ như thế. Tôi đă nghĩ điều đó thật tuyệt vời. Họ cử Mike Moritz đến để viết một câu chuyện về tôi và những điều xung quanh tôi. Mike và tôi đồng trang lứa, vậy mà tôi đạt được thành công. Tôi có thể nói rằng Moritz đă ghen tị và có thể vượt quá giới hạn chịu đựng, ông ấy đă t́m mọi cách để phá hủy sự kiện đó bằng một bài viết tồi tệ. V́ thế, đội ngũ biên tập viên của Time ở New York đă nói, "Chúng tôi không thể chọn người đàn ông này là "Quư ông của năm." Điều đó thực sự làm tôi bị tổn thương. Nhưng nó là một bài học hữu ích, dạy tôi không bao giờ quá phấn khích với những thứ như thế, v́ dù ǵ truyền thông cũng chỉ giống như một rạp xiếc mà thôi. Họ chuyển phát số tạp chí đó cho tôi. Tôi nhớ khi mở gói hàng ra, tôi đă háo hức mong đợi được nh́n thấy khuôn mặt của ḿnh trên trang nhất nhưng, nó lại là h́nh một mô h́nh máy vi tính. Tôi nghĩ "Hả, cái quái quỷ ǵ thế này?" Và sau đó, tôi đọc lại bài báo và nhận ra nó tồi tệ đến mức khiến tôi đă khóc thật sự.

 

Thực thế, chẳng có căn cứ nào để khẳng định rằng Moritz đă ghen tị và anh ta chủ ư ghi chép không công tâm cũng như việc Jobs từng được đề cử là "Quư ông của năm" chỉ là ư nghĩ của ông. Năm đó, những biên tập viên cấp cao (Tôi sau này cũng trở thành biên tâp viên ở đây) đă quyết định chọn chủ đề về chiếc máy vi tính thay về một nhân vật cụ thể. Họ đă đặt hàng trước đó hàng tháng, một tác phẩm nghệ thuật từ điêu khắc gia nổi tiếng George Segal để sử dụng làm trang b́a tạp chí. Ray Cave sau này cũng trở thành biên tập viên của tạp chí. ông nói "Chúng tôi chưa bao giờ lựa chọn Jobs để lên trang b́a. Bạn không thể nhân cách hóa một chiếc máy vi tính, v́ vậy, lần đầu tiên chúng tôi chọn một vật vô tri vô giác để lên h́nh. Chúng tôi chưa bao giờ có ư định t́m kiếm một gương mặt để lên b́a lúc đó".

 

Apple ra mắt máy tính Lisa vào tháng 1 năm 1983, tṛn một năm trước khi Mac được tŕnh làng. Và Jobs đă trả 5000 đô la trích từ tiền lương của ḿnh cho Couch. Mặc dù ông không c̣n là tham gia vào nhóm phát triển Lisa, nhưng Jobs đă đến New York để công bố sự kiện này với tư cách là chủ tịch hội đồng quản trị và cũng là người đại diện về h́nh ảnh của Apple.

 

Ông đă được tư vấn viên quan hệ công chúng, Regis McKenna vạch ra kết hoạch chỉ trả lời một số cuộc phỏng vấn với phong thái gây ấn tượng mạnh. Chỉ có một số phóng viên từ cơ quan báo đài được lựa chọn mới được lần lượt dẫn vào phỏng vấn ông trong một căn pḥng ở khách sạn Caryle, nơi trưng bày một chiếc máy tính Lisa và rất nhiều lẵng hoa. Kế hoạch truyền thông yêu cầu Jobs chỉ tập trung nói về Lisa và không được đả động chút nào đến Macintosh. Thế nhưng, Jobs không thể ḱm chế được chính bản thân ḿnh. Trong hầu hết các bài báo viết về cuộc phỏng vấn Jobs, ở trên tạp chí Time, Tuần san kinh doanh, Tạp chí phố Wall hay tạp chí Fortune, Macintosh đều được đề cập tới. Phóng viên Fortune ghi nhận rằng "Cuối năm nay, Apple sẽ tŕnh làng phiên bản có cấu h́nh thấp hơn và giá rẻ hơn của ḍng máy Lisa có tên là Macintosh. Chính Jobs sẽ điều hành trực tiếp dự án này". C̣n tuần san kinh doanh (Business Week) lại trích lại câu nói của Jobs "Khi ra mắt, Mac sẽ trở thành chiếc máy tính đáng kinh ngạc nhất thế giới tại thời điểm đó". Ông cũng không quên thừa nhận rằng Mac và Lisa có kiến trúc không tương thích. Việc tŕnh làng ḍng máy Lisa như thể cũng kèm với thông báo về "cái chết ngọt ngào" được báo trước của nó.

 

Ḍng máy tính Lisa thật sự đă được khai tử một cách từ từ. Việc sản xuất đă được dừng lại trong ṿng hai năm. Jobs nói "Máy tính Lisa quá đắt đỏ. Chúng tôi đă cố gắng bán nó tới các công ty lớn trong khi sở trường của chúng tôi là cung cấp sản phẩm trực tiếp tới người dùng". Tuy nhiên, việc tung ḍng máy Lisa ra thị trường cũng đă giúp Apple chính thức nhận ra rằng họ phải chuyển mục tiêu hi vọng của ḿnh vào ḍng máy Macintosh.

 

Cùng nhau "làm cướp biển"!

 

Khi đội ngũ phát triển Macintosh lớn mạnh, nhóm đă chuyển từ Texaco Towers đến trụ sở chính của Apple trên phố Bandley Drive và cuối cùng "định cư" chính thức tại Bandley 3 vào giữa năm 1983. Ṭa nhà có một sảnh hội trường ở phía trước, được trang bị đầy đủ các tṛ chơi điện tử theo như ư kiến của Burrell Smith và Andy Hertzfeld, cùng với một dàn âm thanh Toshiba, loa MartinLogan và một trăm chiếc đĩa nhạc. Nơi làm việc của nhóm có thể được nh́n thấy từ sảnh sinh hoạt chung này nhờ việc bao bọc bởi các bức tường kính trong suốt như bể cá; c̣n bếp th́ lúc nào cũng đầy ắp nước hoa quả của Odwalla. Theo thời gian, pḥng sinh hoạt chung này được phủ kín thêm bởi những thứ đồ chơi khác, tiêu biểu là cây dương cầm Bosendorfer và chiếc xe mô tô của BMW, những thứ mà theo Jobs sẽ truyền cảm hứng sáng tác lên những tác phẩm nghệ thuật điêu khắc tinh tế.

 

Jobs đặt ra những khuôn phép chặt chẽ trong quy tŕnh tuyển dụng. Mục tiêu là việc thu nhận đúng người, những con người sáng tạo, thông minh tinh quái và một chút nổi loạn. Nhóm phần mềm sẽ để ứng viên chơi Defender, một tṛ chơi điện tử yêu thích của Smith. Jobs th́ sẽ hỏi những câu hỏi kỳ cục của ông để xem xét ứng cử viên sẽ nghĩ thế nào trong những t́nh huống bất ngờ. Một lần, Jobs, Hertzfeld và Smith phỏng vấn một ứng cử viên cho vị trí trưởng bộ phận phần mềm. Ngay khi anh ta vừa bước vào pḥng phỏng vấn, họ đă nhận ngay ra rằng anh ta quá cứng nhắc và quy ước để có thể quản lư được những "kẻ lập dị" ở trong "bể cá" của ông. Jobs bắt đầu đùa giỡn không thương tiếc với anh ta.

 

Ông hỏi "Anh quan hệ lần đầu năm bao nhiêu tuổi?"

 

Vị ứng viên lắp bắp "ông nói ǵ cơ?"

 

Jobs nhắc lại "Anh có c̣n tân không?".

 

Anh chàng ứng cử viên ngồi bối rối. V́ vậy, Jobs đổi chủ đề: "Anh đă bao giờ dùng thử chất kích thích (LSD) chưa? Nếu có th́ đă dùng bao nhiêu lần rồi?" Hertzfeld nhớ rằng "Cậu chàng tội nghiệp ngượng chín người, sắc đỏ trên mặt cậu ấy biến đổi liên tục, v́ vậy tôi cố gắng chuyển chủ đề và hỏi một câu về kỹ thuật". Nhưng khi anh ta trả lời với giọng đơn điệu, Jobs đă ngắt ngang "Gobble, gobble, gobble, gobble," (Với ư là bỏ đi, đừng hỏi mất thời gian - ND) khiến Smith và Hertzfeld phá lên cười.

 

"Tôi nghĩ ḿnh không phù hợp," chàng trai tội nghiệp đứng dậy ra về.

 

Ngoài những hành vi khó chịu, Jobs cũng có khả năng truyền dẫn một tinh thần đồng đội thấm nhuần trong tất cả các thành viên của nhóm. Sau khi làm nhân viên cảm thấy "tan nát trái tim," ông t́m cách vực họ dậy và khiến họ thấy rằng việc trở thành một phần của dự án Macintosh là một mục tiêu vĩ đại. Cứ sáu tháng một lần, ông lại đưa gần như là cả đội đi nghỉ, "đập phá" hai ngày ở một khu nghỉ mát lân cận.

 

Chuyến nghỉ mát vào tháng 9 năm 1982 là ở Pajaro Dunes gần Monterey. Hơn 50 thành viên của nhóm phát triển Mac ngồi trong lều, quay mặt vào đống lửa đang đốt. Jobs ngồi trên một chiếc bàn trước mặt họ. Ông nói nhỏ nhẹ rồi đi đến một chiếc bảng đứng (flip chart), tŕnh bày những ư tưởng của ḿnh.

 

Đầu tiên là "Đừng thỏa hiệp". Đó là một mệnh lệnh mà, theo thời gian, vừa có lợi vừa có hại. Hầu hết các đội ngũ công nghệ đều phải đánh đổi.

 

Nói cách khác, chiếc máy tính Mac ra đời có thể là một chiếc máy "tuyệt vời đến kinh ngạc" như Jobs và đồng sự của ông có thể làm được, nhưng nó sẽ không thể tung ra thị trường trong ṿng 16 tháng nữa, tức là chậm hơn so với kế hoạch. Sau khi đề cập tới ngày hoàn thiện theo kế hoạch, ông nói với mọi người "Chúng ta thà hoăn lại ngày ra mắt sản phẩm c̣n hơn là tung ra thị trường một thứ sản phẩm đi ngược lại với tôn chỉ chúng ta đề ra cho ḍng máy Mac". Có rất nhiều phong cách quản lư mà lănh đạo sẽ sẵn sàng đánh đổi, cố gắng chốt ngày tung ra sản phẩm và không được xê dịch. Nhưng Jobs th́ không thế. ông khẳng định tư tưởng của ḿnh trong một câu nói bất hủ: "Một sản phẩm sẽ không được coi là hoàn thiện cho đến khi nó được chính thức ra mắt".

 

Ông cũng vẽ một biểu đồ khác trong đó có câu châm ngôn mà sau này ông nói với tôi là câu ông thích nhất "Bất cứ cuộc hành tŕnh nào cũng có những phần thưởng xứng đáng" (The journey is the reward), ông thích nhấn mạnh rằng, đội ngũ phát triển Mac là một nhóm người đặc biệt hoạt động với mục tiêu cao thượng. Một ngày nào đó, họ sẽ nh́n lại cuộc hành tŕnh đă đi cùng nhau, quên đi hay cười khẩy những giây phút khó khăn để ṛi coi nó như một đỉnh cao diệu kỳ của đời người.

 

Cuối buổi thuyết tŕnh, một vài người đă hỏi ông rằng ông nghĩ thế nào về việc họ sẽ làm một vài chương tŕnh điều tra thị trường để xem khách hàng muốn ǵ ở sản phẩm công nghệ, ông đáp lại rơ ràng, dứt khoát "Không! Bởi v́ khách hàng sẽ không biết họ muốn ǵ cho đến khi chúng ta chỉ cho họ". Sau đó, ông lấy ra một thiết bị có kích cỡ chỉ tầm một quyển nhật kư để bàn và hỏi "Các bạn có muốn nh́n một thứ nhỏ gọn như thế này không?" Và khi ông lật mở, hóa ra là một mô h́nh chiếc máy tính có thể đặt vừa lên ḷng bạn, với bàn phím và màn h́nh được khớp với nhau qua một thanh nối giống như một cuốn sổ vậy. ông nói "Đây là ước mơ mà tôi dự định chúng ta sẽ cùng nhau chế tạo nó vào nửa cuối những năm 80". Thật sự, họ đă và đang xây dựng một công ty có thể sáng tạo cả tương lai.

 

Hai ngày tiếp theo là chương tŕnh thuyết tŕnh của rất nhiều trưởng nhóm khác cũng như của chuyên viên phân tích về tầm ảnh hưởng của nền công nghiệp sản xuất máy vi tính, Ben Rosen. Ngoài ra, cả đội cũng có rất nhiều thời gian rảnh vào buổi tối để thưởng thức những bữa tiệc ở bể bơi và nhảy nhót. Cuối đợt nghỉ, Jobs đứng trước toàn thể nhân viên cũng như khách mời và nói gần như độc thoại "Mỗi ngày trôi qua là một ngày ghi nhận công việc mà năm mươi người trong số các bạn ở đây đă làm được. Nó giống như các bạn đang gửi đi những tín hiệu sóng khổng lồ xuyên qua vũ trụ. Tôi biết các bạn có thể cảm thấy rất khó để có thể làm việc được với tôi, nhưng đó là điều thú vị nhất mà tôi đă làm trong cuộc đời ḿnh". Nhiều năm sau, hầu hết những "vị thính giả" lúc đó có thể cười với t́nh tiết "cảm thấy một chút khó khăn để làm việc cùng" của Jobs và đồng ư với ông rằng việc sáng tạo ra "những tín hiệu sóng khổng ḷ" là tṛ chơi thú vị nhất trong cuộc đời của họ.

 

Chuyến đi nghỉ tiếp theo của nhóm là vào cuối tháng 1 năm 1983, cùng với thời gian ra mắt ḍng máy tính Lisa và đă có sự thay đổi trong thông điệp. Bốn tháng trước đó, Jobs đă viết lên bảng (Flip chart) rằng "Đừng bao giờ thỏa hiệp". C̣n lần này, lại là một trong những câu châm ngôn của ông: "Những nghệ sỹ đích thực đă xuất hiện" (Real artists ship). Atkinson đă bị bỏ ngoài những cuộc phỏng vấn báo chí khi ra mắt ḍng máy tính Lisa. Ông đi thẳng tới vào pḥng của Jobs ở khách sạn và dọa rằng sẽ nghỉ việc. Jobs cố gắng xoa dịu nhưng Atkinson khước từ. Jobs trở nên bực ḿnh. "Tôi không có thời gian để giải quyết chuyện này bây giờ, tôi có 60 người khác ngoài kia, những người đang dành tất cả t́nh cảm với Macintosh và họ đang chờ tôi để bắt đầu buổi họp." ông bỏ mặc Atkinson để đi gặp những người trung thành với ḿnh.

 

Với giọng nói đầy phấn chấn, Jobs tuyên bố rằng ông đă giải quyết xong những tranh chấp với pḥng thí nghiệm âm thanh của McIntosh để sử dụng tên Macintosh. (Thực tế vấn đề này lúc đó vẫn đang được đàm phán, nhưng thời điểm đó có thể nói là lại nằm trong chiến thuật "bóp méo thực tế" của Jobs). Ông lấy ra một chai nước khoáng và "rửa tội" một cách tượng trưng sản phẩm demo trên sân khấu. Dưới hội trường, Atkinson nghe thấy tiếng cổ vũ reo ḥ kèm theo một tiếng thở dài. Bữa tiệc tiếp đó là một chuỗi các hoạt động: tắm khỏa thân ở ḥ bơi, đốt lửa trại trên băi biển và ch́m đắm trong tiếng nhạc to gần như hết cỡ suốt đêm. Chính sự kiện này đă khiến cho khách sạn La Playa ở Carmel, đă từ chối cho họ thuê nếu có lần sau.

 

Một câu châm ngôn khác của Jobs được nhắc đến trong các kỳ nghỉ ăn chơi là "Thà làm những tên cướp biển tự do c̣n hơn là trói ḿnh trong quân ngũ" (It's better to be a pirate than to join the navy), ông muốn truyền cho đội ngũ của ông thấm nhuần một tinh thần nổi loạn, biến họ cư xử đôi lúc giống như những tên côn đ̣, tự hào v́ những ǵ họ làm nhưng cũng không ngại ngần việc tịch thu thành quả từ một số người khác. Như Susan Kare đă từng nói "ông ấy muốn nói là "Hăy tạo ra một cảm giác sống vượt qua những quy định g̣ bó của xă hội và hăy nổi loạn như bạn thích. Chúng ta có thể tiến nhanh. Chúng ta có thể hoàn thành mọi việc'". Để kỷ niệm sinh nhật lần thứ 28 của Jobs, rơi vào khoảng vài tuần sau đó, nhóm của ông đă trả tiền thuê một chiếc bảng hiệu bên đường dẫn tới trụ sở của Apple với ḍng chữ "Chúc mừng sinh nhật lần thứ 28 của Steve. Bất cứ cuộc hành tŕnh nào cũng sẽ có những phần thưởng xứng đáng - Kư tên những tên cướp biển".

 

Một trong những lập tŕnh viên của nhóm phát triển Mac, Steve Capps, quyết định củng cố tinh thần mới xác lập đó bằng cách treo lên một một lá cờ đen h́nh đầu lâu xương sọ đặc trưng của những tên cướp biển thực thụ (gọi là Jolly Roger). Anh ta cắt một miếng vải màu đen và nhờ Kare vẽ h́nh đầu lâu có hai chiếc xương chéo lên đó. Trong hốc mắt của chiếc đầu lâu, Kare để h́nh logo của Apple. Một buổi tối muộn một ngày chủ nhật, Capps đă trèo lên nóc của ṭa nhà mới xây dựng, Bandley 3 và treo lá cờ trên đỉnh một chiếc giàn giáo mà những người công nhân xây dựng để lại. Chiếc cờ bay phấp phới một cách đầy ngạo nghễ trong một vài tuần cho đến khi thành viên của nhóm phát triển Lisa đă đột nhập và lấy cắp nó cùng với việc để lại một giấy đ̣i tiền chuộc.

 

Capps chỉ huy một cuộc đột kích khác để lấy lại "linh vật" đă bị đánh cắp và đă giật mạnh nó từ tay một thư kư - người đang trông giữ nó cho nhóm Lisa. Một vài người trưởng thành theo sát Apple đă lo lắng rằng tinh thần cướp biển mà Jobs tạo ra đang trở nên ngoài tầm kiểm soát. Arthur Rock nhận xét "Việc treo cờ là một điều hết sức ngớ ngẩn. Nó như thể tuyên bố với những người khác của công ty rằng họ là những kẻ xấu xa". Nhưng Jobs lại thích điều đó và ông đảm bảo rằng lá cờ sẽ tung bay ngạo nghễ cho đến khi họ hoàn thành dự án Mac. Ông nói rằng "Chúng tôi là những kẻ nổi loạn và tôi muốn tất cả mọi người biết điều đó".

 

Những thành viên kỳ cựu của nhóm phát triển Mac đă nhận ra một điều rằng họ có thể đương đầu với Jobs. Nếu họ biết chính xác và hiểu rơ về những điều họ nói, ông có thể chấp nhận sự phản kháng đó, thậm chí là ngưỡng mộ chúng. Tính đến năm 1983, những người mà đă quen thuộc với nghệ thuật "bóp méo sự thật" của Jobs đă khám phá ra một điều khác. Đó là: Khi cần thiết, họ có thể lặng lẽ chống lại những chỉ thị của Jobs. Nếu nó đi theo chiều hướng đúng, Jobs sẽ đánh giá cao thái độ nổi loạn ấy của họ và sẵn sàng lơ đi mọi quyền lực. Sau tất cả, đó chính xác là những ǵ ông ấy đă làm.

 

Ví dụ quan trọng nhất giúp chúng ta thấy rơ điều này ở Jobs là sự việc có liên quan đến việc chọn lựa ổ đĩa cho Macintosh. Apple đă có một bộ phận doanh nghiệp tạo ra các thiết bị lưu trữ cực lớn đă chế tạo ra một hệ thống ổ đĩa có thể đọc và chép lên những đĩa mềm 5 %- inch, mỏng và tinh tế tên là Twiggy. Tuy nhiên, trước thời gian Lisa dược hoàn thiện để tŕnh làng vào mùa xuân năm 1983, một sự thật đă được làm sáng tỏ là Twiggy có rất nhiều lỗi. Bỏi v́ Lisa có ổ đĩa cứng nên đó không phải là một thảm họa ǵ lớn lắm, nhưng Mac th́ thật sự lâm vào một rắc rối lớn v́ không có ổ đĩa cứng. Hertzfeld nhớ lại "Cả nhóm phát triển Mac bọn tôi ai cũng run sợ. Chúng tôi chỉ sử dụng duy nhất một ổ đĩa Twiggy và chúng tôi không hề có ổ đĩa cứng để sử dụng trong trường hợp khẩn cấp".

 

Cả đội đă thảo luận vấn đề đó trong một kỳ nghỉ vào tháng 1 năm 1983, và Debi Coleman đă đưa cho Jobs những dữ liệu thống kê tỉ lệ thất bại của Twiggy. Một vài ngày sau, ông lái xe đến nhà máy của Apple ở San Jose để xem xét việc sản xuất những ổ đĩa Twiggy này. Hơn một nửa số ổ đĩa sản xuất ra không đạt tiêu chuẩn. Jobs giận dữ như muốn nổ tung. Với khuôn mặt gần như biến sắc, ông bắt đầu quát mắng và đe dọa đuổi việc hết tất cả những công nhân làm việc ở đây.

 

Bob Belleville, trưởng nhóm kỹ sư của Mac đă từ tốn dẫn Jobs ra ngoài băi để xe, nơi họ có thể đi dạo và bàn bạc về phương án thay thế.

 

Belleville đă t́m ra cách là thay thế Twiggy bằng ổ đĩa loại 372- inch của Sony, ổ đĩa được đặt trong một chiếc vỏ vững chăi bằng plastic và có thể để vừa túi áo sơ mi. Một lựa chọn khác là một phiên bản tương tự ổ đĩa của Sonny nhưng được sản xuất bởi một nhà cung cấp nhỏ hơn của Nhật Bản tên là Alps Electronics Co. Đây cũng là nhà cung cấp ổ đĩa cho Apple II. Alps đă được Sony chuyển nhượng công nghệ sản xuất nên nếu họ có thể sản xuất phiên bản của chính họ kịp thời gian với Mac th́ sẽ tiết kiệm được rất nhiều chi phí.

 

Jobs, Belleville cùng với Rod Holt, một nhân viên kỳ cựu của Apple (người Jobs đă tuyển để thiết kế bộ nguồn đầu tiên cho Apple II), đă bay tới Nhật Bản để xem xét lại quyết định của họ.

 

Họ di chuyển bằng tàu điện ngầm từ Tokyo đến trụ sở của Alps. Những kỹ sư ở đây làm việc thậm chí không cần một sản phẩm mẫu, chỉ duy nhất một mô h́nh thô. Jobs nghĩ rằng điều này thật tuyệt, c̣n Belleville th́ lo sợ. ông nghĩ, không có lư do nào tin được rằng Alps có thể đảm bảo cung cấp đủ linh kiện cho việc ra mắt máy tính Mac trong ṿng một năm.

 

Họ tiếp tục đến thăm các công ty khác ở Nhật Bản và Jobs đă có những phép cư xử ṭi tệ.

 

Ông mặt quần ḅ và đi giày thể thao để gặp gỡ những nhà quản lư người Nhật, trịnh trọng trong những bộ vest đen. Khi họ tặng ông một món quà nhỏ theo như phong tục của người Nhật, ông thường chẳng mấy để ư đến chúng và thậm chí không bao giờ đáp lại thịnh t́nh của họ bằng những món quà của ḿnh, ông cười một cách khinh khỉnh khi một hàng dài kỹ sư của những nhà máy này xếp hàng để đón tiếp và lịch sự đưa sản phẩm của họ cho ông kiểm tra.

 

Jobs ghét cả sản phẩm của họ lẫn thái độ khúm núm này. "Các ông đưa tôi những thế này để làm ǵ?" ông ngừng một lúc rồi nói tiếp "Đây đúng là một thứ tào lao vớ vẩn. Có thể nói cho tôi biết là liệu có ai có thể chế tạo những thứ tốt hơn thế này không?". Mặc dù, hầu hết những "vị chủ nhà" đều cảm thấy sợ hăi, một số lại dường như thích thú với điều này. Họ đă từng được nghe kể những câu chuyện về phong cách khó chịu và cách cư xử nóng nảy của ông và giờ họ mới được mắt thấy tai nghe.

 

Điểm dừng chân cuối cùng của họ là nhà máy của Sony, nằm ở một ngoại ô buồn tẻ của Tokyo. Với Jobs, nó trông thật lộn xộn và chẳng có ǵ chuyên nghiệp cả. Rất nhiều công đoạn được thực hiện bằng tay. ông ghét điều đó. Quay trở lại khách sạn, Belleville đưa ra quan điểm sẽ sử dụng ổ đĩa của Sony v́ nó đă có sẵn. Nhưng Jobs th́ ngược lại. ông quyết định họ sẽ làm việc với Alps để tự sản xuất ổ đĩa của ḿnh và yêu cầu Belleville chấm dứt mọi công việc liên quan đến Sony.

 

Belleville đă quyết định tốt nhất là nên phớt lờ một phần nào đó quyết định của Jobs. Ông đề nghị giám đốc điều hành của Sony chuẩn bị ổ đĩa sẵn sàng để họ sử dụng cho Macintosh. Khi Alps không thể giao hàng đúng hẹn, Apple sẽ chuyển sang làm việc với Sony. V́ thế Sony đă cử một kỹ sư, người chế tạo ra ổ đĩa này làm việc với Apple. Vị kỹ sư này tên là Hidetoshi Komoto, tốt nghiệp đại học Purdue, người may mắn sở hữu một bộ óc hài hước khi nói về công việc bí mật của ḿnh.

 

Bất cứ khi nào Jobs từ văn pḥng đến thăm các kỹ sư của nhóm phát triển Mac, hầu hết là vào mỗi buổi chiều, họ sẽ nhanh chóng t́m một chỗ cho Komoto trốn. Một hôm, Jobs đă bắt gặp anh ta ở một quầy thông tin ở Cupertino và nhận ra là đă gặp trong một cuộc họp ở Nhật Bản nhưng ông đă không có ư nghi ngờ ǵ cả. Cuộc gọi báo động lẩn trốn ngắn nhất là khi Jobs đột ngột ghé thăm nơi làm việc của nhóm phát triển Mac. Lúc đó, Komoto đang ngồi trong khoang làm việc. Một kỹ sư trong đội đă tóm lấy anh ta, chỉ vào tủ đựng đồ và bảo: "Nhanh lên, trốn trong tủ quần áo ấy. Làm ơn đi! Ngay bây giờ!" Hertzfeld kể rằng Komoto lúc đó bối rối nhưng cũng nhảy lên và làm như được chỉ bảo. Komoto trốn trong tủ khoảng năm phút, cho đến khi Jobs rời đi. Các kỹ sư của nhóm phát triển Mac đă phải xin lỗi ông nhưng ông đáp lại "Không vấn đề ǵ. Nhưng phong cách làm việc của người Mỹ thật lạ. Rất lạ".

 

Dự tính của Belleville đă đúng. Vào tháng 5 năm 1983, những người đứng đầu của Alps phải thừa nhận rằng họ cần thêm khoảng 18 tháng nữa để đưa phiên bản ổ đĩa giống như của Sony vào sản xuất. Trong một kỳ nghỉ ở Pajaro Dunes, Markkula tra hỏi Jobs về việc ông định làm sắp tới. Cuối cùng, Belleville đă ngắt lời và nói ông đă chuẩn bị một phương án sẵn sàng thay thế cho ổ đĩa của Alps. Jobs nh́n trân trân một lúc rồi hiểu ra tại sao ông ấy đă gặp người thiết kế ổ đĩa hàng đầu của Sony ở Cupertino. Jobs nói "ông là đồ đểu cáng!".

 

Nhưng đó không phải là những phát ngôn trong cơn giận dữ. Jobs nhe răng ra cười.

 

Hertzfeld kể lại rằng, ngay khi nhận ra những việc mà Belleville và những kỹ sư khác làm sau lưng, "Steve đă nuốt tự ái cá nhân và cảm ơn họ v́ đă không tuân theo lệnh của ông và làm những điều được chứng minh là đúng đắn". Sau tất cả, đó là những ǵ ông có thể làm được trong trường hợp này.

 

 

Chương 13

 

THÁCH THỨC Pepsi

Hợp tác với John Sculley, 1984

 

 

Thuyết phục

 

Mike Markkula chưa bao giờ muốn trở thành Chủ tịch Hội Đồng Quản trị của Apple. Ông thích thiết kế ngôi nhà mới của ḿnh, thích lái máy bay riêng của ḿnh, và thích việc chọn lựa những cổ phiếu để đầu tư chứ chẳng hề hứng thú ǵ với việc giải quyết những mâu thuẫn hoặc lănh đạo tổ chức. Ông đảm nhiệm vai tṛ này một cách miễn cưỡng, khi ông cảm thấy bắt buộc phải thay thế Mike Scott, ông hứa với vợ chỉ đảm nhiệm chức vụ này tạm thời. Đến cuối năm 1982, sau gần hai năm, bà đưa ra cho ông tối hậu thư: t́m một người thay thế vị trí của ông ngay lập tức.

 

Jobs biết rằng ḿnh chưa sẵn sàng tự điều hành công ty, mặc dù phần nào đó ông cũng rất muốn thử. Bỏ qua một bên ḷng kiêu ngạo vốn có, ông vẫn tự biết lượng sức ḿnh. Markkula cũng đồng t́nh về điều đó; ông nói với Jobs rằng Jobs chưa đủ nhạy bén và không có nhiều kinh nghiệm quản lư để làm chủ tịch của Apple. V́ vậy, họ bắt đầu t́m kiếm một người thích hợp khác ở bên ngoài công ty.

 

Người mà họ muốn thuê về nhất là Don Estridge, người đă xây dựng nên bộ phận máy tính cá nhân của IBM ngay từ những ngày đầu và phát triển ḍng sản phẩm PC mà mặc dù Jobs và nhóm của ông vẫn luôn xem thường nhưng doanh thu của sản phẩm đó c̣n vượt xa Apple.

 

Estridge đă lèo lái bộ phận của ḿnh tại Boca Raton, Florida, tách khỏi tập đoàn mẹ Armonk tại New York một cách êm thấm, ông giống với Jobs ở khả năng thúc đẩy và truyền cảm hứng, nhưng khác với Jobs ở chỗ có thể khiến người khác nghĩ rằng những ư tưởng tuyệt vời của ông là do họ nghĩ ra. Jobs bay tới Boca Raton cùng lời đề nghị làm việc với mức lương một triệu đô-la và khoản tiền thưởng tương đương, một triệu đô-la, nhưng Estridge đă từ chối. Ông không phải là loại người nhảy khỏi con tàu của ḿnh để gia nhập hàng ngũ kẻ thù. Ông muốn được là một phần của hạm đội, thành viên của Hải quân hơn là trở thành cướp biển, ông không mấy hài ḷng với những câu chuyện mà Jobs đưa đẩy về công ty điện thoại. Mỗi khi ai đó hỏi ông về nơi làm việc, ông thường chỉ trả lời "IBM".

 

Đến nước này th́ Jobs và Markkula chỉ c̣n biết cậy nhờ Gerry Roche, một công ty săn đầu người uy tín, để t́m kiếm người cho vị trí c̣n khuyết. Họ quyết định không chú trọng vào các giám đốc điều hành ngành công nghệ nữa, những ǵ họ cần chỉ là một chuyên gia marketing hướng đến khách hàng biết về quảng cáo và có thể đánh bóng tên tuổi của công ty trên phố Wall. Roche đă để mắt đến người được mệnh danh là phù thủy marketing hướng đến khách hàng danh tiếng nhất thời bấy giờ, John Sculley, chủ tịch của bộ phận Pepsi Cola thuộc Tập đoàn Pepsi, người vận động cho chiến dịch quảng cáo Pepsi Challenge và mang về chiến thắng vẻ vang. Khi Jobs tṛ chuyện với sinh viên ngành quản trị kinh doanh của Đại học Stanford, ông được nghe nhiều điều tốt đẹp về Sculley, người cũng từng có lần đến đây tṛ chuyện. V́ vậy, ông nói với Roche rằng ông rất muốn được gặp Sculley.

 

Nền tảng của Sculley rất khác so với Jobs. Mẹ ông là một phụ nữ thuộc giới thượng lưu ở Manhattan, luôn đeo găng tay trắng mỗi khi đi ra ngoài, c̣n cha ông là một luật sư chân chính của phố Wall. Sculley từng được gửi đến học trường St. Mark, sau đó theo học lấy bằng cử nhân của trường Brown và bằng kinh doanh của trường Wharton, ông thăng tiến qua nhiều cấp bậc ở Tập đoàn PepsiCo từ vị trí chuyên gia marketing và quảng cáo sáng tạo, với niềm đam mê dành cho việc phát triển sản phẩm và công nghệ thông tin.

 

Sculley bay tới Los Angeles để hưởng lễ Giáng sinh với hai con tuổi vị thành niên của ḿnh từ cuộc hôn nhân trước, ông đưa hai con đến tham quan một cửa hàng máy tính, và ông đă rất ngạc nhiên với việc các sản phẩm này được tiếp thị một cách nghèo nàn thế nào. Khi lũ trẻ hỏi tại sao đột nhiên ông lại hứng thú với máy tính đến vậy, ông tiết lộ rằng ông dự định đến Cupertino gặp Steve Jobs. Hai đứa trẻ vô cùng phấn khích. Chúng lớn lên giữa rất nhiều ngôi sao điện ảnh, nhưng với chúng, Jobs mới thực sự là một siêu sao. Điều này đă khiến Sculley cân nhắc nghiêm túc hơn về việc được thuê làm sếp của anh ta.

 

Khi đến thăm trụ sở chính của Apple, Sculley đă giật ḿnh với các pḥng ốc không hề phô trương và bầu không khí hết sức thoải mái. Ông để ư thấy "Hầu hết mọi người đều ăn mặc giản dị hơn nhiều so với kỹ thuật viên của PepsiCo". Vào giờ ăn trưa, Jobs chỉ lặng lẽ chọn món salát cho ḿnh, nhưng khi Sculley khẳng định rằng hầu hết các nhà điều hành đều nhận thấy máy tính quá khó để sử dụng so với giá trị của nó, Jobs không ngần ngại đáp trả:,"Chúng tôi muốn thay đổi cách thức mà mọi người sử dụng máy tính".

 

Trên chuyến bay trở về nhà, Sculley đă ghi lại những nhận định của ḿnh. Thành quả mà ông có được là một bản ghi chép dài tám trang về tiếp thị máy tính đến tay người tiêu dùng và về quản trị kinh doanh. Bản ghi chép đó dù đôi chỗ có phần tự tin thái quá, dầy đặc các cụm từ gạch chân, sơ đồ và bảng biểu nhưng nó đă thể hiện niềm hứng khởi mới được nhen lên của ông khi t́m cách bán một sản phẩm nào đó thú vị hơn Soda. Một trong số những khuyến nghị của Sculley là:

 

"Nên đầu tư vào việc quảng cáo theo cách tô vẽ với người tiêu dùng rằng tiềm năng của Apple có thể khiến cuộc sống của họ trở nên phong phú!" ông vẫn cảm thấy do dự không muốn rời Pepsi, nhưng Jobs thực sự đă cuốn hút ông. "Tôi đă bị thuyết phục bởi một thiên tài trẻ tuổi bốc đồng, và tôi nghĩ rằng sẽ thật tuyệt nếu được cùng làm việc và hiểu hơn về cậu ta", ông nhớ lại.

 

Và thế là Sculley đồng ư gặp lại khi Jobs đến New York lần tới, nhân sự kiện giới thiệu máy tính cá nhân Lisa vào tháng 1 năm 1983 tại khách sạn Carlyle. Sau cả một ngày trả lời phỏng vấn liên miên, nhóm nghiên cứu của Apple vô cùng ngạc nhiên khi thấy một vị khách đột nhiên đi vào sảnh. Jobs nới lỏng cà vạt và giới thiệu Sculley với tư cách là chủ tịch của Pepsi và là một khách hàng tiềm năng lớn của công ty. Sau khi John Couch giải thích cặn kẽ về máy tính Lisa, Jobs cũng ca ngợi hết lời, ông sử dụng những từ gây ấn tượng mạnh yêu thích của ḿnh như "cuộc cách mạng" hay "không thể tin nổi", và khẳng định chiếc máy này sẽ thay đổi bản chất cách thức con người tương tác với máy tính.

 

Sau đó họ đến ăn ở nhà hàng Four Seasons, một thiên đường lung linh sang trọng và đầy quyền lực. Khi Jobs c̣n mải chọn một suất ăn thuần chay đặc biệt th́ Sculley lại nói chuyện về những thành công trong marketing của Pepsi, về chiến dịch quảng cáo Pepsi Generation (tạm dịch: thế hệ Pepsi), Sculley nói rằng, nó nhằm mục đích không chỉ để bán một sản phẩm mà c̣n hướng đến việc tạo ra một lối sống mới và cái nh́n lạc quan. "Tôi cho rằng Apple cũng có cơ hội để tạo ra một thế hệ của riêng Apple.". Jobs nhiệt t́nh đồng ư. Ngược lại, chiến dịch quảng cáo Pepsi Challenge (tạm dịch thách thức Pepsi) lại tập trung vào sản phẩm, bao gồm các mẫu quảng cáo, sự kiện và hoạt động PR để khuấy đảo sự chú ư. Khả năng biến sự ra đời của một sản phẩm mới trở thành thời khắc gây phấn khích cho toàn quốc gia, Jobs nhấn mạnh, chính là những ǵ ông và Regis McKenna đang muốn thực hiện ở Apple.

 

Description: http://vietmessenger.com/books/truyendich/tieusustevejobs9.jpg

Sculley và Jobs 1984

 

Khi họ kết thúc cuộc tṛ chuyện th́ đă gần đến nửa đêm. "Đây là một trong những buổi tối thú vị nhất đời tôi", Jobs nói với Sculley như vậy trên đường trở về khách sạn Carlyle. "Tôi không thể diễn tả được hết niềm vui sướng của ḿnh." Và đêm đó, khi Sculley về đến nhà ở Greenwich, Connecticut, ông đă mất ngủ. Thương lượng với Jobs thú vị hơn nhiều so với việc đàm phán với mấy chai soda. "Nó kích thích tôi, khuấy động mong ước lâu nay của tôi được trở thành kiến trúc sư của những ư tưởng", ông hồi tưởng lại. Sáng hôm sau, Roche gọi cho Sculley. "Tôi không biết các anh đă làm ǵ đêm qua, nhưng để tôi nói cho anh hay, Steve Jobs cực kỳ phấn khích", ông nói.

 

Và sau đó màn "tán tỉnh" giữa họ tiếp diễn, Sculley tỏ ra ḿnh c̣n cân nhắc nhưng không quá khó để bị thuyết phục. Jobs đáp máy bay cho chuyến viếng thăm vào một ngày thứ bảy trong tháng 2, và lái một chiếc xe limo tới Greenwich, ông đến ngôi biệt thự mới xây đầy vẻ phô trương của Sculley, ngôi nhà được thiết kế với rất nhiều khung cửa sổ, nhưng thứ mà ông ngưỡng mộ nhất là những cánh cửa được làm bằng gỗ sồi lâu năm nặng tới hơn 100 cân đươc lắp đặt một cách chắc chắn và cân bằng đến mức vẫn có thể mở được chỉ với một cái chạm tay. "Steve đă bị cuốn hút vào điều đó bởi ông ấy, giống như tôi, là một người cầu toàn", Sculley nhớ lại. Do đó, từ thiện cảm ban đầu giống như bị cuốn hút bởi một ngôi sao sáng, Sculley nhận ra ở Jobs những phẩm chất mà ông thấy ở chính ḿnh.

 

Sculley thường lái một chiếc Cadillac, nhưng biết được sở thích của vị khách, ông mượn chiếc Mercedes 450SL của vợ để đưa Jobs đến chiêm ngưỡng trụ sở chính xa hoa rộng 114 mẫu Anh của Tập đoàn Pepsi, trái ngược với h́nh ảnh nghèo nàn của Apple. Đối với Jobs, đó là biểu tượng cho sự khác biệt giữa một nền kinh tế kỹ thuật số non trẻ với một trong những tập đoàn hùng manh nằm trong bảng xếp hạng Fortune 500. Một lối đi quanh co dẫn qua băi cỏ được cắt tỉa cẩn thận và một khu vườn trưng bày nhiều tác phẩm điêu khắc (có cả các những tác phẩm của Rodin, Moore, Calder và Giacometti), hướng đến một ṭa nhà được xây dựng bằng bê tông và kính do Edward Durell Stone thiết kế. Trong văn pḥng lớn của Sculley có một tấm thảm Ba Tư, chín cửa sổ, một khu vườn nhỏ riêng tư, một góc làm việc và một pḥng tắm cá nhân. Khi Jobs tận mắt thấy trung tâm thể dục của tập đoàn, ông ngạc nhiên với việc các nhà quản lư được dành riêng một khu vực, với bể bơi nước nóng riêng, tách biệt với khu vực của nhân viên. "Thật kỳ lạ", ông nói.

 

Sculley vội vă đồng t́nh. "Thực tế ở đây là như vậy, tôi cũng không đồng t́nh với chuyện này, tôi cũng thường xuyên ghé qua và tập trong khu vực của nhân viên", ông nói.

 

Họ gặp lại nhau một vài tuần sau đó ở Cupertino, khi Sculley trên đường trở về từ một cuộc hội thảo về quy ước đóng chai Pepsi tại Hawaii. Mike Murray, CMO cho Macintosh, đă lên kế hoạch cho nhóm Mac chuẩn bị tiếp đón Sculley, nhưng ông không hề biết mục đích thực sự của chuyến viếng thăm này. "Có lẽ PepsiCo muốn mua hàng ngh́n máy Mac trong vài năm tới", ông diễn giải trong một bản ghi nhớ cho các thành viên trong nhóm Macintosh.

 

"Trong năm qua, ngài Sculley và ngài Jobs đă trở thành bạn bè thân thiết. Sculley được xem là một trong những chuyên gia marketing tài giỏi nhất hiện nay, v́ thế, chúng ta cần tiếp đón ông ấy thật chu đáo".

 

Jobs muốn chia sẻ với Sculley niềm phấn khích của ḿnh đối với máy tính Macintosh.

 

"Sản phẩm này có ư nghĩa với tôi nhiều hơn bất cứ thứ ǵ tôi từng làm trước đó", ông nói. "Tôi muốn anh là người ngoài Apple đầu tiên được xem nó." ông từ từ kéo tấm màn che nguyên mẫu chiếc máy lên để bắt đầu cuộc tŕnh diễn. Sculley nhận thấy Jobs gây ấn tượng không kém ǵ chiếc máy của ông. "Ông ấy có vẻ giống với một nghệ sĩ biểu diễn hơn là một doanh nhân. Từng cử động dường như đều được tính toán, như thể đă được luyện tập từ trước, để tạo một cơ hội trong khoảnh khắc".

 

Jobs đă yêu cầu Hertzfeld và cả nhóm chuẩn bị một đoạn video để khiến Sculley thích thú.

 

"Anh ta thực sự rất thông minh", Jobs nói. "Anh không thể tưởng tượng được là anh ta thông minh đến thế nào đâu." Lời giải thích rằng Sculley có thể mua rất nhiều máy Macintosh cho Pepsi "nghe có vẻ rất khả nghi với tôi", Hertzfeld nhớ lại, nhưng ông và Susan Kare vẫn thực hiện một đoạn video trong đó những nắp chai và lon Pepsi nhảy múa xung quanh logo Apple. Hertzfeld hào hứng đến mức ông đă vẫy tay khi bản mẫu được bật lên, nhưng Sculley dường như chẳng mấy ấn tượng.

 

"Anh ta hỏi một số câu hỏi, nhưng có vẻ như chẳng hề thực sự quan tâm đến chúng", Hertzfeld nhớ lại. Cuối cùng th́ ông ấy cũng không niềm nở với Sculley nữa. "Anh ta vô cùng giả tạo, một kẻ hoàn toàn giả tạo", ông nói. "Anh ta vờ là ḿnh quan tâm đến công nghệ, nhưng thực ra là không.

 

Đó là một gă làm tiếp thị, và điểm chung của những gă tiếp thị là: những kẻ được trả tiền để giả tạo".

 

Câu chuyện đi đến hồi kết khi Jobs đến New York vào tháng 3 năm 1983 để chuyển những lời tán tỉnh thành một câu chuyện t́nh lăng mạn. "Tôi nghĩ rằng anh là người tôi cần", Jobs nói khi họ đi qua Công viên Trung tâm. "Tôi muốn anh đến và làm việc với tôi. Tôi có thể học hỏi rất nhiều từ anh". Jobs, người luôn t́m kiếm h́nh bóng người cha trong quá khứ, biết chính xác làm cách nào để đánh bại cái tôi và sự bất trị của Sculley. Và cách đó thực sự hiệu quả. "Tôi đă say mê anh ta", Sculley thừa nhận sau đó. "Steve là một trong những người sáng chói nhất mà tôi từng gặp. Tôi có chung với anh ta niềm đam mê những ư tưởng".

 

Sculley là người đam mê lịch sử nghệ thuật, ông đă đưa Jobs đến bảo tàng Metropolitan để làm một thử nghiệm nhỏ xem liệu Jobs có thực sự sẵn sàng học hỏi từ những người khác hay không. "Tôi muốn biết anh ta có thể nắm bắt nhanh như thế nào một vấn đề mà anh ta hoàn toàn không có kinh nghiệm trước đó", ông nhớ lại. Khi họ đi lướt qua các cổ vật Hy Lạp và La Mă, Sculley giải thích chi tiết về sự khác biệt giữa các tác phẩm điêu khắc cổ xưa của thế kỷ VI trước Công nguyên và các tác phẩm điêu khắc của Periclean một thế kỷ sau đó. Jobs đón nhận những kiến thức mà ông chưa bao giờ được học ở trường đại học, mải mê đắm ch́m trong nó. "Tôi có cảm giác rằng ḿnh sẽ là giảng viên của một sinh viên xuất sắc", Sculley nhớ lại. Một lần nữa, ông đă thêm tự tin rằng họ giống nhau: "Tôi thấy ở anh ta h́nh ảnh phản chiếu của chính tôi khi c̣n trẻ.

 

Khi đó, tôi quá thiếu kiên nhẫn, cứng đầu, kiêu ngạo và hung hăng. Tâm trí của tôi bùng nổ với những ư tưởng, thường muốn loại bỏ tất cả mọi thứ khác. Tôi cũng không chịu dung nạp những người không phù hợp với nhu cầu của tôi."

 

Và họ tiếp tục đi bộ một đoạn dài, Sculley tâm sự rằng ḿnh đă từng đến khách sạn Left Bank ở Paris để vẽ phác họa, nếu không trở thành một doanh nhân, ông có lẽ đă là một họa sĩ. Jobs đáp lời rằng nếu ông không làm việc với máy tính, ông có lẽ ông sẽ trở thành một nhà thơ Paris. Họ tiếp tục đi xuống Broadway đến hăng thu âm Colony phố Bốn mươi chín, nơi Jobs chia sẻ với Sculley loại nhạc mà ông yêu thích, trong đó có Bob Dylan, Joan Baez, Ella Fitzgerald và nghệ sĩ nhạc jazz Windham Hill. Sau đó, họ trở lại ṭa nhà San Remo số bảy mươi tư ở phía đông Công viên Trung tâm, nơi Jobs đă lên kế hoạch mua một căn hộ ở tầng mái của ṭa nhà.

 

Họ đi đến một thỏa thuận hoàn hảo ở một góc sân thượng, Sculley đứng tựa người vào tường v́ ông sợ độ cao. Đầu tiên, họ thảo luận về tiền bạc. "Tôi nói với anh ấy rằng tôi muốn mức lương một triệu đô-la và một triệu tiền thưởng khi kư hợp đồng", Sculley nói. Jobs tuyên bố sẽ đáp ứng điều đó. "Thậm chí nếu tôi phải trả tiền cho anh bằng tiền túi của tôi", ông nói. "Chúng ta sẽ phải giải quyết hết những vấn đề đó, v́ anh là người tuyệt nhất mà tôi từng gặp. Tôi biết anh hoàn hảo dành cho Apple, và Apple xứng đáng nhận được những ǵ tốt nhất". Jobs nói thêm rằng ông chưa bao giờ làm việc cho một người mà ông thực sự tôn trọng, nhưng ông biết rằng Sculley là người có thể đưa ra nhiều lời khuyên hữu ích nhất. Và Jobs nh́n ông bằng một ánh nh́n kiên định không chớp.

 

Sculley thốt lên một câu nói ư nhị cuối cùng, một gợi ư ám chỉ rằng có thể họ chỉ cần trở thành bạn bè và ông vẫn có thể đưa cho Jobs những lời khuyên bên ngoài. "Bất cứ lúc nào anh đến New York, tôi đều rất vui ḷng được tiếp đón anh". Sau đó, ông kể lại thời điểm đáng nhớ: "Steve cúi đầu xuống và nh́n chằm chằm vào đôi chân ḿnh. Sau giây phút im lặng nặng nề, anh ta nói ra một câu thách thức đă ám ảnh tôi nhiều ngày sau đó. 'Anh muốn dành cả phần đời c̣n lại để bán nước ngọt có ga hay muốn có một cơ hội cùng tôi thay đổi thế giới?'" Sculley cảm thấy như thể ḿnh đă bị hạ gục hoàn toàn, ông không có phản ứng nào ngoài thái độ ngầm bằng ḷng. "Anh ta có một khả năng kỳ lạ để luôn đạt được những ǵ anh ta muốn, biết cách đánh giá một người và biết chính xác cần nói những ǵ để có thể gây ảnh hưởng đến họ", Sculley nhớ lại. "Lần đầu tiên trong ṿng bốn tháng tôi nhận ra ḿnh không thể nói không". Khi mặt trời mùa đông đă hửng, họ rời khỏi căn hộ và đi bộ qua công viên tới khách sạn Carlyle.

 

Tuần trăng mật

 

Sculley đến California vào năm 1983 đúng lúc Apple tái cơ cấu hoạt động quản lư tại Dunes Pajaro. Dù đă bỏ lại tất cả ở Greenwich, nhưng ông vẫn khá khó khăn khi điều chỉnh để có thể ḥa nhập với không khí ở đây. Trước cửa pḥng họp, Jobs ngồi dưới sàn nhà trong tư thế thiền yoga và lơ đăng đùa nghịch với những ngón chân của ḿnh. Sculley đă cố gắng điều hành cuộc họp, ông muốn thảo luận làm về cách cá biệt hóa các sản phẩm Apple II, Apple III, Lisa, Mac, và liệu có cần thiết tổ chức công ty thành các bộ phận riêng theo từng ḍng sản phẩm, hoặc phân chia theo thị trường hay chức năng. Tuy nhiên, các cuộc thảo luận đă biến thành nơi đưa ra những ư tưởng ngẫu nhiên, khiếu nại và tranh luận.

 

Trong một cuộc thảo luận, Jobs tấn công nhóm Lisa v́ sản xuất một sản phẩm không thành công. "Thực ra", một người nào đó phản bác, "Ông cũng vẫn chưa hoàn thiện máy Macintosh cơ mà. Sao ông không đợi cho đến khi sản phẩm của ông ra mắt ṛi hăy chỉ trích người khác". Sculley không khỏi ngạc nhiên, ở Pepsi không ai dám thách thức chủ tịch như thế. "Tuy nhiên, ở đây, mọi người bắt đầu tỏ thái độ với Steve." Điều đó khiến ông nhớ lại một câu bông đùa mà ông nghe được từ những nhân viên quảng cáo của Apple: "Sự khác biệt giữa Apple và lính trinh sát là ǵ? Đó là lính trinh sát bị giám sát."

 

Đúng vào lúc họ đang căi nhau, một trận động đất nhỏ xảy ra khiến căn pḥng rung lên.

 

"Chạy theo hướng băi biển", ai đó hét lên. Mọi người chạy qua ùa ra cánh cửa. Sau đó, tiếng ai đó hét lên rằng các trận động đất trước đó đă tạo ra một làn sóng thủy triều, lập tức tất cả họ đều quay lại và chạy theo hướng khác. "Sự do dự, những mâu thuẫn, bóng ma của thảm họa tự nhiên, tất cả đều là điềm báo trước những ǵ sẽ xảy đến", Sculley viết lại sau đó.

 

Một sáng thứ bảy, Jobs mời Sculley và vợ của ông, Leezy, đến chơi vào bữa sáng. Khi đó ông sống trong một ngôi nhà khá đẹp xây dựng theo phong cách Tudor ở Los Gatos cùng với bạn gái của ḿnh, Barbara Jasinski một phụ nữ đẹp, thông minh và dè dặt làm việc cho công ty Regis McKenna. Leezy mang ra một chảo trứng ốp-lết. (Jobs đă nới lỏng chế độ ăn uống thuần chay nghiêm ngặt của ḿnh lúc đó). "Tôi xin lỗi, tôi không thích nhà có quá nhiều đồ đạc", Jobs thành thật. "Tôi không quen với chuyện đó." Đó là một tật có từ lâu của Jobs: Những tiêu chuẩn về độ chính xác của ông kết hợp với lối sống thanh đạm khiến cho ông cảm thấy miễn cưỡng mỗi lần phải mua bất cứ đồ đạc nào. Ông chỉ có một chiếc đèn Tiffany, một bàn ăn cổ và một đầu đĩa video laser cùng một chiếc ti vi Sony, và những cái đệm trên sàn thay cho ghế sô-pha. Sculley mỉm cười và hồi tưởng về "cuộc sống điên cuồng và khổ hạnh trong một căn hộ lộn xộn của thành phố New York" những năm đầu trong sự nghiệp của ông.

 

Jobs tâm sự với Sculley rằng ông tin là ông sẽ chết trẻ, v́ vậy ông cần hoàn tất mọi thứ một cách nhanh chóng để có thể để lại dấu ấn của ḿnh trong lịch sử thung lũng Silicon. "Tất cả chúng ta đều chỉ có một khoảng thời gian nhất định trên thế giới này", ông nói với Sculleys khi họ ngồi quanh bàn buổi sáng hôm đó. "Có lẽ chúng ta chỉ có cơ hội làm một vài điều thực sự tuyệt vời và phải làm cho thật tốt. Không một ai trong chúng ta có thể biết ḿnh sẽ được ở đây trong bao lâu, cũng giống như tôi, nhưng tôi tin là là tôi có để thực hiện rất nhiều điều trong khi tôi c̣n trẻ."

 

Jobs và Sculley nói chuyện với nhau rất thường xuyên một ngày trong những tháng đầu.

 

"Steve và tôi đă trở thành bạn tâm giao, gần như là tri kỉ", Sculley chia sẻ. "Chúng tôi thích lối nói nửa chừng hoặc bỏ ngỏ." Jobs luôn khiến Sculley cảm thấy hănh diện. Khi ông đáp trả bằng một câu nào đó, Jobs sẽ nói điều tương tự như "Chỉ có cậu mới hiểu được ư tôi". Lúc nào họ cũng có thể nói với nhau rằng họ cảm thấy hạnh phúc như thế nào khi được ở bên cạnh nhau và làm việc cùng nhau. Và mỗi khi có cơ hội chỉ ra một điểm tương đồng với Jobs, Sculley lại nói điều đó ra.

 

Chúng tôi có thể đối đáp được trúng ư của nhau bởi v́ chúng tôi có chung lối tư duy. Steve sẽ đánh thức tôi vào lúc 2 giờ sáng bằng một cú điện thoại chỉ để chia sẻ về một ư tưởng đột nhiên nảy ra trong tâm trí ḿnh. "Xin chào! Tôi đây", ông nói trong khi người nghe c̣n đang mơ màng, hoàn toàn không có ư niệm ǵ về thời gian. Tôi cũng từng làm điều tương tự trong những tháng ngày c̣n làm việc tại Pepsi. Steve sẽ biến nó thành một bài thuyết tŕnh vào sáng hôm sau, với những dẫn chứng và văn bản. Tôi cũng từng như vậy khi đấu tranh để đưa quyền tự do đóng góp ư kiến trở thành một công cụ quản lư quan trọng trong những ngày đầu tiên của tôi tại Pepsi. Là một nhà quản lư trẻ, tôi luôn thiếu kiên nhẫn chờ đợi mọi việc được thực hiện và thường cho rằng ḿnh có thể làm tốt hơn. V́ vậy, đôi khi tôi như thấy chính ḿnh trong h́nh ảnh của Steve vậy. Những điểm tương đồng kỳ lạ, và chúng giúp chúng tôi gắn kết để cùng phát triển.

 

Điều này chỉ là ảo tưởng, và đó là một công thức cho thảm họa. Jobs cũng sớm cảm nhận được điều đó. "Chúng tôi có cách nh́n nhận khác nhau, quan điểm khác nhau về con người, các giá trị khác nhau", Jobs nhớ lại. "Tôi bắt đầu nhận ra điều này sau vài tháng anh ta đến. ông ta không thích ứng nhanh chóng, và những kẻ ông ta muốn làm việc cùng là những kẻ kém cỏi." Tuy nhiên, Jobs biết rằng ḿnh có thể thao túng Sculley bằng cách củng cố niềm tin của ông ta rằng họ giống nhau. Và khi Sculley càng tin vào điều đó, th́ nỗi khinh bỉ của Jobs càng tăng lên. Những người khôn ngoan trong nhóm Mac, như Joanna Hoffman, đă sớm nhận ra những ǵ đang xảy ra và biết rằng chắc chắn nó sẽ dẫn đến một sự đổ vỡ. "Steve khiến Sculley cảm thấy ḿnh thật đặc biệt", bà nói. "Sculley không bao giờ biết điều đó. Sculley đă trở nên mê muội, Jobs mong chờ ở Sculley những cá tính mà ông ta không hề có. Khi đă rơ ràng rằng Sculley không đáp ứng được kỳ vọng, Steve đă gây ra một cuộc chiến khó xử."

 

Ḷng nhiệt t́nh của Sculley cũng dần giảm xuống. Một điểm yếu của Sculley khi điều hành một công ty chưa ổn định là mong muốn làm hài ḷng những người khác, một trong những đặc điểm không hề giống Jobs. Ông là một người lịch sự, điều này khiến ông không ưa sự khiếm nhă của Jobs đối với những đồng nghiệp của họ. "Chúng tôi sẽ đến nơi họ phát triển máy Mac vào 11 giờ đêm", ông nhớ lại, "và họ sẽ đưa cho Jobs xem những mă code hiển thị. Trong vài trường hợp, thậm chí anh ta c̣n không thèm nh́n vào chúng. Anh ta cầm báo cáo lên và ném lại vào mặt họ.

 

Tôi muốn nói, "Sao anh lại cư xử với họ như vậy?' Và Jobs sẽ nói, Tôi biết họ c̣n có thể làm tốt hơn.'" Sculley đă cố gắng thay đổi ông. "Anh phải học cách kiên nhẫn hơn". Jobs đồng ư, nhưng chắc chắn kiềm chế cảm xúc của ḿnh không phải là bản tính của Jobs.

 

Sculley bắt đầu tin rằng cá tính hiếu chiến và sự thất thường trong cách cư xử của Jobs bắt nguồn từ các vấn đề tâm lư của ông, có lẽ là do ảnh hưởng của chứng tâm thần phân liệt nhẹ. Tâm trạng của ông thường xuyên bất ổn, đôi khi ông cảm thấy rất sung sướng, nhưng vào lúc khác, ông lại thấy vô cùng chán nản. Có những lúc Jobs giở chứng nổi điên lên mà không hề báo trước, và Sculley sẽ phải giúp ông b́nh tĩnh lại. "Hai mươi phút sau, tôi sẽ nhận được một cuộc gọi thông báo rằng Steve lại đang mất kiểm soát", ông nói.

 

Bất đồng ư kiến đầu tiên giữa họ nảy sinh khi định giá máy tính Macintosh. Ban đầu nó có giá là 1.000 đô-la, nhưng những thay đổi trong thiết kế của Jobs đă đẩy chi phí tăng cao khiến cho giá của nó lên đến 1.995 đô- la. Tuy nhiên, khi Jobs và Sculley bắt đầu lập kế hoạch đẩy mạnh chiến dịch marketing, Sculley quyết định rằng họ cần tính phí thêm 500 đô-la nữa. Đối với ông, chi phí marketing giống như bất kỳ chi phí sản xuất nào khác và cần phải được tính vào giá của sản phẩm. Jobs phản đối kịch liệt. "Nó sẽ hủy hoại những ǵ chúng ta muốn xây dựng", ông nói. "Tôi muốn tạo ra một cuộc cách mạng, chứ không phải là một nỗ lực siết chặt lợi nhuận". Sculley nói rằng chỉ có một sự lựa chọn đơn giản: Anh có thể giữ mức giá 1.995 đô-la hoặc anh sẽ có ngân sách dồi dào cho hoạt động marketing, nhưng không thể có cả hai.

 

"Có thể các bạn không thích điều này", Jobs nói với Hertzfeld và các kỹ sư khác, "Nhưng Sculley khăng khăng định giá 2.495 đô-la cho Mac thay v́ 1.995 đô-la." Trên thực tế, các kỹ sư cảm thấy thật kinh hoàng.

 

Hertzfeld nói rằng họ thiết kế máy Mac cho những người sử dụng thông thường, và việc nâng giá nó quá cao sẽ là một "sự phản bội" đối với những ǵ họ mong muốn. V́ vậy, Jobs hứa, "Đừng lo lắng, tôi sẽ không để chuyện đó xả ra!" Nhưng cuối cùng, Sculley đă thắng thế. Hai nhăm năm sau đó, Jobs vẫn giận giữ nhớ lại: "Đó là nguyên nhân chính khiến doanh số bán Macintosh thất bại và Microsoft thống lĩnh thị trường." Quyết định đó khiến ông cảm thấy ḿnh đă mất quyền kiểm soát đối với sản phẩm và công ty của ḿnh, và điều này nguy hiểm chẳng khác ǵ việc dồn một con hổ vào chân tường.

 

 

Chương 14

 

LỄ RA MẮT

 

 

Chuyến tàu nghệ thuật thực sự

 

Cao điểm hội nghị bán hàng của hăng Apple tháng 10 năm 1983 là một hài kịch ngắn dựa trên chương tŕnh truyền h́nh "The Dating Games", tạm dịch là "tṛ chơi hẹn ḥ". Jobs đóng vai tṛ chủ tŕ, và ba đối thủ của ông, người đă được chính Jobs thuyết phục bay đến Hawaii, là Bill Gates và hai kỹ sư phần mềm Mitch Kapor và Fred Gibbons. Lúc bản nhạc nền của chương tŕnh vang lên cũng là lúc ba người họ ngồi vào ghế của ḿnh. Gates, trông như một cậu sinh viên năm thứ hai, được người bán hàng của Apple 750 nhiệt liệt tán thưởng khi nói: "Năm 1984, Microsofts kỳ vọng sẽ có được một nửa doanh thu từ phần mềm cho máy tính Macintosh". Jobs, với vẻ ngoài bảnh bao và hoạt bát, tươi cười hỏi Gates liệu anh ta có nghĩ rằng hệ điều hành mới của Macintosh sẽ trở thành một trong những chuẩn mực mới của ngành công nghiệp phần mềm. Gates trả lời: "Để tạo nên một chuẩn mực mới không chỉ cần tạo ra một chút khác biệt. Đó phải là một thứ hoàn toàn mới và phù hợp với trí tưởng tượng của tất cả mọi người. Và Macintosh là cỗ máy duy nhất tôi từng thấy có thể đáp ứng tiêu chuẩn đó."

 

Nhưng bất chấp những ǵ Gates nói, Microsoft vẫn ngày càng giống một đối thủ hơn là một cộng sự của Apple. Hăng vẫn tiếp tục sản xuất phần mềm ứng dụng ví dụ như Microsoft Word cho Apple, nhưng lại ngày càng thu được nhiều doanh thu từ hệ điều hành viết cho máy tính cá nhân IBM. Năm 1982, có 279.000 máy tính Apple lls được tung ra thị trường, so với 240.000 máy tính cá nhân IBM và các máy tính cùng ḍng. Nhưng số liệu của năm 1983 đă trở nên hoàn toàn khác: 420.000 máy tính Apple lls so với 1,3 triệu máy tính IBM và các máy tính cùng ḍng. Cả Apple III và Apple Lisa đều thất bại từ trong trứng nước.

 

Ngay khi Apple tiến sang thị trường Hawaii, tuần báo Business Week đă lên tiếng chỉ trích điều này. Tờ báo này giật tít: "Máy tính cá nhân: Và người chiến thắng là... IBM". Câu chuyện bên trong mô tả chi tiết sự nổi lên của IBM: "Cuộc chiến giành ngôi vị chủ chốt đă ngă ngũ", và tạp chí đó xác nhận rằng "Trong cuộc chiến chớp nhoáng đầy ấn tượng chỉ kéo dài vẻn vẹn 2 năm, IBM đă giành được hơn 26% thị phần, và được kỳ vọng sẽ giành được 50% thị phần máy tính thế giới vào năm 1985. Và 25% thị phần sẽ về tay các ḍng máy tương thích với IBM." Điều đó gia tăng áp lực cho ḍng máy tính Macintosh sắp ra mắt vào tháng 1 năm 1984, ba tháng sau đó, cỗ máy này phải chống chọi được với IBM. Trong cuộc họp bán hàng, Jobs quyết định chơi bài ngửa. Ông tổng hợp lại tất cả những sai lầm IBM đă mắc phải kể từ năm 1958, sau đó, với một chất giọng u ám, ông miêu tả cách IBM đang làm để chiếm lĩnh thị trường máy tính cá nhân: "Liệu Người khổng ḷ xanh có hoàn toàn thống trị được nền công nghiệp máy tính và toàn bộ kỷ nguyên thông tin? Liệu George Orwel có đúng về năm 1984?". Trong khoảnh khắc đó, một màn h́nh được thả từ trên trần xuống, trên đó có nội dung của đoạn quảng cáo truyền h́nh dài 60 giây cho Macintosh. Trong vài tháng tới, nó sẽ tạo thành một hiện tượng trong ngành quảng cáo, đồng thời cũng sẽ giúp hồi phục doanh số bán hàng vốn đang giảm sút của Apple. Jobs luôn có khả năng khơi dậy sức mạnh bằng cách tự tưởng tượng ḿnh là một kẻ nổi loạn chiến đấu lại những thời kỳ đen tối. Và bây giờ ông đang truyền cảm hứng cho đội ngũ nhân viên của ḿnh cũng với tầm nh́n đó.

 

C̣n một chướng ngại vật nữa phải vượt qua: Hertzfeld và những lập tŕnh viên khác phải hoàn thành bộ mă cho Macintosh để xuất hàng vào thứ Hai ngày 16 tháng Một. Một tuần trước đó, các kỹ sư đă kết luận rằng họ không thể làm kịp hạn chót.

 

Lúc đó, Jobs đang ở Grand Hyatt, Manhattan để chuẩn bị cho các thông cáo báo chí, nên một cuộc họp vào sáng Chủ nhật đă được triệu tập. Giám đốc phần mềm điềm tĩnh giải tŕnh t́nh h́nh cho Jobs, trong khi Hertzfeld và những người khác thầm th́ hội ư qua loa. Tất cả những ǵ họ cần là có thêm hai tuần nữa. Chuyến hàng đầu tiên được chuyển đến những đại lư có thể có bản dùng thử của phần mềm, và nó sẽ được thay thế ngay khi bộ mă mới được hoàn thành vào cuối tháng. Cả căn pḥng im lặng. Jobs không tỏ ra tức giận, thay vào đó, ông nói bằng giọng lạnh lùng và u ám. ông động viên họ rằng họ thực sự rất giỏi, giỏi đến mức ông tin rằng họ sẽ làm được.

 

"Chúng ta không thể nào thất bại", ông tuyên bố. Dường như có một sự thay đổi lớn trong không khí làm việc của trụ sở Bandley. "Các bạn đă làm việc v́ bộ mă này hàng tháng trời, hai tuần nữa sẽ không đem lại nhiều khác biệt. Các bạn nên cố gắng vượt qua. Tôi sẽ gửi hàng vào thứ Hai tuần sau, với tên các bạn trên đó".

 

"Vâng, chúng ta phải hoàn thành nó ngay bây giờ", Steve Capps nói. Và họ đă làm được.

 

Một lần nữa, khả năng thay đổi thực tế của Jobs đă khiến họ làm được điều mà họ nghĩ là bất khả thi. Vào thứ Sáu, Randy Wigginton mua một túi lớn sô-cô-la phủ hạt cà phê cho ba kỹ sư làm việc thâu đêm cuối cùng. Khi Jobs đến làm việc vào lúc 8 rưỡi sáng thứ Hai, ông thấy Hertzfeld nằm dài mệt mỏi trên ghế sô pha. Sau khi bàn bạc vài phút về một lỗi nhỏ c̣n sót lại, Jobs cho rằng nó sẽ không gây trở ngại ǵ. Hertzfeld lết ra chiếc ô tô Volswagen màu xanh của ḿnh, lái xe về nhà ngủ.

 

Chỉ một lúc sau, nhà máy của Apple ở Fremont tiến hành xuất xưởng những kiện hàng được trang trí bằng hàng chữ sặc sỡ Macintosh. Một chuyến hàng nghệ thuật thực sự, Jobs từng tuyên bố, và giờ đội ngũ nhân viên sáng tạo nên Macintosh đă đạt được nó.

 

Chương tŕnh quảng cáo "1984"

 

Mùa xuân năm 1984, khi Jobs chuẩn bị cho sự ra mắt ḍng máy tính Macintosh, ông t́m kiếm một hăng quảng cáo mà sự sáng tạo và ấn tượng được thể hiện rơ nét trong những sản phẩm họ tạo ra. "Tôi muốn một quảng cáo có thể khiến mọi người dừng bước. Tôi muốn nó phải như một tiếng sấm". Công việc này được giao cho hăng quảng cáo Chiat/Day. Hăng này đă giành được đơn hàng của Apple sau khi mua lại bộ phận quảng cáo của Regis McKenna. Người đảm nhiệm là Lee Clow, một anh chàng cao lêu nghêu với bộ râu quai nón rậm rạp, mái tóc rối bù, điệu cười toe toét và đôi mắt sáng lấp lánh, giám đốc sáng tạo của văn pḥng quảng cáo bộ phận bờ biển Venice ở Los Angeles. Clow là người hiểu biết và có tính cách thú vị, mang một phong thái thoải mái nhưng rất tập trung. Sau này, mối quan hệ giữa Jobs và anh ta kéo dài đến ba thập kỷ.

 

Clow và hai cộng sự, người phụ trách viết quảng cáo Steve Hayden và giám đốc hội họa Brenbt Thomas, từng nói đùa về một câu nói nhại theo tiểu thuyết của George Orwell: "Sao 1984 không giống như 1984". Jobs rất thích câu nói ấy và yêu cầu họ sử dụng nó cho sự kiện ra mắt của Macintosh. V́ thế, họ dựng nên bản thảo cho đoạn quảng cáo dài 60 giây giống như những thước phim khoa học viễn tưởng. Nó khắc họa một người thiếu phụ nổi loạn vượt qua viên cảnh sát trong tiểu thuyết Orwell và ném chiếc búa tạ vào màn h́nh có chiếu bài diễn thuyết hùng hồn của Big Brother.

 

Ư tưởng toát lên từ đoạn quảng cáo đó đă nắm được tư tưởng của cuộc cách mạng máy tính cá nhân. Rất nhiều thanh niên, đặc biệt là những người có tư tưởng đả kích, từng nh́n nhận máy tính là công cụ mà chính phủ và các tập đoàn khổng ḷ dùng để phá hoại cá tính của con người.

 

Nhưng vào cuối những năm 1970, máy tính c̣n được xem như một công cụ tiềm năng nhằm gia tăng sức mạnh cá nhân. Đoạn quảng cáo xây dựng h́nh ảnh Macintosh như một chiến binh theo ư niệm thứ hai - một người đồng hành tuyệt vời, nổi loạn và anh hùng, người duy nhất đứng ra ngăn cản âm mưu thống trị thế giới và điều khiển suy nghĩ của những tập đoàn có ư đồ đen tối.

 

Description: http://vietmessenger.com/books/truyendich/tieusustevejobs10.jpg

Một mảnh vỡ của vũ trụ Đoạn quảng cáo "1984"

 

Jobs thích ư tưởng đó. Thực tế là ư tưởng này có sự tương đồng với bản thân Jobs, vốn tự coi ḿnh là một kẻ nổi loạn, ông vốn thích đồng hành cùng các hacker và những kẻ vi phạm tác quyền mà ông tuyển dụng để sáng tạo nên Macintosh. Tuy rằng Jobs đă rời bỏ nhóm Apple ở Oregon để xây dựng tập đoàn Apple, nhưng ông vẫn muốn được coi là một kẻ nổi loạn hơn là một người hợp tác.

 

Nhưng trong thâm tâm Jobs vẫn nhận ra càng ngày ông càng xa rời tinh thần của một hacker. Một vài người có thể buộc tội ông về việc bán sản phẩm của ḿnh với giá đắt. Khi Wozniak thể hiện đúng tinh thần của câu lạc bộ máy tính Homebrew bằng cách chia sẻ miễn phí thiết kế của ông về Apple I, th́ thay vào đó Jobs cứ khăng khăng đ̣i bán bản mạch. Bất chấp sự chần chừ của Worzniak, Jobs muốn biến Apple thành một tập đoàn lớn và không trao tặng cổ phiếu miễn phí cho những người bạn từng làm việc trong cùng ga ra với ḿnh. Giờ đây, ông đang chuẩn bị tung ra Macintosh, một cỗ máy vi phạm rất nhiều chuẩn mực của hacker: Nó được định giá quá cao và không có khe cắm, đồng nghĩa với việc không thể cài thêm thẻ nhớ mở rộng hay cài cắm thêm ǵ vào bản mạch in chính để tạo thêm các tính năng mới. Nó c̣n yêu cầu những thiết bị đặc biệt chỉ để mở chiếc vỏ ngoài bằng nhựa. Nó là một hệ thống khép kín và có kiểm soát, giống như những sản phẩm được thiết kế bởi Big Brother chứ không phải bởi một tin tặc.

 

V́ thế, quảng cáo 1984 là cách Jobs tự khẳng định với chính ḿnh và với thế giới về một h́nh ảnh mà ông mong muốn. Người nữ anh hùng với trang phục trắng có in h́nh vẽ Macintosh là một người nổi loạn để phá vỡ những chuẩn mực được đặt ra. Bằng việc thuê Ridley Scott, vị giám đốc từng đem lại thành công cho Blade Runner, Jobs đưa chính ḿnh và Apple trở thành những kẻ nổi loạn của thời đại. Với đoạn quảng cáo đó, Apple trở nên khác biệt với những kẻ nổi loạn và hacker thông thường, và Jobs có quyền được nh́n nhận khác với họ.

 

Scully nghi ngờ khi mới xem bản phác thảo, nhưng Jobs khẳng định rằng họ chỉ cần một sự đột phá nữa thôi, ông có thể huy động một ngân quỹ 750.000 đô-la chỉ để dựng quảng cáo và họ dự định tŕnh chiếu ra mắt đúng vào thời điểm giải Super Bowl. Ridley Scott dựng đoạn phim ở London, sử dụng rất nhiều người đầu trọc thật, vô hồn trong cảnh nô lệ giữa mê cung, đờ đẫn nghe theo tiếng nói của Big Brother phát ra từ màn h́nh lớn. Một nữ vận động viên ném đĩa được chọn để vào vai nữ anh hùng. Với nền xám chủ đạo mang một vẻ công nghiệp và lạnh lùng, Scott đă làm dậy lên bản chất nổi loạn của Blade Runner. Ngay khi Big Brother tuyên bố: "Chúng ta sẽ chiếm ưu thế!", chiếc búa của nữ anh hùng đập tan màn h́nh và h́nh ảnh Big Brother tan biến trong khói và ánh sáng.

 

Khi Jobs chiếu quảng cáo cho nhóm nhân viên kinh doanh của Apple tại cuộc họp ở Hawaii, họ đă hoàn toàn bị gây ấn tượng. V́ vậy, ông tŕnh chiếu nó trước hội đồng quản trị vào cuộc họp tháng 12 năm 1983. Khi đèn được bật trở lại trong pḥng họp, tất cả đều lặng phắc. Giám đốc điều hành của Macy ở California Phillip Schelin gục đầu xuống bàn. Mike Markkula nh́n chăm chú, hoàn toàn yên lặng, thoạt trông có thể cho rằng ông đang bị ấn tượng bởi sức mạnh của đoạn quảng cáo. Sau đó ông nói: "Có ai muốn t́m một hăng quảng cáo khác không?" Schulley đáp: "Hầu hết mọi người nghĩ rằng đây là quảng cáo tệ nhất mà họ từng xem". Sculley trở nên ngần ngại, ông ta đề nghị ChiaưDay bán rẻ hai thời lượng quảng cáo, một đoạn dài 60 giây, đoạn kia dài 30 giây mà họ đă mua trước đó.

 

Jobs vẫn kiên định với ư kiến của ḿnh. Một buổi tối khi Wozniak, người từng rời bỏ rồi lại quay lại Apple hai năm trước đó, đang rảo bước vào toàn nhà Macintosh, Jobs chộp ngay lấy ông và nói: "Làm ơn lại đây xem cái này". Jobs lấy ra một cuốn băng video và chiếu đoạn quảng cáo.

 

"Tôi thực sự bị ấn tượng", Woz hồi tưởng lại, "Tôi nghĩ đó là thứ tuyệt diệu nhất". Khi Jobs nói hội đồng quản trị từ chối chiếu nó ở Super Bowl, Wozniak hỏi về giá của một xuất chiếu. Jobs nói với ông ta là 800.000 đô-la. Với ḷng hào hiệp hơi chút bốc đồng, ngay lập tức Wozniak đề nghị: "Tôi sẽ trả một nửa nếu anh trả một nửa".

 

Nhưng cuối cùng th́ ông không cần làm như vậy. Hăng quảng cáo đồng ư bán rẻ đoạn quảng cáo dài 30 giây, nhưng không bán đoạn dài hơn dưới h́nh thức chống đối mềm mỏng. Lee Clow thú nhận "Chúng tôi nói với họ rằng chúng tôi không thể bán đoạn băng dài 60 giây, trong khi thực tế là chúng tôi đă không cố gắng để làm điều đó". Có lẽ để tránh những bất đồng ư kiến với cả hội đồng quản trị và với Jobs, Sculley đă quyết định để giám đốc marketing Bill Campbell xem xét nên làm ǵ. Campbell, vốn là huấn luyện viên bóng bầu dục, đă quyết định phải triển khai đại sự. ông nói với cả nhóm: "Tôi nghĩ chúng ta nên tiếp tục triển khai kế hoạch Đầu hiệp ba của giải Super Bowl XVIII, bên chiếm thế thượng phong là Raiders đă ghi một bàn thắng trước Redskin và thay vào tŕnh chiếu đoạn băng quay lại ngay lúc đó, màn h́nh vô tuyến trên khắp đất nước trở nên đen ng̣m trong khoảng hai giây. Sau đó, một đoàn người đầu trọc vô ḥn diễu hành trong một gam màu đen trắng u ám tràn ngập màn h́nh trên nền âm thanh và thuyết minh mang âm hưởng ma quái. Hơn 96 triệu người xem đoạn quảng cáo đặc biệt đó. Cuối đoạn quảng cáo, khi đám đông vô ḥn đang hoảng loạn nh́n h́nh ảnh Big Brother tan biến trên màn h́nh lớn dưới cú ném của chiếc búa tạ, một giọng nói trầm ấm, b́nh thản vang lên: "Vào ngày 24 tháng 1, công ty máy tính Apple sẽ giới thiệu máy tính Macintosh. Và bạn sẽ thấy tại sao 1984 lại không giống 1984".

 

Đó quả là một tin giật gân. Tối hôm đó cả ba nhà mạng và năm mươi trạm phát sóng địa phương truyền đi bản tin mới về đoạn quảng cáo, tạo nên một hiện tượng lan truyền như virus trong kỷ nguyên chưa có YouTube. Sau đó, nó đă được TV Guide và Advertising Age b́nh chọn là đoạn quảng cáo hay nhất mọi thời đại.

 

Luồng gió mới cho ngành quảng cáo

 

Sau vài năm, Steve Jobs trở thành một bậc thầy về giới thiệu sản phẩm. Trong trường hợp của Macintosh, đoạn quảng cáo đầy ấn tượng của Ridley Scott chỉ là một yếu tố, phần c̣n lại là chọn phương tiện truyền thông thích hợp. Jobs t́m mọi cách để làm bừng lên sự cuồng nhiệt trong công chúng, tựa như một phản ứng dây chuyền. Đó là một hiện tượng mà ông có thể tái thực hiện mỗi khi giới thiệu một sản phẩm quan trọng, từ Macintosh năm 1984 cho tới Ipad năm 2010. Như một thầy phù thủy, ông có thể lặp đi lặp lại màn ảo thuật, kể cả khi các phóng viên đă chứng kiến nó nhiều lần và biết rơ nó được thực hiện như thế nào. ông đă học được nhiều điều từ Regis McKenna, người sành sỏi trong việc chiếm được thiện cảm của đám nhà báo tự phụ. Nhưng Jobs có trực cảm riêng về cách gợi lên sự thích thú, tranh thủ bản tính ưa cạnh tranh của đám phóng viên và kiếm lợi từ việc cung cấp những thông tin độc quyền cho cánh nhà báo chịu trả hậu hĩnh.

 

Tháng 12 năm 1983, Jobs đưa hai kỹ sư hàng đầu hay c̣n được gọi là "Phù Thủy Công Nghệ" của ḿnh là Andy Hertzfeld và Burell Smith đến New York và đến thăm tờ Newsweek để kể về câu chuyện của "những cậu bé tạo ra Mac". Sau khi đưa ra bản demo của Macintosh, họ lên tầng trên nói chuyện với Katherine Graham, vị tổng biên tập huyền thoại, người có một niềm yêu thích vô tận đối với những sáng tạo mới. Sau đó tạp chí đă đưa một người phụ trách chuyên mục và nhiếp ảnh viên tới Palo Alto với Hertzfeld và Smith. Kết quả là tập tài liệu đầy thông minh dài bốn trang nhằm ca ngợi hai người đă ra đời. Những bức ảnh khiến họ trông như những thiên sứ của thời đại mới. Bài báo trích dẫn lời phát biểu của Smith về dự định của anh trong tương lai: "Tôi muốn tạo nên chiếc máy tính của thập niên 1990. Tôi muốn thực hiện điều đó ngay ngày mai". Bài báo c̣n cho thấy sự kết hợp giữa bản tính bốc đồng và sức hút của ông chủ Apple: "Đôi khi Jobs bảo vệ ư kiến của ḿnh bằng những lời nói mà không phải lúc nào cũng chỉ mang tính hăm dọa. Có lời đồn rằng ông ta đă dọa sa thải những nhân viên cứ khăng khăng cho rằng máy tính của ông cần có thêm phím con trỏ, điều mà Jobs xem là đă lỗi thời. Nhưng khi Jobs ở vào trạng thái tốt, ông luôn là h́nh mẫu của sự hấp dẫn và ḅng bột, giao thoa giữa trí tuệ sắc sảo và biểu hiện yêu thích của ông "Vĩ đại điện rồ"

 

Steven Levy, một phóng viên chuyên viết về công nghệ, lúc đó đang làm việc cho tờ The Rolling stone, đến phỏng vấn Jobs, và bị ông thúc đẩy về yêu cầu tổng biên tập tạp chí đưa đội ngũ nhân viên của Macintosh lên b́a tạp chí. "Xác suất mà Jann Wenner đồng ư thay bức ảnh của sting bằng ảnh của một đám những tên ngốc ham mê máy tính cũng chỉ nhiều như xác suất của một kết quả trong tổng số vô vàn đáp Ấn mà Google đưa ra". Levy nghĩ, quả đúng như vậy. Jobs lên tiếng đả kích The Rolling stone rằng đây là một tờ báo chuyên đăng tin lá cải, luôn khát khao có những chủ đề và độc giả mới. V́ thế, Mac có thể là vị cứu tinh cho tạp chí. Levy đáp trả rằng tạp chí The Rolling stone thực sự tốt, ṛi hỏi liệu rằng gần đây Jobs có đọc nó không. Jobs nói rằng có, bài báo viết về MTV, và đó thực sự là một thứ rác rưởi. Levy cho biết ông chính là tác giả của bài báo đó.

 

Tin vào suy nghĩ của ḿnh, Jobs không rút lại lời đánh giá đó. Thay vào đó ông bàn luận về Macintosh một cách điềm tĩnh. Ông nói: "Chúng ta sẽ được hưởng lợi từ những tiến bộ khoa học mà những người đi trước chúng ta đă tạo ra. Thật tuyệt khi tạo nên một thứ ǵ đó có thể biểu trưng cho kho tàng tri thức và kinh nghiệm của nhân loại".

 

Bài viết của Lev không lên trang nhất. Nhưng sau đó tất cả các sản phẩm chính có Jobs nhúng tay vào tại NeXT, Pixar, và những năm sau đó khi ông quay lại Apple đều lên trang nhất của tất cả các tờ Time, Newsweek hoặc Business Week.

 

Ngày 24 tháng Một năm 1984

 

Vào buổi sáng mà Andy Hertzfeld cùng các cộng sự hoàn thành nốt phần mềm cho máy tính Macintosh, anh cảm thấy khá kiệt sức và mong được ngủ nguyên ngày.

 

Nhưng chiều hôm đó, sau 6 tiếng đồng hồ được ngủ, anh lái xe đến trụ sở. Anh muốn đến kiểm tra xem liệu có sơ suất nào không, và hầu hết các đồng nghiệp của anh cũng làm như vậy. Họ đi lại quanh pḥng, tuy mệt mỏi nhưng đầy phấn khích. Rồi Jobs bước vào: "Các bạn, hăy rời khỏi hành lang, công việc vẫn chưa kết thúc. Chúng ta cần một bản demo cho buổi giới thiệu", ông chuẩn bị một lễ ra mắt hoành tráng cho Macintosh trước đông đảo khán giả và giới thiệu các chức năng tuyệt vời của nó trên khung cảnh đầy cảm hứng của bộ phim Chariots of Fire (tạm dịch: Những cỗ xe trong lửa), ông nói thêm: "Nó phải được hoàn thành vào cuối tuần để sẵn sàng cho buổi tổng duyệt." Ai nấy đều rên lên, "Nhưng khi nói chuyện chúng tôi đều nhận ra rằng thật thú vị khi tạo ra một cái ǵ đó thực sự ấn tượng", Hertzfeld ḥi tưởng lại.

 

Lễ ra mắt sẽ diễn ra tám ngày sau đó, vào cuộc họp cổ đông thường niên của Apple ngày 24 tháng Một, tại thính pḥng Flint của trường Cao đẳng Cộng đồng De Anza.

 

Đoạn quảng cáo trên truyền h́nh và những thông cáo báo chí giật gân sẽ là hai yếu tố đầu tiên được Jobs sử dụng để giới thiệu một sản phẩm được cho rằng sẽ đi vào lịch sử như một dấu son chói lọi.

 

Yếu tố thứ ba là sự xuất hiện của sản phẩm trước công chúng, giữa khung cảnh đầy phô trương, trước đông đảo khán giả là những tay phóng viên sẽ trở nên vô cùng hứng khởi.

 

Hertzfeld đă thành công khi tạo nên một phần mềm chơi nhạc trong ṿng hai ngày để chiếc máy tính có thể chiếu bộ phim Chariots of Fire. Nhưng khi Jobs nghe nó, ông đánh giá đoạn băng cực kỳ tệ hại và quyết định dùng máy ghi âm. Cùng lúc đó, Jobs bị thu hút bởi một chương tŕnh có thể chuyển văn bản thành giọng nói với âm sắc điện tử quyến rũ, và quyết định sử dụng nó cho bản demo. Ông khăng khăng nói: "Tôi muốn Macintosh là chiếc máy tính đầu tiên có thể giới thiệu về chính nó".

 

Vào đêm tổng duyệt trước lễ ra mắt, mọi việc đều không lấy ǵ làm tốt đẹp. Jobs không thích cách các h́nh ảnh động chạy trên màn h́nh Macintosh, và liên tục yêu cầu phải chỉnh lại. ông cũng không hài ḷng với hệ thống ánh sáng sân khấu, và yêu cầu Sculley chuyển tới ngồi các vị trí khác nhau để đưa ra nhận xét. Sculley vốn chưa bao giờ phải suy nghĩ nhiều về sự khác nhau của ánh đèn sân khấu và đưa ra nhiều câu trả lời khác nhau như khi một bệnh nhân trả lời bác sĩ nhăn khoa rằng mắt kính nào làm chữ hiện lên rơ nét hơn.

 

Nhưng trên hết, Jobs lấy làm bực dọc về bài phát biểu của ḿnh. Sculley vốn tự ca ngợi ḿnh là một nhà văn nên ông ta gợi ư vài thay đổi trong bài viết của Jobs. Jobs ḥi tưởng lại rằng ông hơi thấy khó chịu, nhưng mối quan hệ của họ vẫn đang trong giai đoạn ông cần phải phỉnh phờ và tôn trọng cái tôi của Sculley. ông nói với Sculley: "Tôi coi anh như Woz và Markkula. Anh như là một trong những người sáng lập công ty. Họ đă lập ra công ty, nhưng tôi và anh đang tạo lập tương lai cho nó". Và Sculley tin vào điều đó.

 

Sáng hôm sau, cả thính pḥng 2.600 chỗ đă chật kín. Jobs đi lên bục diễn thuyết với chiếc áo len màu xanh nước biển, áo sơ-mi trắng và chiếc cà-vạt xanh lá cây nhạt, ông nói với Sculley khi họ ở sau cánh gà đợi chương tŕnh bắt đầu: "Đây là khoảnh khắc quan trọng nhất trong suốt cuộc đời tôi. Tôi thực sự lo lắng. Anh có lẽ là người hiểu rơ tôi nghĩ về chuyện này như thế nào".

 

Sculley nắm lấy tay ông và thầm th́: "Chúc may mắn".

 

Với tư cách chủ tịch công ty, Jobs bước lên bục diễn thuyết để bắt đầu cuộc họp cổ đông.

 

Ông làm việc đó với phong cách riêng, nó giống như một lời hiệu triệu: "Tôi xin phép được bắt đầu cuộc họp với một bài hát mà Bob Dylan đă viết 20 năm trước", ông khẽ mỉm cười, ṛi nh́n xuống hát đoạn thứ hai của bài hát: "The Times They Are a- Changin'" (tạm dịch: Khoảnh khắc mọi thứ thay đổi". Với âm sắc cao, ông hát cả mười ḍng nhạc, kết thúc bằng câu: "For the loser now/Will be later to win/For the times they are a-changin'." (tạm dịch: Hỡi những kẻ đang thất bại, sau này họ sẽ chiến thắng, khi mọi thứ đều thay đổi". Bài hát đó làm cho những thành viên tỷ phú của hội đồng quản trị liên tưởng đến bản tính ưa nổi loạn của ông. Ông có một bản ghi lại buổi ḥa nhạc của Dylan và Joan Baez vào lễ Halloween năm 1964 tại hội những người yêu nhạc tại trung tâm Lincoln.

 

Sculley bước lên bục để báo cáo doanh thu của công ty, và khán pḥng bắt đầu ồn ào khi ông phát biểu với giọng đều đều. Cuối cùng, ông kết thúc với một nhận xét: "Điều quan trọng nhất tôi có được trong chín tháng gần đây khi làm việc ở Apple là t́nh bạn với Steve Jobs. Đối với tôi, mối quan hệ mà chúng tôi nuôi dưỡng có ư nghĩ rất sâu sắc".

 

Ánh đèn mờ đi khi Jobs tái xuất hiện trên sân khấu, hô vang một khẩu hiệu mang ư nghĩa như một ḥi c̣i xung trận, giống như ông từng nói trong cuộc họp kinh doanh ở Hawaii. "Năm 1958, IBM bỏ qua cơ hội mua lại một công ty non trẻ đă phát minh ra một công nghệ mới tên là sao chụp khô. Hai năm sau, hăng Xerox ra đời, và IBM phải hối hận về điều đó". Đám đông cười ồ.

 

Hertzfeld, tuy đă nghe bài diễn thuyết ở cả Hawaii và những nơi khác, vẫn bị ấn tượng mạnh ở cách mà bài diễn thuyết lần này được phát biểu với một nguồn cảm hứng mạnh mẽ hơn bao giờ hết.

 

Sau khi kể ra những sai lầm khác của IBM, Jobs trở lại với tốc độ và trạng thái cảm xúc hiện tại:

 

"Bây giờ là năm 1984. IBM dường như muốn thâu tóm tất cả. Apple được coi là đối thủ duy nhất mà IBM phải lo ngại. Khách hàng, sau khi nồng nhiệt chào đón IBM, giờ đây đă e ngại về tương lai mà IBM sẽ thống trị và điều hành tất cả, và đang quay lại với Apple như cách thức duy nhất họ có làm để đảm bảo sự tự do trong tương lai. IBM muốn có tất cả, và đang chĩa súng vào Apple, trở ngại duy nhất của họ trên con đường tiến tới thống trị cả toàn bộ ngành công nghiệp này.

 

Liệu người khổng lồ xanh có thâu tóm được toàn bộ ngành công nghiệp máy tính? Toàn bộ kỉ nguyên thông tin? Liệu George Orwell có đúng?"

 

Đến cao trào bài diễn thuyết, khán giả từ chỗ có vài tiếng vỗ tay lác đác đă hoan hô nhiệt liệt. Nhưng trước khi họ có thể trả lời câu hỏi của Orwell, thính pḥng ch́m vào bóng tối và đoạn phim quảng cáo 1984 xuất hiện trên màn h́nh. Khi nó kết thúc, toàn bộ khán giả đứng cả dậy để hoan hô.

 

Với một sự nhanh nhẹn đáng ngạc nhiên, Jobs xuất hiện từ trong bóng tối, tiến tới một chiếc bàn nhỏ bên trên có chiếc túi vải. ông nói: "Bây giờ tôi sẽ cho quư vị thấy Macintosh", ông lấy ra chiếc máy tính, con chuột, lắp chúng lại một cách khéo léo và rút ra một chiếc đĩa mềm kích thước 3 inch rưỡi từ túi áo sơ mi. Bộ phim Chariots of Fire được tŕnh chiếu. Jobs nín thở khi thấy bản demo không chạy tốt vào đêm hôm trước. Nhưng lần này nó chạy một cách trôi chảy. Ḍng chữ MACINTOSH chạy ngang màn h́nh, dưới đó là ḍng chứ "Tuyệt hảo" từ từ hiện lên trông như đang được viết bằng tay. Vốn chưa bao giờ nh́n thấy bản đồ họa đẹp đến thế, khán giả trở nên lặng thinh đến nỗi nghe được từng hơi thở. Sau đó, với một tốc độ đáng kinh ngạc, những bức ảnh liên tiếp xuất hiện: phần mềm đồ họa QuickDraw của Bill Atkinson, theo sau là h́nh ảnh của những phông chữ khác nhau, những tài liệu, đ̣ thị, tranh vẽ, một ứng dụng chơi cờ vua, bảng tính và h́nh ảnh Steve Jobs với bong bóng ư nghĩ có chứa một chiếc máy tính Macintosh.

 

Khi đoạn băng kết thúc, Jobs mỉm cười và nói: "Gần đây chúng tôi đă nói rất nhiều về Macintosh. Nhưng hôm nay là lần đầu tiên chúng tôi để Macintosh tự giới thiệu về ḿnh". Ông tiến về phia chiếc máy tính, bấm chuột, và, bằng một giọng nói nhanh nhưng đầy quyến rũ, Macintosh trở thành chiếc máy tính đầu tiên có thể tự giới thiệu về ḿnh: "Xin chào. Tôi là Macintosh. Thật tuyệt khi được ra khỏi chiếc túi đó". Cả khán pḥng như nổ tung bởi những tràng pháo tay. Thay v́ dừng lại một lát, chiếc máy tính tiếp tục nói: "Tôi không quen nói trước đám đông, nhưng tôi muốn chia sẻ với các bạn một triết lư mà tôi nghĩ đến khi lần đầu nh́n thấy khung máy tính IBM, đó là đừng bao giờ tin vào một chiếc máy tính mà bạn không thể nhấc lên được"..

 

Một lần nữa tiếng hoan hô như sấm nổ ra ở những hàng ghế cuối cùng. "Tất nhiên, tôi có thể nói chuyện. Tuy nhiên, bây giờ tôi muốn ngồi xuống và lắng nghe. V́ thế, với niềm tự hào to lớn, tôi xin được giới thiệu người đàn ông mà tôi coi như cha đẻ, Steve Jobs".

 

Sự huyên náo nổ ra, đám đông nhảy lên và đấm tay vào không trung một cách cuồng nhiệt.

 

Jobs chậm răi gật đầu mỉm cười, sau đó nh́n xuống và cảm thấy như nghẹt thở. Tiếng hoan hô kéo dài tới năm phút.

 

Sau khi đội ngũ nhân viên của Macintosh trở về trụ sở Bandley 3 vào chiều hôm đó, một chiếc xe tải tiến vào băi đỗ xe và Jobs tập hợp mọi người xung quanh nó. Trong đó là một trăm chiếc máy tính Macintosh mới toanh, trên mỗi chiếc đều có một tấm biển. Hertzfeld nhớ lại:

 

"Steve đă bắt tay các nhân viên, mỉm cười và tặng máy tính cho mỗi người, c̣n bọn tôi th́ đứng xung quanh tán thưởng". Làm việc dưới sự điều hành cứng rắn đến khó chịu của Jobs khiến chúng tôi bị mệt nhoài và bầm dập. Nhưng Jobs chứ không phải Rashkin, không phải Wozniak, Sculley hay bất cứ ai khác trong công ty tạo nên Macintosh. Vào ngày ông giới thiệu máy tính Macintosh trước công chúng, một phóng viên của tờ Popular Science đă hỏi Jobs về kiểu nghiên cứu thị trường mà ông thực hiện. Jobs mỉa mai đáp: "Liệu Alexander Graham Bell có làm bất cứ một nghiên cứu thị trường nào trước khi phát minh ra điện thoại không?".

 

 

Chương 15

 

GATES VÀ JOBS

Khi những quỹ đạo giao nhau

 

 

Sự cộng tác trong dự án Macintosh

 

Trong lĩnh vực thiên văn học, hiện tượng hệ nhị nguyên xảy ra khi hai ngôi sao có chung một quỹ đạo do sự tương tác của lực hấp dẫn. Lịch sử loài người cũng từng chứng kiến những t́nh huống tương tự, những mối quan hệ hợp tác và đối đầu của những cặp đôi "siêu sao" như Albert Einstein và Niels Bohr trong lĩnh vực vật lư học thế kỷ XX, hay Thomas Jefferson và Alexander Hamilton trong thời kỳ đầu chính trường Mỹ. Bắt đầu vào cuối những năm 1970, thời kỳ ba mươi năm đầu của kỷ nguyên máy tính cá nhân th́ chúng ta lại có cơ hội chứng kiến hai ngôi sao công nghệ đầy nhiệt huyết, cùng bỏ dở học đại học, cùng sinh năm 1955 "quay quanh một trục".

 

Mặc dù có chung một tham vọng lớn với công nghệ và kinh doanh nhưng Bill Gates và Steve Jobs lại có hoàn cảnh, năng lực và tính cách khác nhau. Cha của Gates là một luật sư danh tiếng ở Seattle, c̣n mẹ ông là một nhà lănh đạo cộng đồng uy tín. ông trở thành một người đam mê công nghệ khi theo học một trường tư tốt nhất trong khu vực, trường Lakeside High. Tuy nhiên, Gates chưa bao giờ tỏ ra là một người nổi loạn, lập dị, hay một kẻ thuộc trào lưu phản văn hóa, thậm chí một kẻ đi t́m kiếm những chuẩn mực về tâm linh. Thay v́ việc chế tạo ra những chiếc hộp quay số điện thoại (Blue Box) để chơi khăm những công ty viễn thông như Jobs, Gates thiết kế ra chương tŕnh lập thời gian biểu các lớp học của trường, một phi vụ đă giúp ông có thể gặp mặt được đúng những cô bạn gái mà ông nhắm tới. Ngoài ra, ông cũng viết chương tŕnh đếm lưu lượng xe ô tô cho những kỹ sư giao thông ở địa phương, ông từng theo học đại học Harvard và đă quyết định bỏ dở việc học của ḿnh, nhưng không phải để t́m kiếm sự giác ngộ nơi một "đấng tối cao ở Ấn Độ xa xôi mà để khởi nghiệp một công ty sản xuất phần mềm máy tính của riêng ḿnh.

 

Description: http://vietmessenger.com/books/truyendich/tieusustevejobs11.jpg

Gates và Jobs 1991

 

Không giống Jobs, Gates có khả năng lập tŕnh tốt và suy nghĩ của ông thực tế, quy củ hơn Jobs. Hơn nữa, Gates có khả năng phân tích dữ liệu. Jobs th́ ngược lại, hành động theo cảm tính, lăng mạn hơn nhưng lại có bản năng nhạy cảm với quyết định sáng tạo ra những công nghệ dễ sử dụng và thiết kế tinh tế cùng giao diện thân thiện với người dùng, ông có niềm đam mê với sự hoàn hảo, điều khiến ông luôn đ̣i hỏi một cách nghiêm khắc và ông quản lư dựa trên khả năng thuyết phục cũng như sự tùy tiện và bừa băi của cảm xúc. Gates th́ làm việc có phương pháp rơ ràng, ông giữ lịch xem xét lại quá tŕnh chế tạo sản phẩm một cách nghiêm túc và thường xuyên. Tại các buổi thảo luận này, ông sẽ cắt trúng vấn đề với kỹ năng quan sát và phân tích tỉ mỉ. Cả Jobs và Gates đều thô lỗ nhưng với Gates, người đă sớm bắt đầu sự nghiệp của ḿnh với tư cách một người đam mê công nghệ theo chuẩn mực Asperger th́ hành động của ông bớt tính cá nhân và dựa trên suy nghĩ lư trí hơn. Jobs sẽ nh́n chằm chằm vào người khác với ánh mắt như thiêu đốt và có thể gây tổn thương, c̣n Gates đôi khi lại có vấn đề với giao tiếp qua ánh mắt, nhưng ông ấy căn bản vẫn là người nhân ái.

 

Andy Hertzfeld kể rằng "Ai trong số họ cũng nghĩ rằng ḿnh thông minh hơn đối phương.

 

Steve luôn coi thường Bill v́ cho rằng Bill có gu thẩm mỹ kém hơn, c̣n Bill th́ không xem trọng Jobs v́ cho rằng Jobs không có kỹ năng lập tŕnh". Từ thời kỳ đầu của mối quan hệ giữa họ, Gates đă ấn tượng và đối chút ghen tỵ với khả năng mê hoặc mọi người của Jobs. Nhưng ông cũng nhận ra rằng Jobs là người "bản chất khác biệt" và "không hoàn mỹ trên phương diện một thực thể tồn tại" và ông không thích sự thô lỗ của Jobs, người có xu hướng vừa muốn chửi bới lại vừa muốn cám dỗ người khác, về phần Jobs, ông lại cho rằng Gates là người có cổ lỗ, và có suy nghĩ bó hẹp.

 

Jobs có lần đă từng tuyên bố "ông ấy sẽ là một người suy nghĩ thoáng hơn nhiều nếu thử dùng chất kích thích một lần hay đừng bước vào lằn ranh của thế giới tôn giáo Hindu khi c̣n trẻ".

 

Sự khác biệt về tính cách và cách cư xử đă đưa họ về hai phía đối lập nhau trong cái goi là ranh giới phân chia cơ bản của kỷ nguyên công nghệ. Jobs là người theo chủ nghĩa hoàn hảo, luôn khao khát quyền kiểm soát và ấp ủ một tính khí không thỏa hiệp của một nghệ sĩ. ông và Apple đă trở thành h́nh mẫu của một chiến lược công nghệ số rằng tất cả phần cứng, phần mềm và nội dung liên quan đều được tích hợp trong một vỏ bọc trơn tru đến hoàn hảo. Gates là một người thông minh, cẩn trọng tính toán và là một nhà phân tích thực dụng trên cả lĩnh vực kinh doanh lẫn công nghệ, ông thậm chí c̣n cởi mở về việc cấp phép hệ thống vận hành và phần mềm của Microsoft cho rất nhiều nhà sản xuất khác.

 

Sau ba mươi năm, Gates đă cải thiện cái nh́n tôn kính dù đôi chút hằn học với Jobs: "Ông ấy không bao giờ là người hiểu biết nhiều về công nghệ, nhưng ông ấy có khả năng thiên bẩm đáng kinh ngạc về cái ǵ nên làm và sẽ mang lại kết quả tốt". Nhưng Jobs không bao giờ đền đáp lại nhận xét của Gates bằng việc tán dương những thế mạnh thực sự của ông ấy. Jobs từng nói, hơi thiếu công bằng rằng "Bill thực chất là một người thiếu tính sáng tạo và ông ấy chẳng bao giờ phát minh ra được cái ǵ cả. Đó là lư do v́ sao đến giờ ông ấy cảm thấy thoải mái với việc làm từ thiện hơn là tập trung vào công nghệ. Ông ấy chỉ đơn giản là người thích đánh cắp ư tưởng một cách đáng xấu hổ từ người khác".

 

Trong giai đoạn đầu phát triển Macintosh, Jobs đă đến thăm Gates tại văn pḥng của Gates gần Seattle. Microsoft trước đó đă viết một vài ứng dụng cho Apple II, bao gồm một chương tŕnh bảng tính có tên là Multiplan. Jobs muốn kích Gates và công ty ông phối hợp làm thêm nhiều thứ khác cho ḍng máy Macintosh sắp ra mắt. Ngồi trong pḥng hội nghị của Gates, Jobs phấn khích tŕnh bày tầm nh́n của ḿnh về một chiếc máy đáp ứng được số đông người dùng với giao diện thân thiện, có thể phân phối với con số hàng triệu bản trong một công ty tự động hóa ở California.

 

Những miêu tả về một công ty mơ ước tập trung làm linh kiện Silicon ở California và chiếc Macintosh hoàn thành sẽ như thế nào đă đặt tên cho dự ấn cái tên là "Sand". Họ thậm chí c̣n định nghĩa nó lại theo ngôn ngữ kỹ thuật: là sự viết tắt của "Steve's amazing new device" (có nghĩa là thiế bị mới đáng kinh ngạc của Steve).

 

Gates từng tung ra Microsoft được lập tŕnh trên ngôn ngữ BASIC cho Altair. V́ vậy, Jobs muốn Microsoft viết ra một phiên bản BASIC cho Macintosh, bởi v́ Wozniak, mặc dù được Jobs thúc giục, vẫn không bao giờ hoàn thiện được phiên bản BASIC điểm chấm động cho Apple II.

 

Thêm vào đó, Jobs muốn Microsoft viết một phần mềm ứng dụng giống như chương tŕnh xử lư văn bản và bảng tính toán cho Macintosh. Lúc đó, Jobs đang ở vị trí của một ông vua, c̣n Gates chỉ ở vị trí của một người phụ tá kém tiếng nói hơn. Năm 1982, doanh thu hàng năm của Apple ở mức một tỷ đô-la, trong khi Microsoft mới chỉ đạt mức ba mươi hai triệu đô-la. Gates đă kư kết hợp đồng thực hiện phiên hiển thị trên giao diện đồ họa của chương tŕnh bảng tính có tên là Excel và chương tŕnh xử lư văn bản có tên là Word cùng với BASIC.

 

Gates thường xuyên đến văn pḥng ở Cupertino của Apple để xem tŕnh diễn về hệ thống vận hành của Macintosh: và nói ông không thật sự ấn tượng lắm. ông kể "Tôi nhớ lần đầu tiên khi tôi đến, Steve đă chỉ cho tôi ứng dụng giống như một h́nh ảnh đảo qua đảo lại trên màn h́nh. Và đó là ứng dụng duy nhất có thể hoạt động". Và Gates cũng không hài ḷng bởi thái độ của Jobs:

 

"Đó là một chuyến viếng thăm hấp dẫn một cách khác thường. Steve nói "Chúng tôi thật sự không cần đến anh. Chúng tôi đang làm một thứ vĩ đại và nó đang được đặt dưới tấm vải kia'. Những lời nói đó chính là tính cách điển h́nh trong kinh doanh của Jobs: Tôi không cần bạn nhưng tôi có thể để anh tham gia cùng chúng tôi'".

 

Những người trong nhóm phát triển Macintosh thấy Gates là người khó lắng nghe.

 

Hertzfeld kể rằng "Bạn có thể nói rằng Bill Gates không phải là một người biết lắng nghe, ông ấy không kiên nhẫn với việc đợi ai đó giải thích cho ḿnh cách thức một thứ ǵ đó hoạt động, ông ấy thường phải đi trước và mọi người phải đoán xem ông ấy đă nghĩ thứ đó hoạt động thế nào". Nhóm Macintosh chỉ cho ông cách con trỏ chuột di chuyển nhuần nhuyễn trên màn h́nh không một chút chập chờn. Sau đó, Gates hỏi "Các anh đă sử dụng phần cứng ǵ để vẽ nên con trỏ chuột này?" Hertzfeld, người luôn tự hào rằng họ có thể thiết kế thành công mọi chức năng chỉ với việc lập tŕnh bằng phần mềm, đáp lại "Chúng tôi không sử dụng bất cứ phần cứng đặc biệt nào để làm nó".

 

Nhưng Gates khăng khăng cho rằng cần phải có một phần cứng đặc biệt nào đó để di chuyển con trỏ như thế này. Bruce Horn, một trong những người kỹ sư của Macintosh nói "Vậy ông muốn nói ǵ với những người như thế? Thật rơ ràng rằng Gates không phải là người thấu hiểu và đánh giá cao vẻ đẹp của Macintosh".

 

Mặc dù có thái độ cảnh giác lẫn nhau, cả hai bên đều rất phấn khích với triển vọng rằng Microsoft sẽ thiết kế một phần mềm chạy trên giao diện đồ họa của Macintosh và điều đó có thể mang máy tính cá nhân tiến lên một lĩnh vực mới. Họ đă cùng đi ăn tối tại một nhà hàng để mừng sự kiện này. Microsoft ngay sau đó đă tập trung phân bổ một nhóm nhân sự đông đảo để làm việc này. Gates nói "Chúng tôi có nhiều người cùng làm việc cho dự án này hơn nhóm phát triển Macintosh của Jobs, ông ấy có khoảng mười bốn, mười lăm người. C̣n chúng tôi có khoảng hai mươi người. Chúng tôi đánh cược tất cả vào dự án này". Và mặc dù Jobs cho rằng họ không thật sự

 

xuất chúng lắm nhưng lập tŕnh viên của Microsoft tỏ ra rất bền bỉ và kiên định. Jobs kể rằng "Họ đă đưa ra những ứng dụng không thể chấp nhận được nhưng họ vẫn bền bỉ và làm nó ngày càng tốt hơn". Cuối cùng, Jobs đă hài ḷng với phần mềm Excel đến mức ông tiến hành một cuộc trao đổi bí mật với Gates: Nếu Microsoft cam kết chỉ làm Excel riêng cho máy tính Macintosh của họ trong hai năm mà không viết một phiên bản nào khác cho máy tính cá nhân của IBM th́ Jobs sẽ cho ngừng hoạt động của nhóm phát triển phiên bản BASIC cho Macintosh và thay vào đó sẽ mua quyền sử dụng BASIC của Microsoft. Gates đă khôn ngoan đồng ư và chọc giận nhóm phát triển của Apple v́ khiến dự án của họ bị hủy bỏ và đưa Microsoft lên một tầng cao mới trong các thương vụ đàm phán trong tương lai.

 

Trong quăng thời gian đó, Gates và Jobs giữ mối quan hệ gắn bó then chốt. Mùa hè năm đó, họ cùng nhau tới tham dự một hội nghị tổ chức bởi nhà phân tích ngành công nghiệp Ben Rosen tại Câu lạc bộ Playboy ở ḥ Geneva, Wisconsin. Những người tham dự không ai biết đến giao diện đồ họa mà Apple đang phát triển. Gates kể lại "Tất cả mọi người hành động như thể máy tính cá nhân của IBM là tất cả. Tất nhiên máy tính của IBM rất tốt nhưng Steve và tôi chỉ cười khẩy giống kiểu, hey, tôi có một vài điều thú vị. Và Steve đă nói như thể tiết lộ ṛ rỉ thông tin nhưng không ai thực sự để ư đến nó". Gates trở thành người luôn đi phía sau những bữa tiệc mà Apple tham dự. ông nói "Tôi không bỏ lỡ bất cứ bữa tiệc kiểu Hawaii nào như thế. Tôi là một phần của "phi hành đoàn' Apple".

 

Gates thường xuyên đến Cupertino, nơi ông chứng kiến Jobs giao tiếp với nhân viên của ḿnh và cảm thấy một nỗi ám ảnh. "Steve là người có khả năng tối cao trong việc thu hút người khác bằng cách vẽ ra cách máy tính Mac sẽ thay đổi thế giới và làm việc với mọi người như thể một người điên, lúc nào cũng căng thẳng cực độ và những mối quan hệ th́ chằng chịt".

 

Thỉnh thoảng, Jobs cũng rất cao hứng nhưng sau đó lại chia sẻ nỗi lo lắng của ḿnh với Gates. "Chúng tôi ra ngoài ăn vào một tối thứ Sáu và Steve hầu như đang tâng mọi thứ lên mức tuyệt vời. Sau đó, ngày hôm sau, như thể không thể thất bại, ông ấy lại như kiểu "ôi không, đó có phải là thứ chúng ta sẽ bán không? Tôi phải tăng giá bán, tôi xin lỗi v́ những ǵ tôi làm với anh. Và nhóm của tôi là một đội ô hợp những tên ngốc".

 

Gates đă chứng kiến khả năng bẻ cong sự thật của Jobs về việc Xerox star được tung ra thị trường, ở một buổi ăn tối cùng nhau của cả hai nhóm vào thứ Sáu nọ, Jobs hỏi Gates là máy tính star đă bán được bao nhiêu chiếc. Gates trả lời là 600. Ngày hôm sau, trước mặt Gates và cả đội, Jobs nói rằng chỉ có 300 máy tính Xerox star được bán ra tại thời điểm đó, quên mất rằng Gates đă nói ngay trước đó trước tất cả mọi người là 600. Gates nhớ lại "V́ thế, cả đội của ông ấy bắt đầu nh́n về phía tôi như thể muốn ḍ hỏi "Ông sẽ nói với ông ấy rằng ông ấy thật ṭi tệ chứ?' và trong trường hợp này, tôi đă không làm như họ nghĩ". Một dịp khác, Jobs và nhóm của ḿnh đến thăm Microsoft và ăn tối tại Câu lạc bộ tennis Seattle. Jobs bắt đầu một bài thuyết giảng về việc Macintosh cũng những phần mềm đi kèm sẽ dễ sử dụng đến mức không cần phải có sách hướng dẫn như thế nào. Gates kể lại "Nó giống như thể nói rằng bất kỳ ai từng nghĩ đến việc phải có một cuốn sách hướng dẫn cho các ứng dụng của Mac là những kẻ ngu dốt nhất". Và chúng tôi là những kẻ trong số đó. "Liệu có phải Jobs thực sự nghĩ thế? Chúng ta có nên nói với anh ta rằng nhiều người trong chúng tôi thật sự cần đến sách hướng dẫn hay không?'".

 

Sau một thời gian, mối quan hệ giữa Jobs và Gates trở nên "gập ghềnh" hơn. Kế hoạch ban đầu là sẽ có một vài ứng dụng của Microsoft như Excel, Biểu đ̣ (Chart) và File dẤn logo của Apple và bán kèm với máy tính Macintosh. Gates nói: "Chúng tôi dự kiến sẽ bán với mức giá 10 đô-la một ứng dụng, một thiết bị". Nhưng sự sắp xếp này đă làm phiền ḷng những nhà sản xuất phần mềm đối thủ. Thêm vào đó, một vài chương tŕnh của Microsoft có thể bị chậm trễ. V́ vậy, Jobs dẫn chứng một điều khoản trong hợp đồng với Microsoft và quyết định không đóng gói cùng phần mềm của họ. Microsoft phải tự phân phối phần mềm của họ như một sản phẩm riêng lẻ trực tiếp tới người dùng.

 

Gates thực hiện theo không một lời phàn nàn. Ông đă chuẩn bị sẵn sàng tâm lư để đối diện với sự thật rằng, Jobs có thể thay đổi ư định và không đáng tin cậy và ông hoài nghi về việc bán kèm theo máy tính Macintosh có thể thực sự giúp Microsoft không. Gates nói với tôi rằng "Chúng tôi có thể kiếm được nhiều tiền hơn với cách bán riêng phần mềm của ḿnh. ít nhất là theo cách bạn nghĩ rằng bạn sẽ chiếm được thị phần đáng kể". Microsoft đă đi theo cách làm phần mềm riêng chạy trên tất cả các nền tảng công nghệ khác nhau , và họ ưu tiên sự khởi đầu với phiên bản Microsoft Word dành cho máy tính của máy tính IBM thay v́ cho Macintosh. Cuối cùng, quyết định của Jobs với việc bỏ thương vụ bán kèm sản phẩm đă làm nguy hại đến Apple hơn là đối với Microsoft.

 

Khi phần mềm Excel cho máy tính Macintosh được phát hành, Jobs và Gates cùng giới thiệu nó tại một cuộc họp báo New York's Tavern ở Green. Khi được hỏi là Microsoft sẽ thiết kế phiên bản Excel cho máy tính cá nhân (PCs) của IBM không, Gates đă không tiết lộ thương vụ ông đă thỏa thuận với Jobs mà chỉ trả lời: Nó sẽ diễn ra "đúng thời điểm". Jobs giành lấy mic và nói đùa "Tôi chắc chắn rằng 'đúng lúc' th́ chúng ta sẽ cùng chết".

 

Cuộc chiến của Giao diện người dùng đồ họa (GUI)

 

Thời gian đó, Microsoft đang thiết kế một hệ điều hành,được biết đến dưới tên gọi DOS, mà họ đă thiết kế cài bản quyền cho máy tính của IBM cũng như các ḍng máy tính tương thích khác. Hệ điều hành này được phát triển dựa trên nền giao diện lỗi thời và không thân thiện mà người dùng phải nhập những ḍng lệnh kiểu như: C:\>. Khi Jobs và nhân viên của ông bắt đầu hợp tác chặt chẽ với Microsoft, họ lo lắng Microsoft sẽ sao chép hệ giao diện đồ họa thân thiện với người dùng mà họ phát minh cho Macintosh. Andy Hertzfeld để ư rằng người liên hệ với ông từ phía Microsoft đă hỏi chi tiết về cách thức hoạt động của hệ điều hành Macintosh, ông kể: "Tôi đă nói với Steve là tôi nghi ngờ Microsoft có ư định sao chép công nghệ của Mac".

 

Apple đă không sai khi lo lắng về điều này. Gates cũng đồng quan điểm là giao diện đồ họa chính là tương lai của công nghệ, và rằng Microsoft cũng có quyền như Apple đă làm: là sao chép lại những ǵ được phát triển ở Xerox PARC. Như Gates sau đó cũng thẳng thắn thừa nhận: "Chúng tôi, nói thế nào nhỉ, chỉ có thể nói rằng "Chúng tôi đặt niềm tin ở công nghệ giao diện đồ họa và chúng tôi cũng nh́n ra điều đó từ Xerox Alto".

 

Theo thỏa thuận ban đầu, Jobs đă thuyết phục Gates đồng ư rằng Microsoft sẽ không thiết kế phần mềm đồ họa cho bất cứ đối tác khác nào ngoài Apple cho đến khi ḍng máy Macintosh đă triển khai phân phối được một năm kể từ khi tung ra thị trường vào tháng 1 năm 1983. Nhưng thật không may cho Apple, họ đă không lường được hết mọi khả năng khi đàm phán kư kết. Đặc biệt, hợp đồng không hề có điều khoản nào ràng buộc trong trường hợp thời điểm ra mắt Macintosh bị hoăn lại một năm. V́ vậy, Gates vẫn không vi phạm thỏa thuận khi ông công bố rằng Microsoft dự kiến sẽ phát triển một hệ điều hành cho máy tính cá nhân của IBM vào tháng 11 năm 1983. Hệ điều hành này có đầy đủ các tính năng của một giao diện đồ họa như cửa sổ lệnh, biểu tượng, chuột để sử dụng lệnh trỏ - và - nhấp. Hệ điều hành này được đặt tên là Windows. Gates sau đó đă tổ chức một buổi công bố sản phẩm giống như cách Jobs thường làm, một sự kiện xa hoa nhất trong lịch sử của Microsoft, được tổ chức tại khách sạn Helmsley Palace, New York.

 

Jobs vô cùng tức giận, nhưng ông biết ḿnh chẳng thể làm được ǵ hơn. Thỏa thuận của Microsoft với Apple về việc không cung cấp bất kỳ phần mềm đồ họa nào cho công ty đối thủ đă hết hiệu lực. Và Jobs th́ không thể ngừng việc chửi rủa. ông ra lệnh cho Mike Boich, phát ngôn viên của Apple với các đối tác phần mềm: "Gọi Gates đến đây ngay cho tôi!". Gates đến một ḿnh và sẵn sàng thảo luận với Jobs. Gates nhớ lại: "Ông ấy gọi tôi đến dường như chỉ để chọc tức tôi.

 

Tôi đă đến Cupertino như thực thi một mệnh lệnh vậy. Tôi nói với ông ấy "Chúng tôi đang thiết kế Windows. Chúng tôi đánh cược vận mệnh cả công ty vào những giao diện đồ họa này".

 

Hai người họ nói chuyện trong pḥng họp của Jobs. Gates thấy xung quanh ông chắc phải có đến mười nhân viên của Apple đang háo hức chờ xem ông chủ của họ lao vào đánh vị khách được "trịnh trọng" mời đến. Và Jobs đă không làm thất vọng sự chờ đợi của người xem. ông quát lớn với Gates: "ông đă lừa dối chúng tôi. Tôi đă tin tưởng ông và giờ, ông đánh cắp ư tưởng đó từ chúng tôi". Hertzfeld kể rằng Gates lúc đó chỉ ngồi nghe một cách lạnh lùng, nh́n thẳng vào mắt của Steve trước khi đáp trả: "ồ, Steve ạ, tôi nghĩ rằng có nhiều hơn một cách để nh́n nhận sự việc này. Tôi nghĩ chúng ta nên nh́n nhận sự việc này theo cách: chúng ta đều có một ông hàng xóm rất giàu có tên là Xerox, tôi quyết định đột nhập vào nhà ông ta để lấy trộm chiếc tivi và phát hiện ra rằng ông đă lấy nó mất rồi".

 

Chuyến viếng thăm hai ngày của Gate đă kích động toàn bộ các cung bậc cảm xúc và kỹ năng thao túng của Jobs. Nó cũng góp phần làm sáng tỏ mối quan hệ vốn được coi là cộng sinh của Apple và Microsoft đă trở thành "một vũ điệu bọ cạp", trong đó cả hai bên đều di chuyển một cách chậm chạp, thăm ḍ nhau v́ biết chắc rằng, chỉ một bên sơ sẩy "chích nọc độc" vào đối phương th́ có thể gây khó dễ cho cả hai. Sau cuộc đối đầu tại pḥng họp, Gates lặng lẽ tŕnh diễn bản thử nghiệm của kế hoạch thực hiện hệ điều hành Windows cho Jobs. Gates nhớ lại: "Steve không biết phải nói ǵ. ông ấy có thể nói "Phải rồi, đó là một sư vi phạm ư tưởng" nhưng ông ấy không nói.

 

ông ấy chọn cách phát ngôn với vẻ đôi chút mỉa mai "ồ, nó thật sự là một thứ rác rưởi". Gates hơi run và ông nghĩ đây là cơ hội để trấn tĩnh Jobs một lúc. "Tôi nói, "Đúng rồi, nó là môt thứ rác rưởi đẹp đẽ". Jobs lại trải qua những gam cảm xúc khác nhau. Gates kể "Trong suốt buổi nói chuyện, ông ấy thậm chí c̣n thô lỗ hơn cả một kẻ đầu đường xó chợ. Và sau đó, có lúc ông ấy lại gần như sắp khóc, giống như van nài "Gates, hăy cho tôi cơ hội giải quyết mọi việc". Gates th́ đáp lại bằng việc trở nên b́nh tĩnh "Tôi trở nên lợi thế rất nhiều khi mọi người quá cảm xúc, c̣n tôi th́ là dạng người suy nghĩ bằng lư trí nhiều hơn".

 

Giống như cách vẫn làm khi muốn nói chuyện nghiêm túc, Jobs gợi ư rằng cả hai nên ra ngoài đi bộ. Họ đi bộ khắp các con phố ở Cupertino, đi tới đi lui trường cao đẳng De Anza, dừng lại để ăn tối ṛi lại tiếp tục đi bộ. Gates nói "Chúng tôi phải đi dạo bộ, đó không phải là một trong những phương pháp quản lư của tôi. Đó là khi ông ấy bắt đầu nói những thứ kiểu như " Được rồi, được rồi, nhưng đừng làm một thứ quá giống những ǵ chúng ta đang làm".

 

Hóa ra, Microsoft đă không thể hoàn thiện hệ điều hành Windows 1.0 kịp để phân phối cho đến tận mùa thu năm 1985. Thậm chí lúc tung ra thị trường, nó c̣n được coi là một món hàng hóa thứ phẩm: không có sự sang trọng như thiết kế giao diện của Macintosh; thêm nữa, cửa sổ lệnh lại chỉ có thể đặt xếp cạnh nhau trên màn h́nh thay v́ đặt cḥng lên nhau như Bill Atkinson đă phát minh. Các nhà phê b́nh chế nhạo và người dùng bỏ rơi nó. Tuy nhiên, như thông lệ với tất cả sản phẩm của Microsoft, sự kiên tŕ, bền bỉ cuối cùng đă giúp Windows tốt hơn và cuối cùng là vượt trội.

 

Jobs chưa bao giờ nguôi giận. Sau gần ba mươi năm, Jobs vẫn nói với tôi rằng "Họ hoàn toàn lừa đảo chúng tôi và Gates không bao giờ biết xấu hổ v́ điều đó". Khi nghe được điều này, Gates đáp lại "Nếu ông ấy cho rằng như vậy th́ ông ấy thật sự lại bước vào một trong những "công nghệ bẻ cong thực tế" của ḿnh. Đứng trên phương diện pháp lư th́ Gates hoàn toàn đúng. Và xét trên cấp độ thực tế th́ ông ấy cũng ở vào t́nh thế có lợi. Mặc dù Apple đă có thỏa thuận kư kết được quyền sử dụng những công nghệ mà họ đă chứng kiến ở Xerox PARC, nhưng nó cũng hiển nhiên rằng các công ty khác cũng có thể phát triển giao diện đồ họa tương tự. Như Apple phát hiện ra, việc "nh́n và cảm nhận" của một thiết kế giao diện máy tính là một thứ khó để mà bảo vệ.

 

Và việc Jobs mất tinh thần là điều rất dễ hiểu. Apple đă từng sáng tạo hơn, giàu trí tưởng tượng hơn và lịch lăm hơn trong cách thực thi cùng đỉnh cao trong thiết kế thông minh. Thế nhưng, dù chỉ tạo ra một chuỗi các sản phẩm sao chép qua loa, Microsoft lại có thể chiến thắng trong cuộc đua của những nhà sản xuất hệ điều hành. Điều này cũng tiết lộ một kẽ hở trong cách thế giới này vận hành: Không phải lúc nào sản phẩm tốt nhất và mang tính đột phá nhất cũng chiến thắng. Một thập kỷ sau đó, sự hiển nhiên này đă khiến Jobs có một bài diễn văn khoa trương có phần hơi kiêu ngạo và quá đáng, nhưng cũng có phần đúng. "Vấn đề duy nhất của Microsoft là họ không có gu thẩm mỹ, thật sự là chẳng có hiểu biết tí ǵ về nghệ thuật thiết kế. Tôi không ám chỉ những ǵ nhỏ nhặt, mà tôi muốn nói theo cách cắt nghĩa rộng hơn là họ không hiểu về ư tưởng gốc và họ không mang được nét văn hóa vào sản phẩm của ḿnh".

 

 

Chương 16

 

ICARUS (24) 1

 

 

Leo lên những nấc thang mới

 

Sự ra đời của chiếc Macintosh trong tháng 1 năm 1984 đă đưa danh tiếng của Jobs lên một tầm cao mới, đặc biệt là trong chuyến ông đi tới Manhattan vào cùng thời điểm đó. Ông tham dự bữa tiệc mà Yoko Ono tổ chức cho con trai của ḿnh, Sean Lennon, và ông đă tặng cậu bé 9 tuổi một chiếc máy Macintosh. Cậu bé rất yêu thích nó. Các nghệ sĩ Andy Warhol và Keith Haring cũng có mặt ở đó, ngay lập tức họ đă bị cuốn hút với những ǵ họ có thể tạo ra với chiếc máy tính đă đánh dấu sự chuyển biến lớn của nghệ thuật đương đại. "Tôi đă vẽ một ṿng tṛn", Warhol thốt lên tự hào sau khi sử dụng công cụ QuickDraw. Warhol khẳng định rằng Jobs cũng đă đưa cho Mick Jagger một chiêc máy tính. Khi Jobs đến nhà của ngôi sao nhạc rock này, Jagger dường như bối rối. ông ấy không biết Jobs là ai. Sau đó, Jobs đă nói với nhóm của ḿnh, "Tôi nghĩ là anh ta say thuốc rồi. Nếu không th́ cũng bị điên." Tuy nhiên, con gái của Mick, Jade dagger, đă vào máy tính ngay lập tức và bắt đầu vẽ với chương tŕnh MacPaint, do đó, Jobs đă đưa chiếc máy cho cô bé.

 

Jobs đă mua một căn hộ hai pḥng kép cao cấp ở Central Park thuộc Tây Manhattan và khoe nơi này với Sculley. Kiến trúc sư James Freed của công ty IM Pei đă được thuê để thiết kế lại, nhưng Jobs không bao giờ chuyển đến nơi đó ở. (Sau này, ông bán nó cho Bono với giá 15 triệu đô-la). Jobs cũng mua một căn biệt thự với mười bốn pḥng ngủ xây dựng theo phong cách thuộc địa Tây Ban Nha ở Woodside, trên các ngọn đ̣i của Palo Alto, căn biệt thự này từng thuộc quyền sở hữu của một chủ đất giàu có, ông chuyển đến ở nhưng không thay đổi nội thất của nơi này.

 

Tại Apple, Jobs như được hồi sinh. Thay v́ t́m cách cắt giảm quyền hành của Jobs, Sculley đă tín nhiệm giao cho Jobs nhiều hơn thế: hai ḍng máy Lisa và Macintosh đă được sáp nhập lại với nhau, tất cả do Jobs phụ trách. Vị thế của ông lúc này đang lên cao, nhưng điều này không có nghĩa là công việc của Jobs nhẹ nhàng hơn. Thực tế đă có một sự kiện đáng nhớ xảy ra khi ông phải đối mặt với đội ngũ sản xuất kết hợp giữa Lisa và Macintosh, và diễn giải làm thế nào họ sẽ được sáp nhập. Ban lănh đạo trong nhóm Macintosh sẽ có được tất cả các vị trí hàng đầu, ông nói, và một phần tư của nhân viên Lisa sẽ bị sa thải. "Các bạn đă thất bại," ông nói, nh́n thẳng vào những người thuộc đội ngũ Lisa. "Các bạn là nhóm B. Là các tay chơi hạng B. Quá nhiều người ở đây là tay chơi hạng B hoặc C, v́ vậy hôm nay chúng tôi sẽ đưa cho các bạn cơ hội khác để làm việc tại các công ty chị em của chúng tôi trong thung lũng."

 

Bill Atkinson, người đă làm việc trong cả hai đội ngũ, cho rằng quyết định này không chỉ tàn nhẫn, mà c̣n không công bằng. "Những người này đă làm việc thực sự chăm chỉ và đều là các kỹ sư xuất sắc," ông nói. Tuy nhiên, Jobs đă bám vào những ǵ ông tin là một bài học quản lư quan trọng từ kinh nghiệm điều hành Macintosh: Bạn phải tàn nhẫn nếu bạn muốn xây dựng một đội ngũ hoàn hảo của những tay chơi hạng A. "Nếu quá dễ dàng, khi đội ngũ phát triển, một vài cầu thủ hạng B sẽ xuất hiện, và sau đó sẽ có nhiều hơn những kẻ hạng B, và sớm thôi, bạn thậm chí sẽ có một số cầu thủ hạng C", ông nhớ lại. "Kinh nghiệm khi tạo ra Macintosh đă dạy tôi rằng những người hạng A chỉ thích làm việc với những người hạng A, có nghĩa là bạn không thể chấp nhận những cầu thủ hạng B."

 

Trong thời gian này, Jobs và Sculley đă tự thuyết phục bản thân rằng t́nh bạn của họ vẫn thân thiết. Họ thường xuyên thể hiện t́nh cảm thân mật như là một đôi bạn tri âm từ thời phổ thông. Trong dịp kỷ niệm một năm làm việc đầu tiên của Sculley tại Aplle, vào tháng 5 năm 1984, để chào mừng, Jobs đă mời ông ta đến dự một bữa tiệc tối tại Le Mouton Noir, một nhà hàng thanh lịch nằm trên ngọn đ̣i phía tây nam của Cupertino. Để tạo bất ngờ cho Sculley, Jobs đă tập hợp hội đồng quản trị của Apple, ban lănh đạo của công ty, và thậm chí một số nhà đầu tư miền Tây.

 

Khi tất cả họ chúc mừng Sculley trong tiệc cocktail, Sculley nhận thấy, "Steve rạng rỡ tươi cười đứng phía sau, gật đầu lên xuống, nụ cười nở rộng trên khuôn mặt của ḿnh." Jobs bắt đầu bữa tiệc với lời mào đầu có phần hơi thái quá. "Hai ngày hạnh phúc nhất đối với tôi là khi Macintosh được xuất xưởng và ngày thứ hai là khi John Sculley đồng ư gia nhập Apple," ông nói. "Đây là năm thành công nhất mà tôi từng có trong suốt cuộc đời của tôi, v́ tôi đă học được rất nhiều từ John." Sau đó, ông đă chụp cùng Sculley một tấm h́nh đáng nhớ trong năm đó.

 

Để đáp lại, Sculley cũng bày tỏ niềm vui khi được là đối tác của Jobs trong năm qua, và ông đă đi đến một kết luận, v́ nhiều lư do khác nhau, tất cả mọi người có mặt ngày hôm đó đều không thể quên câu nói này. "Apple có người lănh đạo", ông nói, "đó là Steve và tôi." Khi ấy ông đưa mắt nh́n khắp pḥng, bắt gặp ánh mắt của Jobs, và nh́n thấy Jobs mỉm cười. "Cứ như thể là có một sợi dây liên kết giữa chúng tôi", Sculley nhớ lại. Tuy nhiên, ông cũng nhận thấy rằng Arthur Rock và một số người khác có cái nh́n như đang chế giễu, thậm chí là ngờ vực. Họ lo lắng rằng Jobs đă hoàn toàn đánh bại Sculley. Họ thuê Sculley để kiểm soát Jobs, và bây giờ rơ ràng Jobs mới là người nắm quyền kiểm soát. "Sculley đă quá háo hức với sự đồng thuận của Steve và không thể đứng lên chống lại ông ta," Rock nhớ lại Việc khiến Jobs thỏa măn và chấp thuận những ư kiến chuyên môn của ông có vẻ như là một chiến lược thông minh của Sculley. Tuy nhiên, ông ta đă không hề nhận ra rằng về bản chất Jobs không phài là một kẻ có thể chia sẻ quyền lực của ḿnh. Chiều theo ư muốn của ai đó không phải cách làm của Steve, ông bắt đầu lên tiếng nhiều hơn về phương hướng mà ông cho rằng công ty nên được điều hành. Cụ thể như tại cuộc họp chiến lược kinh doanh năm 1984, ông đă thúc đấy việc thông qua ư kiến để pḥng kinh doanh của công ty và bộ phận tiếp thị tổ chức đấu thầu quyền cung cấp dịch vụ của họ cho các ḍng sản phẩm khác nhau. (Điều này có nghĩa là, nếu muốn, nhóm Macintosh có thể quyết định không sử dụng đội ngũ tiếp thị của Apple và thay vào đó tạo ra một đội ngũ tiếp thị của riêng ḿnh.) Mặc dù không có ai ủng hộ, nhưng Jobs tiếp tục cố gắng để nó được thông qua. "Mọi người chờ đợi tôi lấn át Steve, để khiến anh ta ngồi xuống và im lặng, nhưng tôi đă không làm thế", Sculley nhớ lại. Khi cuộc họp kết thúc, ông đă nghe một ai đó th́ thầm, "Tại sao Sculley không khiến hắn ngậm mồm lại?"

 

Khi Jobs quyết định xây dựng một nhà máy-của-nghệ thuật ở Fremont để sản xuất máy Macintosh, yêu cầu về tính thẩm mỹ và tính độc đoán của Jobs ngày càng cao. ông muốn các máy tính phải được sơn màu sắc tươi sáng, giống như logo của Apple, nhưng ông đă mất rất nhiều thời gian tranh căi với giám đốc sản xuất của Apple, Matt Carter, khi Matt quyết định cho sản xuất các sản phẩm với màu be và màu xám thông thường. Khi Jobs đánh giá một lượt sản phầm, ông đă ra lệnh rằng các máy phải được sơn lại bằng màu sắc tươi sáng mà ông muốn. Carter phản đối, đây đều là thiết bị tinh vi, và việc sơn lại các máy có thể gây ra vấn đề cho chúng. Carter đă nói đúng.

 

Một trong những chiếc máy đắt tiền nhất được sơn lại màu xanh sáng cuối cùng khi hoạt động đă bị lỗi, và sau đó nó được mệnh danh là "sự ngớ ngẩn của Steve". Cuối cùng Carter nghỉ việc. "Thực sự quá mệt mỏi khi đối đầu anh ta, và thường vấn đề xuất phát từ những chuyện vô nghĩa mà tôi đă chịu đựng đủ rồi", ông nói.

 

Jobs thay thế Debi Coleman vào vị trí đó, cô là một nhân viên tài chính của nhóm Macintosh, một người khá can đảm và tốt bụng, đă từng được nhận giải thưởng hàng năm của nhóm cho người đối đầu thành công nhất với Jobs. Nhưng cô biết làm thế nào để đáp ứng những ư tưởng bất chợt của ông khi cần thiết. Khi giám đốc mỹ thuật của Apple, Clement Mok, thông báo rằng Jobs muốn những bức tường có màu trắng tinh khiết, cô phản đối, "Anh không thể sơn một nhà máy với màu trắng tinh khiết được. Sớm muộn th́ bụi bẩn cũng sẽ bám vào khắp mọi nơi."

 

Mok trả lời:" Chẳng có màu trắng nào là quá trắng với Steve cả." Cuối cùng th́ cô ấy cũng phải chấp nhận. "Với những bức tường màu trắng tinh và những chiếc máy đủ màu xanh, vàng, đỏ, thềm của nhà máy trông không khác ǵ gian hàng giới thiệu của Alexander Calder vậy" Coleman nói.

 

Khi được hỏi về sự ám ảnh của ông đối với việc thiết kế không gian của của nhà máy, Jobs cho biết đó là một cách để đảm bảo niềm đam mê vươn tới sự hoàn hảo của ông:

 

"Tôi sẽ tới nhà máy, và đeo vào tay một chiếc găng màu trắng để kiểm tra xem có bụi hay không. Tôi sẽ t́m kiếm ở khắp mọi nơi - trên những chiếc máy, trên đỉnh của giá đỡ, hay trên sàn.

 

Và tôi sẽ hỏi Debi chúng đă được lau sạch hay chưa. Tôi nói với cô ấy tôi nghĩ rằng chúng tôi sẽ có thể ăn ở ngay trên sàn của nhà máy. Phải, điều này gần như khiến Debi phát điên. Cô ấy không hiểu tại sao. Và khi ấy tôi cũng không thể lư giải v́ sao. Hăy xem, tôi chịu ảnh hưởng rất nhiều bởi những ǵ tôi đă tận mặt chứng kiến ở Nhật Bản. Một phần v́ những điều tôi thực sự ngưỡng mộ của đất nước ấy, và một phần khác v́ những ǵ chính chúng tôi đang thiếu trong tổ chức của ḿnh, đó là tinh thần đồng đội và tính kỷ luật nghiêm khắc. Nếu chúng tôi không có kỷ luật để giữ nơi này không t́ vết, vậy th́ chúng tôi cũng không có kỷ luật để giữ những chiếc máy hoạt động tốt được."

 

Một sáng chủ nhật Jobs đưa cha ḿnh đến xem nhà máy. Paul Jobs là một người có yêu cầu cao về độ chuẩn xác trong những công việc của ḿnh cũng như luôn muốn chắc chắn rằng các công cụ của ḿnh đặt đúng vị trí. Và con trai của ông tự hào được cho ông thấy ḿnh cũng có thể làm như vậy. Coleman cũng có mặt lúc ấy."gương mặt của Steve trở nên rạng rỡ," cô nhớ lại. "Anh ấy rất hănh diện khoe với cha sản phẩm sáng tạo của ḿnh. Jobs giải thích cách làm thế nào chúng được vận hành, và người cha dường như thực sự thán phục điều đó. Jobs không ngừng nh́n cha ḿnh, ông ấy chạm vào tất cả mọi thứ, hài ḷng với sự sạch sẽ và vẻ ngoài hoàn hảo của chúng."

 

Chuyến viếng thăm nhà máy của Danielle Mitterrand, một phụ nữ rất ủng hộ Cuba, phu nhân của tổng thống Pháp Pranẹois Mitterrand thuộc Đảng Xă Hội, ngược lại không mấy mặn nồng. Bà đă đặt rất nhiều câu hỏi, thông qua phiên dịch của bà về điều kiện làm việc của nhân viên, trong khi Jobs, với Alain Rossmann làm thông dịch viên, cố gắng giải thích các ứng dụng tiên tiến của robot và công nghệ. Sau khi Job nói về lịch tŕnh sản xuất khép kín của ḿnh, bà lại hỏi về lương trả làm thêm giờ. Steve tỏ ra khó chịu, do đó ông diễn giải làm thế nào công nghệ tự động hóa đă giúp ông tiết kiệm chi phí lao động, một chủ đề mà ông biết sẽ khiến bà không mấy thích thú. "Công việc có vất vả lắm không", bà hỏi tiếp. "Thời gian họ được nghỉ là bao nhiêu?" Jobs không thể nhẫn nhịn được nữa."Nếu bà ấy quan tâm đến phúc lợi của họ đến vậy", ông quay sang nói với người phiên dịch, "nói với phu nhân là bà ấy có thể đến làm việc ở đây bất cứ lúc nào."

 

Người phiên dịch choáng váng không dám mở miệng. Rossmann chen ngang câu chuyện và nói bằng tiếng Pháp, "Ngài Jobs nói rằng ông rất cảm ơn phu nhân v́ chuyến thăm này của bà và sự quan tâm của bà đối với nhà máy". Kể cả Jobs cũng như phu nhân Mitterrand đều không biết chuyện ǵ đă xảy ra, Rossmann kể lại, nhưng phiên dịch viên của bà Mitterrand trông như vừa trút được một gánh nặng.

 

Sau đó, Jobs lái chiếc Mercedes của ḿnh xuống đường cao tốc tới Cupertino, ông tỏ ra cáu kỉnh với Rossmann về thái độ của phu nhân Mitterrand. Khi Jobs tăng tốc vượt quá tốc độ 100 dặm một giờ, ông bị một cảnh sát dừng lại và viết vé phạt. Trong khi viên cảnh sát quay đi viết vội tờ vé, Jobs bóp c̣i ô tô. "Có chuyện ǵ?" viên cảnh sát hỏi. Jobs trả lời, "Tôi vội lắm."Thật ngạc nhiên, viên cảnh sát không hề tức giận, ông ta chỉ viết tiếp vé phạt và cảnh cáo nếu Jobs bị bắt vượt quá tốc độ hơn 55 dặm một lần nữa, ông sẽ phải đi tù. Ngay sau khi người cảnh sát đó dời đi, Jobs quay xe lại và lại tăng tốc đến con số 100. "ông ấy tin chắc rằng các quy tắc thông thường không phải dành cho ḿnh," Rossmann ngạc nhiên nói.

 

Vợ của Rossmann, bà Joanna Hoffman, cũng từng thấy thái độ tương tự của Jobs khi cùng ông sang châu Âu sau thời điểm các máy tính Macintosh được giới thiệu rộng răi một vài tháng,

 

"ông ấy khó chịu và dễ dàng nổi giận với bất cứ chuyện ǵ", bà nhớ lại. Tại Paris, bà đă sắp xếp cho Jobs một bữa ăn tối chính thức với các nhà phát triển phần mềm của Pháp, nhưng Jobs đột nhiên quyết định không muốn đi. Thay vào đó, ông lên xe, sập cửa lại trước mặt bà và nói rằng ông sẽ đi gặp nhà thiết kế poster Folon. "Các nhà phát triển phần mềm ngày hôm đó đă tức giận đến nỗi họ không thèm bắt tay chúng tôi nữa," bà nói.

 

Ở Italia, ông đă ngay lập tức cảm thấy không ưa tổng giám đốc chi nhánh của Apple, một anh chàng mập mạp với lối tư duy kinh doanh thông thường. Jobs nói thẳng thừng rằng ông không thấy ấn tượng với đội ngũ làm việc cũng như chiến lược bán hàng của anh ta. "Anh không xứng đáng để có thể bán máy Mac", Jobs nói lạnh lùng. Nhưng chuyện đó c̣n là nhẹ nhàng so với phản ứng của ông với nhà hàng mà viên quản lư không may mắn đă chọn. Jobs muốn một bữa ăn thuần chay, nhưng người phục vụ lại rất công phu rưới đầy nước sốt kem chua lên các món ăn. Jobs tỏ ra rất khó chịu và Hoffman đă phải đe dọa ông. Bà th́ thầm rằng nếu ông không giữ b́nh tĩnh lại, bà sẽ đổ cà phê nóng của ḿnh vào ông.

 

Những bất đồng ư kiến rơ rệt nhất của Jobs với các nhà quản lư trong chuyến đi châu Âu thường liên quan đến dự báo doanh số bán hàng. Với lối tư duy gần như phi thực tế, Jobs luôn thúc đẩy đội ngũ của ḿnh đến với các dự án lớn hơn. ông liên tục đe dọa các nhà quản lư châu Âu rằng ông sẽ không cấp cho họ bất kỳ nguồn kinh phí nào trừ khi họ lên một dự báo doanh thu lớn hơn.

 

Họ th́ bám vào những số liệu thực tế, và Hoffmann luôn phải đứng giữa hai bên. "Gần như đến cuối chuyến đi, toàn bộ cơ thể tôi run rẩy không thể kiểm soát nổi", bà nhớ lại.

 

Cũng trong chuyến đi này Jobs đă gặp Jean-Louis Gassée lần đầu tiên, giám đốc của Apple tại Pháp. Gassée là một trong số ít những người đă chống đối lại Jobs thành công trong cả chuyến đi. "ông ấy có cách riêng đối diện với sự thật," Gassée nhận xét. "Cách duy nhất để đối phó với ông ấy là phải có thái độ đáp trả thật cứng rắn." Khi Jobs dùng cách thông thường của ḿnh đe dọa rằng sẽ cắt giảm cấp vốn hoạt động cho chi nhánh Pháp, nếu Gassée không từ bỏ kế hoạch bán hàng hiện tại, Gassée đă nổi giận. "Tôi nhớ ḿnh nắm lấy ve áo của ông ấy và bảo ông hăy dừng lại, và sau đó ông chùn bước. Tôi cũng từng là một người rất hay nổi nóng. Tôi đă phải thay đổi khá nhiều. V́ vậy, tôi có thể nhận ra rằng Steve cũng là một người như vậy."

 

Tuy nhiên Gassée đă thực sự bị ấn tượng bởi cách mà Jobs có thể trở nên quyến rũ và thu hút khi ông muốn. Pranẹois Mitterrand đă được nghe những lời diễn thuyết về lư thuyết "công nghệ thông tin cộng đồng" - "máy tính cho tất cả mọi người" và rất nhiều kiến thức chuyên ngành về các loại công nghệ khác nhau. Khi Marvin Minsky và Nicholas Negroponte đến và cùng tham gia vào câu chuyện. Jobs đă nói chuyện với nhóm tại khách sạn Bristol và vẽ nên viễn cảnh: Pháp có thể dẫn đầu như thế nào nếu lắp đặt đặt hệ thống máy tính trong tất cả các trường học. Thành phố Paris cũng khiến ông trở thành một người lăng mạn hơn. Cả Gassée và Negroponte đều có thể kể lại việc Steve đă khiến các quư cô ngây ngất như thế nào ở khi đó.

 

Thất bại.

 

Sau sự bùng nổ đầy phấn khích của việc ra mắt Macintosh, doanh số bán hàng của ḍng sản phẩm này bắt đầu giảm dần trong nửa cuối năm 1984. vấn đề xuất phát từ một lư do cơ bản: Macintosh là một máy tính có kiểu dáng đẹp nhưng lại chạy chậm chạp một cách đáng thương với cấu h́nh không đủ mạnh, và không điều ǵ có thể bù đắp được khuyết điểm này. vẻ đẹp của chiếc máy đến từ giao diện người dùng sắc nét đầy màu sắc chứ không phải là một màn h́nh đen tối ảm đạm với những ḍng lệnh nhàm chán viết bằng font chữ xanh lá trông thật yếu ớt. Nhưng cũng chính điều này đă dẫn đến điểm yếu lớn nhất của nó: Mỗi kư tự trong văn bản được hiển thị trên màn h́nh sẽ tiêu tốn khoảng 1 byte mă code, mỗi khi chiếc máy Mac viết nên một chữ cái, từng điểm ảnh của bất kỳ phông chữ thanh lịch bạn muốn hiển thị sẽ đ̣i hỏi bộ nhớ gấp hai mươi hoặc ba mươi lần. Chiếc máy Lisa dễ dàng xử lư điều này với bộ nhớ hơn 1.000 K RAM, trong khi dung lượng RAM của máy Macintosh chỉ có 128K.

 

Một vấn đề khác nữa là chiếc máy thiếu một ổ đĩa cứng bên trong. Jobs đă gọi Joanna Hoffman là một " Kẻ cuồng tín Xerox" khi bà bênh vực cho một thiết bị lưu trữ dữ liệu như vậy.

 

ông nhấn mạnh rằng Macintosh chỉ cần một ổ đĩa mềm. V́ vậy nếu muốn sao chép dữ liệu, có thể bạn sẽ mắc phải bệnh đau khuỷu tay khi phải đổi đĩa liên tục vào trong một ổ đĩa duy nhất. Ngoài ra, chiếc máy Macintosh không hề có quạt tản nhiệt, một ví dụ khác cho sự ngoan cố giáo điều của Jobs, ông cho rằng một chiếc quạt tản nhiệt sẽ làm giảm giá trị ổn định của máy tính. Điều này gây ra lỗi ở nhiều bộ phận và kết quả là máy Macintosh được mệnh danh là "chiếc ḷ nướng bánh màu be", khiến cho nó càng không được ưa chuộng. Chiếc máy rất thu hút và bán chạy trong vài tháng đầu tiên, nhưng sau khi mọi người nhận thức được về giới hạn của nó, doanh số bán hàng giảm rơ rệt. Như Hoffman sau đó than thở, "Khả năng bóp méo phạm vi thực tại ban đầu là một đ̣n bẩy tốt, nhưng sau đó thực tế mới chính là yếu tố quyết định".

 

Vào cuối năm 1984, khi mà gần như không c̣n ai mua máy tính Lisa, c̣n doanh số bán hàng của Macintosh rơi xuống chỉ c̣n dưới 10.000 đô-la một tháng, Jobs đă đưa ra một quyết định sai lầm điển h́nh trong tuyệt vọng, ông quyết định lấy những chiếc máy tính Lisas c̣n tồn kho, kết hợp với một số chương tŕnh ưu việt của Macintosh, và bán chúng như là một sản phẩm mới, chiếc máy "Macintosh XL." Kể từ khi dự án sản xuất Lisa ngưng lại và không bao giờ được khởi động lại nữa, đó là một điều bất thường khi Jobs sản xuất một sản phẩm mà ông không mấy tin tưởng.

 

"Tôi đă rất tức giận v́ Mac XL không phải là một sản phẩm thực sự," Hoffman nói. ông ấy làm thế chỉ với mục đích là tống khứ những sản phẩm tồn kho ra thị trường. Nó được bán khá chạy, và sau đó chúng tôi không thể tiếp tục tṛ lừa đảo khủng khiếp này, v́ vậy tôi đă từ chức."

 

T́nh trạng ảm đạm c̣n rơ ràng hơn trong quảng cáo được tung ra vào năm 1985, một chiến dịch quảng cáo vốn nhằm mục đích nối tiếp sự thành công của quảng cáo chống lại người anh cả IBM năm 1984. Nhưng không may có một sự khác biệt cơ bản giữa hai phiên bản: quảng cáo đầu tiên kết thúc với một thông điệp đầy hào hùng và lạc quan, nhưng nội dung mà Lee Clow và Jay Chiat truyền đạt trong quảng cáo mới, có tựa đề "Lemmings", lại mang đến h́nh ảnh của những nhà quản lư doanh nghiệp mặc những bộ vest tăm tối, bịt mắt diễu hành thành hàng dài cho đến khi họ lần lượt rơi xuống vực. Ngay khi quảng cáo này mới được tung ra, cả Jobs và Sculley đă gặp rất nhiều trở ngại, nó dường như không hề truyền đạt h́nh ảnh mang tính tích cực hay mang lại vinh quang cho Appple, thay vào đó nó xúc phạm tất cả những nhà quản lư đă mua và sử dụng một chiếc máy tính IBM.

 

Jobs và Sculley yêu cầu những ư tưởng khác, nhưng đối tác truyền thông phản bác lại. Một trong số họ lên tiếng "Các anh sẽ không muốn '1984' chỉ c̣n là năm ngoái,. Theo Sculley, Lee Clow đă nói, "Tôi đặt cược danh tiếng của tôi, tất cả mọi thứ, vào quảng cáo này." Khi Tony, anh trai của Ridley Scott, hoàn tất quá tŕnh quay phim, ư tưởng mà nó truyền đạt thậm chí c̣n tồi tệ hơn. Những nhà quản lư vừa diễu hành một cách vô thức đến vách đá, vừa hát một một ca khúc có trong bộ phim Bạch Tuyết và bảy chú lùn "Heigh-ho, Heigh-ho," với nhịp điệu buồn như đưa đám.

 

Video quảng cáo ảm đạm c̣n gây cảm giác nặng nề hơn so với phiên bản trước đó. "Tôi không thể tin được là anh định xúc phạm doanh nhân trên khắp nước Mỹ bằng cách cho phát sóng thứ này" Debi Coleman đă mắng Jobs như vậy khi nh́n thấy bản demo quảng cáo. Tại các cuộc họp về marketing, cô luôn bảo vệ quan điểm phản đối mẫu quảng cáo này. "Tôi thậm chí đă đặt một lá đơn từ chức trên bàn của ông ấy. Tôi đă viết nó bằng chiếc máy Mac của tôi. Tôi nghĩ rằng nó là một sự sỉ nhục đối với các nhà quản lư doanh nghiệp. Chúng tôi chỉ mới bước những bước đầu tiên trong việc phổ biến máy tính để bàn."

 

Tuy nhiên Jobs và Sculley đă chấp thuận theo những lời khẩn nài của công ty truyền thông và cho phát mẫu quảng cáo tại giải vô địch "Siêu cúp" do liên đoàn bóng bầu dục quốc gia Mỹ tổ chức. Họ đă đến xem trận đấu cùng nhau tại sân vận động Stanford cùng với vợ của Sculley, Leezy (một người không hề ưa Jobs), và bạn gái mới của Jobs, Tina Redse. Khi mẫu quảng cáo được phát ở phần cuối của hiệp đấu thứ tư, những người hâm mộ theo dơi trên màn h́nh gần như không có phản ứng nào với nó. Trên khắp cả nước, hầu hết các phản ứng đáp lại đều là tiêu cực. "Nó xúc phạm những đối tượng mà Apple đang cố gắng nhắm tới", chủ tịch của một công ty nghiên cứu thị trường đă nói như vậy với tạp chí Fortune. Giám đốc marketing của Apple đề nghị công ty có thể mua một vị trí quảng cáo trên tờ báo Wall Street Journal để đăng lời xin lỗi. Jay Chiat đă đe dọa rằng nếu Apple làm như vậy th́ công ty của ông cũng sẽ mua một trang khác để xin lỗi cho lời xin lỗi trước đó.

 

Jobs cảm thấy rất bất an, với cả mẫu quảng cáo và t́nh h́nh nh́n chung của Apple, điều này được thể hiện khi ông đến New York vào tháng Một, để trả lời một số bài phỏng vấn trực tiếp với báo chí. Andy Cunningham, nhân viên của công ty Regis McKenna, được nhận nhiệm vụ hỗ trợ cá nhân cho ông tại tập đoàn Carlyle. Khi Jobs đến, ông nói với cô ấy rằng bộ vest của ông cần phải làm mới lại hoàn toàn, mặc dù lúc đó là 10 giờ tối và các cuộc hẹn bắt đầu vào sáng ngày hôm sau. Chiếc đàn Piano không được đặt ở đúng nơi, dâu tây là một lựa chọn sai lầm. Nhưng thứ khiến ông không hài ḷng nhất đó là những bông hoa. ông muốn có b́nh hoa rum. "Chúng tôi đă căi vă ḥi lâu về chuyện thế nào là hoa rum", Cunningham nhớ lại. "Tôi biết chính xác loại hoa đó như thế nào, bởi v́ tôi đă thấy chúng trong đám cưới của tôi", ông kiên quyết khẳng định là có một giống hoa rum khác như vậy và nói tôi là "ngu ngốc" bởi v́ tôi không biết một bông hoa rum thực sự là ǵ" V́ vậy, Cunningham đă phải lao ra ngoài thành phố New York vào lúc nửa đêm, đến bất cứ cửa hàng nào c̣n mở cửa, t́m mua chính xác những bông hoa rum mà ông muốn. Đến khi họ dọn dẹp lại căn pḥng, Jobs bắt đầu hướng sự chú ư đến những ǵ cô đang mặc. "Bộ trang phục đó thật kinh tởm," ông nói. Cunningham biết rằng nhiều lúc, những cơn giận dữ của Jobs bắt nguồn từ những lư do vô cớ, v́ vậy cô đă cố gắng để khiến ông b́nh tĩnh hơn. "Nghe này, tôi biết anh đang giận dữ, và tôi biết anh đang cảm thấy như thế nào," cô nói.

 

"Cô không thể biết tôi đang cảm thấy như thế nào," Jobs gắt lên, "Cô không thể biết cảm giác là tôi là thế nào."

 

Ba mươi tuổi

 

Bước sang tuổi ba mươi là một cột mốc quan trọng với hầu hết mọi người, đặc biệt là với những người của thế hệ đă tuyên bố sẽ không bao giờ tin tưởng bất cứ ai ở trên độ tuổi đó. Để kỷ niệm sinh nhật lần thứ ba mươi của ḿnh, vào tháng 2 năm 1985, Jobs đă hào phóng tổ chức một bữa tiệc tối trang trọng nhưng không kém phần hấp dẫn với chủ đề "vest đen với giày tennis"cho 1.000 người trong khán pḥng của khách sạn st Francis ở San Francisco. Trên giấy mời có ghi ḍng chữ, "Có một câu ngạn ngữ cổ của người Ấn Độ nói rằng, "30 năm đầu của cuộc đời, bạn sẽ h́nh thành nên những thói quen. Và 30 năm cuối của cuộc đời, thói quen sẽ h́nh thành nên con người bạn' Hăy cùng đến mừng kỷ niệm này với tôi."

 

Một bàn tiệc được dành riêng cho những nhân vật có thế lực trong ngành phần mềm, bao gồm cả Bill Gates và Mitch Kapor. Một bàn khác được dành riêng cho những người bạn cũ như là Elizabeth Holmes, người đă đến bữa tiệc cùng với một phụ nữ lạ mặc bộ vest tuxedo màu đen. Andy Hertzfeld, và Burrell Smith thuê một vài bộ vest tuxedo để mặc và đi giày thể thao mềm, điều này đă khiến cho điệu nhảy trên nền giai điệu waltz Strauss do dàn nhạc giao hưởng San Francisco biểu diễn trở nên đáng nhớ hơn.

 

Ella Fitzgerald đă đến biểu diễn một ḿnh trong bữa tiệc, v́ Bob Dylan từ chối tham gia. Cô hát những ca khúc khá nổi tiếng của ḿnh, mặc dù thỉnh thoảng cũng có một số bài hát khác, như "The Girl from Ipanema" hát về cậu bé đến từ Cupertino. Khi cô hỏi lời yêu cầu bài hát, Jobs đưa ra một vài lời gợi ư. Ella kết thúc với giai điệu chậm răi du dương của ca khúc "Happy Birthday".

 

Sculley lên sân khấu để nói lời chúc mừng đến "nhà chiến lược có tầm nh́n xa nhất của giới công nghệ", Wozniak cũng bước lên và tặng Jobs một khung ảnh chụp lại tṛ bịp về chiếc máy tính cá nhân Zaltair của Wozniak tại Hội chợ Máy tính Bờ Tây (West Coast Computer Faire) năm 1977, địa điểm mà chiếc máy tính cá nhân Apple II đă được giới thiệu. Nhà đầu tư Don Valentine bày tỏ sự ngạc nhiên trước sự thay đổi của công nghệ trong thập kỷ mà ông được chứng kiến. "Anh ấy đă khởi đầu khá đặc biệt, người nói không bao giờ tin tưởng bất cứ ai trên ba mươi tuổi, nay đă trở thành người có thể nhận được món quà sinh nhật cho tuổi ba mươi từ siêu sao Ella Fitzgerald," ông nói.

 

Nhiều người đă cố ư chọn những món quà thật đặc biệt cho một người không dễ dàng mua quà chút nào. Ví dụ như Debi Coleman đă t́m ấn bản đầu tiên cuốn tiểu thuyết "The Last Tycoon" tạm dịch ông trùm cuối cùng) của nhà văn F. Scott Fitzgerald. Nhưng Jobs, vẫn luôn hành xử một cách thiếu lịch sự như thường t́nh, bỏ lại tất cả những món quà đó trong một pḥng của khách sạn.

 

Wozniak và một số thành viên kỳ cựu của Apple, không dùng được món pho mát dê và trứng cá hồi được phục vụ trong bữa tiệc, đă gặp nhau sau đó và đi ăn tối tại một nhà hàng của chuỗi Denny.

 

"Rất hiếm khi người ta thấy một nghệ sĩ trong độ tuổi 30 hoặc 40 có thể thực sự đóng góp một điều ǵ đó đáng kinh ngạc cho xă hội", Jobs nói một cách buồn bă với nhà báo David Sheff, người đă đăng tải cuộc phỏng vấn dài và thân mật với ông trên tờ Playboy trong tháng mà Steve bước sang tuổi ba mươi. "Tất nhiên, có một số người được sinh ra với bản tính ṭ ṃ, măi măi là đứa trẻ trong niềm sợ hăi cuộc sống của họ, nhưng họ rất đặc biệt." Cuộc phỏng vấn đề cập đến nhiều khía cạnh, nhưng chủ đề khiến Jobs suy ngẫm sâu sắc nhất đó là về việc trưởng thành và đối mặt với những vấn đề trong tương lai:

 

"Suy nghĩ của bạn tạo nên những khuôn mẫu như một giàn giáo trong tâm trí của bạn. Bạn đang thực sự phản ứng với những khuôn mẫu cứng nhắc. Trong hầu hết trường hợp, người ta bị mắc kẹt trong những khuôn mẫu đó, giống như là những đường rănh trên đĩa than, và họ không bao giờ thoát ra được khỏi chúng.

 

Tôi sẽ luôn luôn giữ mối liên kết chặt chẽ với Apple. Tôi hy vọng rằng trong suốt cuộc đời ḿnh, tôi có thể dệt những sợi dây kết nối giữa Apple với những sợi liên kết của cuộc đời của ḿnh, giống như một tấm thảm vậy. Có thể tôi không có mặt ở đó một vài năm, nhưng tôi sẽ luôn luôn trở lại.

 

Nếu bạn muốn sống cuộc sống của bạn một cách sáng tạo, như một nghệ sĩ, bạn sẽ không nh́n lại quá nhiều. Bạn phải sẵn sàng chấp nhận bất cứ việc ǵ ḿnh làm, chấp nhận con người của bạn cho dù bạn là ai và bỏ qua tất cả điều đó .

 

Thế giới bên ngoài sẽ cố gắng để ḱm hăm ư tưởng của bạn, sẽ khó khăn hơn để tiếp tục là một nghệ sĩ, đó là lư do tại sao rất nhiều lần, các nghệ sĩ phải nói, "Tạm biệt. Tôi phải đi đây. Tôi sẽ tiếp tục điên cuồng và tôi sẽ ra khỏi đây" Nhưng rồi họ sẽ nằm ́ lại một chỗ nào đó. Cũng có thể sau này họ sẽ quay trở lại nhưng mờ nhạt chẳng chút thay đổi." Với những tuyên bố đó, Jobs dường như đă có trước linh cảm rằng cuộc sống của ông sẽ sớm thay đổi. Có lẽ các mối liên kết cuộc sống riêng của ông sẽ thực sự đan xen vào các mối liên kết của Apple. Có lẽ đó là thời điểm để từ bỏ một phần những ǵ ông đă đạt được. Có lẽ đă đến lúc để nói "Tạm biệt, tôi phải đi," và sau đó sẽ trở lại, với lối tư duy khác.

 

Những sự ra đi

 

Andy Hertzfeld nghỉ phép một thời gian sau khi máy tính Macintosh được ra mắt vào năm 1984. ông cần thời gian để nghỉ ngơi và thoát khỏi người giám hộ của ḿnh, Bob Belleville, kẻ mà ông không ưa cho lắm. Cho đến một ngày, ông biết tin Jobs đă quyết định chi khoản tiền thưởng lên đến 50.000 đô-la cho các kỹ sư trong nhóm Macintosh. V́ vậy, ông đến gặp Jobs để yêu cầu nhận được khoản tương tự. Jobs trả lời rằng Belleville đă quyết định không trao tặng tiền thưởng cho những người đang nghỉ phép. Hertzfeld sau đó lại nghe nói rằng Jobs thực ra mới là người đưa ra quyết định này, v́ thế anh ta quay trở lại chất vấn ông. Lúc đầu Jobs chối bỏ, sau đó ông lại nói, "Được, hăy coi như những ǵ anh nói là sự thật, vậy th́ nó có thay đổi được điều ǵ đâu?" Hertzfeld nói nếu Jobs giữ khoản tiền thưởng lại để buộc anh ta quay trở lại làm việc, th́ Hertzfeld sẽ không quay trở lại, điều đó vi phạm vào nguyên tắc. Jobs nhượng bộ, nhưng chuyện này cũng khiến Hertzfeld có ít nhiều ác cảm.

 

Khi kỳ nghỉ phép gần kết thúc, Hertzfeld hẹn ăn tối với Jobs, họ đi bộ từ văn pḥng của ông đến một nhà hàng Ư cách đó vài ṭa nhà. "Tôi thực sự muốn trở lại," ông nói với Jobs. "Nhưng mọi thứ dường như đang thực sự rối rắm." Jobs có vẻ khó chịu và không mấy đồng t́nh với câu nói đó, nhưng Hertzfeld đă nói tiếp. "Nhóm nghiên cứu phần mềm hoàn toàn mất tinh thần và hầu như không làm được việc ǵ trong nhiều tháng, c̣n Burrell th́ quá thất vọng, ông ta sẽ không trụ được đến cuối năm đâu."

 

Lúc đó, Jobs ngắt lời. "Anh không biết là ḿnh đang nói về cái ǵ đâu!", ông nói. "Nhóm nghiên cứu Macintosh đang làm rất tốt, và tôi đang có những giây phút tuyệt vời nhất trong cuộc đời ḿnh. C̣n anh đang hoàn toàn xa rời với nhịp độ chung." ánh mắt chằm chằm của ông đầy khinh miệt, nhưng ông cũng cố gắng để tỏ ra thích thú với những nhận định của Hertzfeld.

 

"Nếu ông thực sự nghĩ như vậy, tôi không nghĩ ḿnh có thể quay trở lại làm việc,"

 

Hertzfeld cau có trả lời. Nhóm nghiên cứu Macintosh mà tôi muốn quay trở lại thậm chí đă không c̣n tồn tại nữa."

 

"Nhóm Mac sẽ phải lớn mạnh hơn, và anh cũng thế ", Jobs trả lời. "Tôi muốn anh quay trở lại, nhưng nếu anh không muốn, chuyện đó là tùy thuộc vào quyết định của anh. Dù sao th́ anh cũng không quan trọng nhiều như anh nghĩ đâu." Và Hertzfeld đă không quay lại.

 

Đến đầu năm 1985, Burrell Smith cũng ngấp nghé bỏ việc. Anh này đă lo lắng rằng sẽ khó mà ra đi được nếu Jobs cố gắng thuyết phục anh ở lại, khả năng bóp méo thực tại của Jobs quá mạnh mẽ khiến anh ta khó mà chống lại được. V́ vậy, Burrell đă bàn bạc với Hertzfeld, làm thế nào ông ra đi một cách thoải mái. Một ngày anh ta nói với Hertzfeld. "Tôi biết rồi! Tôi biết một cách hoàn hảo có thể vô hiệu hóa khả năng bóp méo phạm vi thực tại. Tôi chỉ cần đi thẳng vào văn pḥng của Steve, kéo quần xuống, và đi tiểu lên bàn của ông ta. ông ấy c̣n có thể nói điều ǵ cơ chứ? Chắc chắn cách đó sẽ có hiệu quả." Nhóm nghiên cứu Mac đă đặt cược rằng Burrell Smith dù có dũng cảm đến mấy cũng sẽ không dám thực hiện điều đó. Khi Burrell Smith quyết định ḿnh phải hành động, ông dự định thử nắm lấy cơ hội vào thời điểm sinh nhật của Jobs, và Burrell sắp xếp trước một cuộc hẹn với Jobs, ông ngạc nhiên khi thấy Jobs đă đứng đợi sẵn và mỉm cười khi ông bước vào. "Anh sẽ làm như vậy sao? Anh thực sự sẽ làm như vậy à?" Jobs hỏi. Ông ấy đă biết được kế hoạch này từ trước.

 

Burrell nh́n ông và nói. "Liệu tôi có cần phải làm thế không? Nếu cần th́ tôi sẽ làm." Jobs đáp trả bằng một cái nh́n, và Smith tự biết điều đó là không cần thiết. Và, ông ta từ chức bằng một cách thức ít gây sự chú ư hơn đồng thời giữ được mối quan hệ đôi bên tốt đẹp.

 

Không lâu sau đó Bruce Horn, một kỹ sư giỏi khác của nhóm Macintosh cũng tiếp bước của Burrell. Khi Horn bước vào để nói lời tạm biệt, Jobs nói với ông rằng, "Tất cả những lỗi của máy Mac đều là do anh." Horn trả lời, "Thực ra th́, Steve, rất nhiều phần chuẩn xác của máy Mac là lỗi của tôi, và tôi đă phải chiến đấu như điên để có được những điều đó." "Anh nói đúng," Jobs thừa nhận. "Tôi sẽ dành cho anh thêm 15.000 cổ phiếu nếu anh ở lại."

 

Khi Horn từ chối lời đề nghị, Jobs thể hiện một khía cạnh ấm áp khác của ông. "Vậy th́, hăy cho tôi một cái ôm tạm biệt nào," ông nói. Và sau đó, họ ôm nhau than thiết.

 

Tuy nhiên, sự kiện quan trọng nhất trong tháng, đó là sự ly khai Apple của chính người đồng sáng lập, Steve Wozniak. Wozniak đă lặng lẽ làm việc như một kỹ sư hạng trung với ḍng máy Apple, trở thành một biểu tượng của sự phục vụ thầm lặng và không hề nhúng tay vào chuyện quản lư cũng như điều hành công ty. ông cảm thấy Jobs không đánh giá cao Apple II, ḍng sản phẩm hiện vẫn đang đang mang về nguồn doanh thu chính và chiếm 70% doanh số bán hàng của Apple, tính đến thời điểm Giáng sinh năm 1984. "Những người làm việc trong đội ngũ sản xuất Apple II không được toàn công ty coi trọng," ông nói. "Mặc dù thực tế rằng Apple II cho đến nay vẫn là sản phẩm bán chạy nhất của công ty trong nhiều năm liền, và điều này vẫn có thể tiếp diễn trong vài năm tới." ông thậm chí c̣n làm một hành động không giống với tính cách của ḿnh.

 

Wozniak đă nhấc điện thoại lên và gọi cho Sculley, trách móc ông ta đặt quá nhiều sự kỳ vọng vào Jobs và ḍng sản phẩm Macintosh.

 

Thất vọng, Wozniak đă quyết định rời đi trong yên lặng để bắt đầu một công ty mới, nơi sẽ cho ra đời thiết bị điều khiển từ xa mà ông phát minh. Thiết bị này sẽ điều khiển Tivi, dàn loa âm thanh stereo, và các thiết bị điện tử khác với một tập hợp các nút bấm đơn giản mà bạn có thể dễ dàng cài đặt. Ông thông báo với người quản lư kỹ thuật của của bộ phận sản xuất máy Apple II, nhưng ông không cảm thấy ḿnh đủ quan trọng để phải thông báo điều này với Jobs hay Markkula.

 

V́ vậy, Jobs chỉ biết được tin này khi chúng đă được đăng tải trên tờ báo Wall Street Journal. Với thái độ nghiêm túc, Wozniak đă trả lời câu hỏi của phóng viên một cách thẳng thắn khi anh ta gọi đến phỏng vấn. Phải, ông nói, ông cảm thấy rằng Apple đă không đánh giá đúng Apple II. "Phương hướng của Apple đă hoàn toàn sai lầm trong năm năm," ông nói.

 

Chưa đầy hai tuần sau đó Wozniak và Jobs được mời đến Nhà Trắng, tổng thống Ronald Reagan đă trao tặng cho họ Huân chương quốc gia về công nghệ đầu tiên. Ngài tổng thống nói đùa bằng cách dẫn lại lời của Tổng thống Rutherford B. Hayes đă nói khi lần đầu tiên được thấy chiếc điện thoại "Thực sự là một phát minh tuyệt vời, nhưng sẽ có ai muốn sử dụng chúng cơ chứ?" "Tôi nghĩ rằng tại thời điểm đó ông ấy đă có chút hiểu nhầm." V́ t́nh huống khó xử lúc đó của Wozniak, Apple đă không tổ chức ăn mừng cho sự kiện này. V́ vậy, Jobs và Wozniak đă đi dạo, sau đó ăn tại một cửa hàng bánh sandwich. Họ cố nói chuyện một cách ḥa nhă, Wozniak nhớ lại, và tránh bất kỳ cuộc thảo luận nào về những bất đồng giữa họ.

 

Wozniak muốn chia tay một cách thân thiện. Đó là phong cách của ông. V́ vậy, ông đă đồng ư ở lại Alpple với vị trí nhân viên bán thời gian cùng mức lương 20.000 đô-la một tháng, ông cũng tiếp tục làm người đại diện cho công ty tại các sự kiện và triển lăm thương mại. Đó là một cách thức rút lui khá mềm mỏng. Nhưng với Jobs như vậy vẫn là chưa đủ. Một ngày thứ bảy, vài tuần sau chuyến viếng thăm Washington của hai người, Jobs tới studios mới tại Palo Alto nơi công ty Frog Design của Hartmut Esslinger chuyển đến. Frog Design Inc. là công ty chuyên đảm nhiệm các công việc thiết kế liên quan đến Apple, ở đó, Jobs đă t́nh cờ nh́n thấy bản phác thảo mà công ty này định thực hiện cho thiết bị điều khiển từ xa mới của Wozniak, và ông ngay lập tức nổi giận.

 

Jobs dẫn chứng một điều khoản trong hợp đồng của Apple không cho phép Frog Design làm việc với các dự án liên quan đến các công ty máy tính khác. "Tôi đă cảnh cáo họ", ông nhớ lại, "rằng hợp tác với Woz là điều Apple không thể chấp nhận được."

 

Khi phóng viên Wall Street Journal nghe ngóng được câu chuyện này, đă lập tức liên lạc với Wozniak, người thường được biết đến với tính cách cởi mở và trung thực, ông nói rằng Jobs đang muốn trừng phạt ông. "Steve Jobs có thù ghét đối với tôi, có lẽ v́ những điều tôi đă nói về Apple," ông nói với các phóng viên như vậy. Hành động của Jobs là nhỏ nhen, nhưng cũng bởi một phần thực tế ông hiểu được điều mà nhiều người khác không nhận ra, đó là kiểu dáng và phong cách của một sản phẩm liên quan mật thiết đến vấn đề thương hiệu. Một thiết bị có gắn tên Wozniak và sử dụng ngôn ngữ lập tŕnh tương tự như các sản phẩm của Apple có thể bị nhầm lẫn với sản phẩm nào đó mà Apple đă sản xuất. "Nó không phải là vấn đề cá nhân," Jobs giải thích với báo chí rằng ông muốn đảm bảo sản phẩm điều khiển từ xa của Wozniak không được phép giống bất cứ sản phẩm nào đă được Apple tạo ra. "Chúng tôi không muốn thấy ngôn ngữ lập tŕnh của chúng tôi được sử dụng trên các sản phẩm khác. Woz cần t́m ra mă nguồn cho riêng ḿnh, ông ấy không thể tận dụng nguồn tài nguyên của Apple, chúng tôi không thể đối xử ngoại lệ với ông ấy".

 

Jobs sẵn sàng trả tiền bù lại cho dự án mà Frog Design định thực hiện cho Wozniak, nhưng ngay cả như vậy, các giám đốc điều hành của công ty này vẫn không chấp nhận. Khi Jobs yêu cầu họ gửi cho ông bản phác thảo ư tưởng của Wozniak hoặc phải tiêu hủy chúng, họ đă từ chối. Jobs gửi tiếp một lá thư kèm với bản trích dẫn các điều khoản trong hợp đồng của Apple. Herbert Pfeifer, giám đốc thiết kế của công ty, đă có hành động đối đầu lại với cơn thịnh nộ của Jobs bằng cách công khai tuyên rằng chuyện tranh chấp giữa Wozniak và Jobs không đơn thuần chỉ là những vấn đề cá nhân. "Đó là một tṛ chơi quyền lực", Pfeifer nói với tờ Journal. "Có rất nhiều vẫn đề tồn tại giữa họ."

 

Hertzfeld cảm thấy bị xúc phạm trước những hành động của Jobs, ông sống cách khu nhà của Jobs chỉ khoảng mười hai dăy nhà, nên đôi khi thỉnh thoảng lại giáp mặt nhau trên đường. "Tôi rất tức giận về chuyện dự án điều khiển từ xa của Wozniak, đến mức lần sau khi Steve đến, tôi không để cho anh ta vào nhà," Hertzfeld nhớ lại. "ông ấy biết là ḿnh đă sai, nhưng lại cố gắng hợp lư hoá nó, và với triết lư bóp méo sự thật của ḿnh, ông hoàn toàn có thể. Wozniak, luôn luôn là một chú gấu hiền lành, mặc dù cảm thấy khó chịu, nhưng ông đă thuê một công ty thiết kế khác để triển khai các ư tưởng của ḿnh, và đồng ư tiếp tục ở lại làm một phát ngôn viên của Apple."

 

Ngả bài, mùa xuân 1985

 

Có rất nhiều lư do cho sự rạn nứt trong mối quan hệ giữa Jobs và Sculley vào mùa xuân năm 1985. Một số chỉ đơn thuần là những bất đồng trong kinh doanh, chẳng hạn như trong khi Sculley cố gắng tối đa hóa lợi nhuận bằng cách giữ Macintosh ở mức giá cao th́ Jobs muốn làm cho nó có mức giá phải chăng hơn. Một số khác lại là những cảm xúc mănh liệt về tâm lư khó hiểu mà ngay từ đầu họ đă có với nhau. Sculley đă rất muốn có được thiện cảm của Jobs, c̣n Jobs kỳ vọng t́m được một người có khả năng định hướng và một cố vấn giỏi, và khi nhiệt huyết ban đầu đă nguội lạnh, t́nh cảm giữa họ cũng thay đổi nhanh chóng. Nhưng về cốt lơi, mối bất ḥa phát triển bắt nguồn từ hai nguyên nhân cơ bản, và đến từ cả hai phía.

 

Đối với Jobs, vấn đề là Sculley không bao giờ trở thành một con người của sản phẩm. Ông ta không hề nỗ lực, hoặc thể hiện khả năng có thể hiểu những điểm cốt lơi về những sản phẩm họ đang tạo ra. Ngược lại, Sculley nhận ra niềm đam mê của Jobs trong việc điều chỉnh từng chi tiết kỹ thuật nhỏ nhặt và nối ám ảnh thiết kế tỉ mỉ, mà theo ông, điều đó thật phản tác dụng. Sculley đă dành gần như cả sự nghiệp của ḿnh vào việc bán nước sô-đa và đ̣ ăn nhẹ mà phần lớn công thức nấu ăn của chúng không hề liên quan ǵ đến ông. ông không phải là người tự nhiên có niềm đam mê với các sản phẩm, mà theo Jobs điều đó chính là tội lỗi khủng khiếp nhất có thể tưởng tượng được. "Tôi đă cố gắng chỉ cho anh ta về các chi tiết kỹ thuật", Jobs nhớ lại, "nhưng anh ta không thể hiểu được làm thế nào sản phẩm được tạo ra, và sau một ḥi, chúng tôi lại tranh luận về nó.

 

Nhưng tôi biết rằng quan điểm của tôi đă đúng. Sản phẩm chính là mấu chốt của tất cả mọi thứ." Jobs đi đến kết luận Sculley là kẻ thất bại, thêm vào đó sự mong đợi mối thâm t́nh với ông của Sculley, cũng như ảo tưởng rằng họ rất giống, nhau càng khiến Jobs khinh miệt thêm.

 

Đối với Sculley, vấn đề là khi Jobs không c̣n dùng những mánh khóe lôi cuốn nữa, th́ ông thường xuyên tỏ ra khó chịu, thô lỗ, ích kỷ, và hay cáu kỉnh với người khác, ông thấy hành vi thô lổ của Jobs thật hèn hạ giống như cách mà Jobs cảm nhận về sự thiếu đam mê của Sculley với sản phẩm. Sculley là loại người dễ dàng bỏ qua và lịch thiệp với cả những lỗi lầm. Một lần, trước khi họ chuẩn bị gặp gỡ với Bill Glavin, phó chủ tịch của Xerox, Sculley đă yêu cầu Jobs hăy hành xử đúng mực. Nhưng ngay khi họ vừa ngồi xuống, Jobs đă nói với Glavin, "Các anh chẳng hề biết là ḿnh đang làm ǵ cả", và cuộc gặp mặt đă thất bại. "Tôi xin lỗi, nhưng tôi không thể kiềm chế được", Jobs nói với Sculley. Đó chỉ là một trong nhiều trường hợp như vậy. Theo AI Alcorn từ tập đoàn Atari nhận định, "Sculley muốn giữ ḥa khí và quan tâm đến duy tŕ các mối quan hệ. C̣n Steve chẳng thèm bận tâm đến chuyện đó. Tuy nhiên, ông chú trọng vào sản phẩm với một cách mà Sculley không bao giờ làm được, và v́ thế, ông có thể tránh khỏi việc có quá nhiều gă phiền toái không phải tuyển thủ hạng A làm việc tại Apple."

 

Hội đồng quản trị ngày càng lo lắng về t́nh trạng bất ổn nội bộ, trong đầu năm 1985 Arthur Rock và một số giám đốc bất măn khác đă phải tiến hành những cuộc trao đổi nghiêm túc với cả hai. Họ nói với Sculley rằng ông có nghĩa vụ phải điều hành công ty, và ông nên bắt đầu thực hiện nghĩa vụ đó hơn là cố kết thân với Jobs. Họ nói với Jobs rằng ông chỉ có quyền sửa chữa những lộn xộn tại bộ phận Macintosh và không có quyền yêu cầu những người của bộ phận khác phải làm ǵ.

 

Sau đó Jobs lui về văn pḥng riêng và liên tục đánh lên máy Macintosh của ḿnh những ḍng chữ, "Tôi sẽ không chỉ trích phần c̣n lại của tổ chức, tôi sẽ không chỉ trích phần c̣n lại của tổ chức...

 

Doanh số bán hàng máy tính Macintosh tiếp tục gây thất vọng vào tháng 3 năm 1985 khi chỉ đạt 10% con số dự báo. Jobs hoặc tức tối ngồi lỳ trong pḥng của ḿnh hoặc đi đi lại lại trong văn pḥng đổ lỗi tất cả mọi người. Tâm trạng thất thường của ông trở nên tồi tệ hơn, và ông trút những bực dọc của ḿnh lên mọi người xung quanh. Các quản lư cấp trung bắt đầu phản ứng chống lại ông. Giám đốc tiếp thị Mike Murray đă sắp đặt một cuộc họp riêng với Sculley tại một hội thảo kinh doanh. Khi họ chuẩn bị lên pḥng khách sạn của Sculley, Jobs phát hiện và muốn đi cùng.

 

Murray yêu cầu ông ở lại. Murray nói với Sculley rằng Jobs đang hủy hoại mọi việc và cần phải bị sa thải khỏi chức vụ quản lư các bộ phận Macintosh. Sculley trả lời ông không muốn có một cuộc đối đầu với Jobs. Murray sau đó đă gửi một bản ghi trực tiếp đến Jobs chỉ trích cách ông đối xử với đồng nghiệp và tố cáo ông "quản lư bằng thái độ thù địch."

 

Trong vài tuần, có vẻ như một giải pháp cho các rắc rối đă xuất hiện. Jobs bị cuốn hút vào một công nghệ màn h́nh phẳng được một công ty gần Palo Alto tên là Woodside Design, phát triển. Công ty này do một kỹ sư lập dị tên là Steve Kitchen điều hành. Ông cũng đă rất ấn tượng bởi cách màn h́nh hiển thị cảm ứng có thể được khởi động chỉ bằng cách di chuyển các ngón tay, như vậy bạn không cần đến một con chuột. Những công nghệ này có thể khiến Jobs hoàn thiện ư tưởng cho bước đi tiếp sáng tạo ra "máy Mac trong một cuốn sách." Khi đi trên đường với Kitchen, Jobs phát hiện một ṭa nhà ở Menlo Park gần đó và tuyên bố rằng họ nên mở ra một cơ sở kỹ thuật để hoàn thiện những ư tưởng này. Nơi đó có thể được gọi là AppleLabs và Jobs có thể điều hành nó, quay trở lại với niềm vui làm việc cùng một nhóm nhỏ và phát triển một sản phẩm tuyệt vời mới.

 

Sculley đă rất vui mừng với chuyện này. Nó sẽ giải quyết hầu hết các vấn đề quản lư của ông: để Jobs trở lại làm việc trong lĩnh vực ông làm tốt nhất và loại bỏ sự phá rối của Jobs ở Cupertino. Sculley cũng có một ứng cử viên để thay thế Jobs vào vị trí quản lư bộ phận Macintosh: Jean-Louis Gassée, giám đốc của Apple tại Pháp, người đă từng chịu đựng Jobs qua chuyến công tác châu Âu trước đó. Gassée bay đến Cupertino và cho biết ông sẽ đảm nhận công việc nếu được bảo đảm rằng ông sẽ là người quản lư bộ phận chứ không phải làm việc dưới quyền của Jobs. Một trong những thành viên Hội đồng quản trị, Phil Schlein, cố gắng thuyết phục Jobs rằng ông tốt hơn nên tập trung vào việc tư duy ra những sản phẩm mới và truyền cảm hứng cho một nhóm nhỏ đầy đam mê.

 

Tuy nhiên, sau khi cân nhắc vài lần, Jobs đă quyết định rằng đó không phải là con đường mà ông muốn, ông từ chối nhường lại quyền điều hành cho Gassée, người đă khôn ngoan trở lại Paris để tránh một trận xung đột quyền lực chắc chắn sẽ xảy ra. Trong suốt mùa xuân năm đó, Jobs lưỡng lự. Đôi lúc ông muốn khẳng định ở vị trí nhà quản lư doanh nghiệp, thậm chí kêu gọi công ty tiết kiệm chi phí bằng cách loại bỏ các đồ uống miễn phí và không mua vé máy bay hạng nhất. Lúc khác th́ ông lại đồng ư với những người khuyến khích ông ra đi và thành lập một nhóm nghiên cứu AppleLabs R&D mới.

 

Trong tháng Ba, Murray đă thảo ra một biên bản mà ông đánh dấu là " không lưu hành", nhưng lại đưa cho rất nhiều đồng nghiệp. Ông bắt đầu bằng ḍng chữ "Trong ba năm làm việc tại Apple, tôi chưa bao giờ cảm thấy mơ hồ, sợ hăi, và rối loạn nhiều như trong 90 ngày qua". "Chúng tôi thấy hàng ngũ của ḿnh như đang trên một chiếc thuyền không có bánh lái, trôi đi vào quên lăng trong sương mù." Murray đă từng ủng hộ cả hai phía, đă có lúc, ông từng âm mưu với Jobs khiến Sculley suy yếu, nhưng trong biên bản này, ông đă đổ lỗi cho Jobs. "Cho dù nguyên nhân do có phải do sự rối loạn tâm lư hay không, Steve Jobs giờ đây đă không thể kiểm soát nổi."

 

Vào cuối tháng đó, Sculley cuối cùng đă lấy hết can đảm để nói với Jobs rằng ông nên rút lui khỏi bộ phận Macintosh. Một buổi chiều, ông ta bước vào văn pḥng của Jobs cùng giám đốc nhân sự, Jay Elliot, để làm cho cuộc nói chuyện chính thức hơn. "Không ai ngưỡng mộ tài năng và tầm nh́n của anh hơn tôi", Sculley bắt đầu. ông thốt lên lời xu nịnh như mọi khi, nhưng lần này th́ rơ ràng có kèm theo hàm ư tàn nhẫn với vế "nhưng" ở đằng sau. Cái ǵ đến phải đến. "Nhưng mọi việc không như chúng ta muốn", ông nói. Sculley tiếp tục. "Chúng ta đă có một t́nh bạn tuyệt vời với nhau", ông nói, "nhưng tôi đă mất niềm tin với khả năng điều hành bộ phận Macintosh của anh." ông cũng trách móc việc Jobs gọi ông là một kẻ kém cỏi sau lưng.

 

Jobs choáng váng và đáp lại bằng thái độ thách thức, ông nói Sculley nên giúp đỡ và dẫn dắt cho ông nhiều hơn: "Anh đáng lẽ nên dành thời gian nhiều hơn với tôi." Sau đó, ông buộc tội ngược lại Sculley, nói ông này không biết tư ǵ về máy vi tính, điều hành công ty một cách thảm hại, và đă khiến ḿnh thất vọng kể từ khi đến Apple. Sau đó, ông bắt đầu khóc. Sculley th́ ngồi cắn móng tay của ḿnh.

 

"Tôi sẽ bàn bạc chuyện này trước hội đồng công ty", Sculley tuyên bố. "Tôi khuyên anh nên từ bỏ vị trí điều hành của ḿnh ở bộ phận Macintosh. Tôi muốn anh biết điều này." Ông khuyên Jobs không nên chống lại và thay vào đó đồng ư chuyên tâm vào việc phát triển công nghệ và các sản phẩm mới.

 

Jobs nhảy dựng lên từ chỗ ngồi và quay nh́n chằm chằm vào Sculley. "Tôi không tin rằng anh sẽ làm như vậy," ông nói. "Nếu anh làm như vậy, anh sẽ phá hủy cả công ty."

 

Trong vài tuần tiếp đó Jobs có những hành vi cư xử thất thường. Có những lúc, ông nói ḿnh sẽ thành lập pḥng nghiên cứu AppleLabs, nhưng vào thời điểm khác, ông lại tranh thủ mọi sự hỗ trợ để có thể lật đổ Sculley. Ông sẽ tiếp cận Sculley, nhưng sau đó lại tấn công ông ta sau lưng, thậm chí các hành động trái ngược này có thể diễn ra trong cùng một đêm. Một buổi tối vào lúc 9 giờ, ông gọi cho Luật sư của Apple là AI Eisenstat và nói rằng ông đă mất niềm tin vào Sculley và cần sự giúp đỡ của Eisenstat để thuyết phục hội đồng quản trị sa thải anh ta. Nhưng đến 11 giờ đêm hôm đó, ông gọi điện cho Sculley nói, "Anh rất tuyệt vời, và tôi chỉ muốn anh biết là tôi thích được làm việc với anh như thế nào."

 

Tại cuộc họp hội đồng quản trị vào ngày 11 tháng 4, Sculley chính thức tuyên bố ông muốn Jobs bước xuống khỏi vị trí người đứng đầu bộ phận Macintosh và tập trung vào phát triển sản phẩm mới. Arthur Rock, thành viên khó tính và trung lập nhất của Hội đồng quản trị lên tiếng, ông đă chán nản với cả hai người họ: với việc Sculley không có can đảm để nắm lấy quyền lănh đạo trong năm qua, và với "Jobs hành động như một gă nóng nảy". Hội đồng quản trị muốn bàn bạc riêng để có thể đi đến quyết định, và để làm được như vậy, họ muốn nói chuyện riêng với từng người.

 

Sculley rời khỏi pḥng để Jobs có thể tŕnh bày ư kiến của ḿnh trước. Jobs khẳng định Sculley mới là vấn đề bởi v́ ông ta không hiều biết ǵ về máy tính. Rock đáp lại bằng những lời trách móc Jobs, ông nói với giọng giận giữ rằng Jobs đă cư xử điên rồ trong suốt năm qua và không có quyền được quản lư một bộ phận. Thậm chí, người ủng hộ Jobs mạnh mẽ nhất, Phil Schlein, cũng cố gắng thuyết phục ông hăy nhường lại vị trí để quản lư một pḥng thí nghiệm nghiên cứu cho công ty.

 

Khi đến lượt Sculley nói chuyện riêng với hội đồng quản trị, ông đă đưa ra một tối hậu thư:

 

"Các bạn có thể chọn tôi, và sau đó tôi chịu trách nhiệm điều hành công ty, hoặc chúng ta có thể không làm ǵ cả, và các bạn sẽ phải t́m cho ḿnh một Giám đốc điều hành mới. Nếu tôi được giao quyền," ông nói, "tôi sẽ không thay đổi mọi việc một cách bất ngờ, nhưng tôi sẽ khiến Jobs phải nhận vai tṛ mới trong vài tháng tới." Hội đồng quản trị nhất trí đứng về phía Sculley. ông đă được trao thẩm quyền để loại bỏ Jobs bất cứ khi nào ông cảm thấy đă đến lúc. Jobs chờ đợi bên ngoài pḥng họp, biết rơ ḿnh đă thua cuộc, ông nh́n thấy Del Yocam, một đồng nghiệp lâu năm, và ôm lấy anh ta.

 

Sau khi hội đồng quản trị quyết định, Sculley đă cố gắng để ḥa giải. Jobs yêu cầu sự thay đổi xảy ra từ từ, trong vài tháng tiếp theo, và Sculley đă đồng ư. Sau buổi chiều ngày hôm đó, trợ lư của Sculley, Nanette Buckhout, đă gọi Jobs để xem ông thế nào. Ông vẫn chưa hết shock và đang ngồi trong văn pḥng của ḿnh. Sculley đă về từ trước, Jobs đến nói chuyện với cô. Một lần nữa, ông bắt đầu băn khoăn về chính thái độ của ḿnh đối với Sculley. "Tại sao John làm thế với tôi?", ông nói. "Anh ấy phản bội tôi" Sau đó, lại thay đổi ư kiến của ḿnh. Có lẽ ông cần một thời gian để khôi phục lại mối quan hệ của ḿnh với Sculley, ông nói. "T́nh bạn với John quan trọng hơn bất cứ điều ǵ khác, tôi nghĩ rằng có thể những ǵ tôi nên làm bây giờ, là củng cố hơn nữa t́nh bạn của chúng tôi."

 

Âm mƣu một cuộc đảo chính

 

Jobs không thể đưa ra câu trả lời. ông đến văn pḥng của Sculley vào đầu tháng 5 năm 1985 và yêu cầu cơ hội để thể hiện rằng ông có thể quản lư bộ phận Macintosh. Ông sẽ chứng minh ḿnh là một người làm việc hiệu quả, ông hứa hẹn. Sculley không đồng ư. Jobs tiếp tục cố gắng bằng cách thách thức trực tiếp: ông yêu cầu Sculley từ chức. "Tôi nghĩ rằng anh thực sự đă đánh mất mục đích của ḿnh", Jobs nói. "Anh thực sự tuyệt vời trong năm đầu tiên, và mọi thứ đều tuyệt vời. Nhưng có điều ǵ đó đă xảy ra." Sculley, người thường giữ thái độ mềm mỏng, đă phản ứng lại gay gắt, ông chỉ ra rằng Jobs đă không thể cải tiến được phần mềm của Macintosh, tạo ra được các mẫu mă mới, hoặc là thu hút được khách hàng. Cuối cùng hai người lao vào một trận đấu khẩu về việc ai là người quản lư ṭi tệ hơn. Sau khi Jobs bỏ đi, Sculley quay lưng lại các bức tường kính của văn pḥng ông, tránh những cái nh́n của người khác, và khóc.

 

Những bất đồng lên đến đỉnh điểm vào thứ Ba 14 tháng 5, khi nhóm nghiên cứu Macintosh báo cáo tổng kết hàng quư trước Sculley và các nhà lănh đạo khác của công ty. Jobs vẫn không từ bỏ quyền trưởng bộ phận của ḿnh, Jobs tỏ ra thách thức khi ông vẫn đến pḥng họp của công ty với đội ngũ của ḿnh, ông và Sculley bắt đầu căi vă về nhiệm vụ của bộ phận Macintosh. Jobs nói rằng số lượng máy đă được bán ra nhiều hơn. Sculley nói là bộ phận phải phục vụ v́ lợi ích chung của Apple như một thể thống nhất. Thông thường các bộ phận hoạt động khá độc lập với nhau, ví dụ như, nhóm nghiên cứu Macintosh đă lập kế hoạch phát triển loại ổ đĩa mới khác với những loại ổ đang được phát triển bởi bộ phận của Apple II. Cuộc tranh luận, theo biên bản ghi lại, đă kéo dài trong một giờ.

 

Jobs mô tả dự án rằng: chiếc máy Mac sẽ mạnh mẽ hơn, nó sẽ thay thế vị trí của máy tính Lisa đă ngừng sản xuất, và phần mềm mới được gọi là máy chủ tập tin (fileserver) sẽ cho phép người sử dụng Macintosh chia sẻ các tập tin trên mạng hệ thống. Sculley lần đầu tiên thấy rằng những dự án này là quá muộn, ông phê b́nh kết quả tiếp thị của Murray, những kế hoạch quá hạn về kỹ thuật của Belleville và sự quản lư vượt quyền của Jobs. Phớt lờ những điều này, khi kết thúc cuộc họp, trước mặt nhiều người, Jobs vẫn yêu cầu Sculley cho thêm cơ hội để chứng minh ông vẫn có thể quản lư một bộ phận. Và Sculley từ chối.

 

Tối hôm đó Jobs đưa đội Macintosh của ḿnh đi ăn tại quán Café Nina ở Woodside. Jean-Louis Gassée có mặt trong thành phố v́ Sculley muốn ông chuẩn bị để tiếp nhận bộ phận Macintosh, và Jobs mời ông ta tham gia cùng họ. Khi nâng cốc chúc mừng, Belleville đă nói "Nâng cốc v́ chúng ta, những người thực sự hiểu thế nào là thế giới của riêng Steve Jobs." Cụm từ "thế giới của riêng Steve" - đă được sử dụng một cách ác ư bởi những người khác tại Apple, những người coi thường thực tế bị biến dạng mà ông tạo ra. Sau khi những người khác rời đi, Belleville ngồi với Jobs trong chiếc Mercedes của ông và khuyên Jobs nên đấu tranh tới cùng với Sculley.

 

Vài tháng trước đó, Apple có được quyền xuất khẩu máy tính sang Trung Quốc, và Jobs đă được mời kư một thỏa thuận tại Đại lễ đường nhân dân vào cuối Tuần lễ Chiến Sĩ Trận Vong (Memorial Day Weekend) năm 1985. Ông nói với Sculley, Sculley quyết định rằng chính ḿnh sẽ đi Trung Quốc. Jobs không hề phản đối. Jobs đă tận dụng thời cơ khi Sculley vắng mặt để thực hiện cuộc đảo chính của ḿnh. Trong suốt dịp lễ, ông đă lôi kéo khá nhiều người vào kế hoạch của ḿnh. "Tôi sẽ khởi động một cuộc đảo chính trong khi John ở Trung Quốc," ông nói với Mike Murray.

 

Bảy ngày của tháng Năm

 

Thứ năm ngày 23 tháng 5: Tại cuộc họp vào thứ năm thông thường của ông với các thành viên hàng đầu trong bộ phận Macintosh, Jobs nói với các cộng sự về kế hoạch của ḿnh để lật đổ Sculley. ông cũng tâm sự với giám đốc công ty nhân sự, Jay Elliot, người đă nói với ông thẳng thừng rằng kế hoạch này sẽ không đi đến kết quả nào cả. Elliot đă nói chuyện với một số thành viên hội đồng quản trị và kêu gọi họ đứng về phía Jobs, nhưng ông phát hiện ra rằng hầu hết các hội đồng quản trị nghiêng về phía Sculley, và hầu hết các nhân vật trong đội ngũ lănh đạo cấp cao của Apple cũng như vậy. Tuy nhiên Jobs vẫn hành động, ông thậm chí c̣n tiết lộ kế hoạch của ḿnh với Gassée khi đi dạo quanh băi đậu xe, phớt lờ thực tế rằng Gassée đă bay từ Paris đến để thế chỗ của ḿnh. "Tôi đă sai lầm khi nói với Gassée," Jobs gượng gạo thừa nhận nhiều năm sau đó.

 

Tối hôm đó, Luật sư của Apple, AI Eisenstat đă đă tổ chức một bữa tiệc thịt nướng nhỏ tại nhà của ông với Sculley, Gassée, và các bà vợ của họ. Khi Gassée nói với Eisenstat những ǵ Jobs đang âm mưu, Eisenstat nói rằng Gassée nên thông báo cho Sculley. "Steve đă cố gắng thực hiện một âm mưu để lật đổ John," Gassée nhớ lại. "Tại nhà của AI Eisenstat, tôi chỉ ngón tay trỏ của ḿnh vào ngực của John và nói:" Nếu ngày mai anh bay tới Trung Quốc, anh có thể bị lật đổ. Steve đang âm mưu để loại bỏ anh.

 

Thứ Sáu ngày 24 Tháng 5: Sculley đă hủy bỏ chuyến đi và quyết định đối đầu với Jobs tại cuộc họp cấp điều hành vào sáng thứ Sáu. Jobs đến muộn, và ông thấy chỗ của ḿnh bên cạnh Sculley, người thường ngồi ở đầu bàn, đă không c̣n trống. Thay vào đó ông phải ngồi chỗ phía cuối bàn. Jobs mặc một bộ đ̣ được thiết kế hoàn hảo và trông tràn đầy năng lượng. Sculley trái lại, trông nhợt nhạt, ông tuyên bố rằng sẽ bỏ qua nội dung cuộc họp đế để đối mặt với vấn đề mọi người đang quan tâm nhất. "Có vẻ như anh đang muốn tống cổ tôi ra khỏi công ty," ông nói, nh́n thẳng vào Jobs. "Tôi muốn hỏi anh điều đó có phải sự thật không."

 

Jobs không hề mong đợi việc này. Tuy nhiên, ông không bao giờ ngần ngại thừa nhận một cách trung thực. Đôi mắt của ông nheo lại, và ông nh́n Sculley chằm chằm không chớp. "Tôi nghĩ rằng anh không thích hợp với Apple, và tôi cho rằng anh không nên điều hành công ty này," Jobs trả lời, lạnh lùng và chậm răi. "Anh nên rời khỏi công ty. Anh không biết làm thế nào để điều hành nó và không bao giờ anh có thể làm được." Ông cáo buộc Sculley không t́m hiểu quá tŕnh phát triển sản phẩm, và sau đó, ông nói thêm một câu hàm ư hướng ḿnh làm trung tâm: "Tôi muốn anh ở đây để giúp tôi phát triển, và anh đă chẳng giúp đỡ tôi được ǵ."

 

Những người c̣n lại trong căn pḥng ngồi im lặng, Sculley cuối cùng đă mất b́nh tĩnh. Tật nói lắp thời thơ ấu không ảnh hưởng đến ông trong hai mươi năm bắt đầu quay trở lại. "Tôi không tin tưởng anh, và tôi sẽ không chấp nhận sự thiếu tin tưởng", ông lắp bắp. Khi Jobs tự nhận rằng ḿnh sẽ điều hành công ty tốt hơn Sculley, Sculley đă đặt một canh bạc. ông quyết định thăm ḍ ư kiến của cả pḥng với câu hỏi đó. "ông ta thật ranh mănh", 35 năm sau, khi nhớ lại, Jobs vẫn c̣n tức tối. "Đó là tại cuộc họp Ban chấp hành, và ông ta nói," Tôi hay Steve, bạn sẽ chọn ai? "ông ta sắp đặt để trong t́nh huống đó chỉ có thằng ngốc mới bỏ phiếu cho tôi".

 

Đột nhiên,những người có mặt bắt đầu lúng túng. Del Yocam lên tiếng đầu tiên, ông nói ông quư mến Jobs, muốn Jobs tiếp tục đóng một vai tṛ trong công ty, nhưng ông đă lấy hết can đảm, khi Jobs nh́n chằm chằm vào mặt, để nói rằng ông "tôn trọng" Sculley và ủng hộ Sculley điều hành công ty. Eisenstat cũng phải đối mặt với Jobs trực tiếp và nói điều tương tự: ông thích Jobs nhưng muốn ủng hộ Sculley. Regis McKenna, cố vấn thuê ngoài, thành viên trong hội đồng ban lănh đạo cao cấp, thẳng thắn hơn. Anh ta nh́n vào Jobs và nói với ông rằng ông chưa sẵn sàng để điều hành các công ty, một điều mà anh ta đă nói với Jobs từ trước. Những người khác cũng đứng về phía Sculley. Đối với Bill Campbell, điều này là đặc biệt khó khăn, ông thích Jobs và đă không ưa Sculley. Giọng của ông hơi run lên khi ông nói với Jobs là ông quyết định ủng hộ Sculley, và ông đề nghị 2 người nên ḥa giải để t́m một vị trí thích hợp khác cho Jobs tại Apple.

 

"Anh không thể để cho Steve rời khỏi công ty này," ông nói với Sculley.

 

Jobs cảm thấy tổn thương. "Tôi chắc giờ tôi đă biết vị trí của ḿnh đang ở đâu", ông nói, và bước ra khỏi pḥng. Không ai đuổi theo sau.

 

Ông quay trở lại văn pḥng của ḿnh, tập hợp những người trung thành lâu năm trong đội ngũ Macintosh, và bắt đầu khóc, ông sẽ phải rời khỏi Apple, ông nói. Khi ông bước ra khỏi cửa, Debi Coleman ngăn ông lại. Cô và những người khác khuyên ông nên b́nh tĩnh và không làm bất cứ điều ǵ vội vàng, ông nên dành cuối tuần để tập hợp lại nhóm. Có thể sẽ có một giải pháp để ngăn chặn việc công ty không bị chia rẽ.

 

Sculley cũng không mấy vui vẻ với chiến thắng của ḿnh. Như một chiến binh phạm thương, ông lui vào văn pḥng Eisenstat và yêu cầu nhà tư vấn của công ty cho ḿnh quá giang.

 

Khi họ bước vào chiếc Porsche của Eisenstat, Sculley than thở, "Tôi không biết liệu tôi có thể vượt qua chuyện này không." Khi Eisenstat hỏi ư ông là ǵ, Sculley trả lời, "Tôi nghĩ rằng tôi sẽ từ chức."

 

"Anh không thể làm như vậy," Eisenstat phản đối. "Apple sẽ sụp đổ."

 

"Tôi sẽ từ chức", Sculley khẳng định. "Tôi không nghĩ rằng tôi phù hợp với công ty."

 

"Tôi nghĩ rằng anh đang bối rối," Eisenstat trả lời. "Anh đă đứng lên đối đầu với anh ta."

 

Sau đó, ông lái xe đưa Sculley về nhà.

 

Vợ Sculley ngạc nhiên khi thấy chồng về nhà bất ngờ. "Tôi đă thất bại", ông nói với vợ. Cô là một phụ nữ mạnh mẽ, người chưa bao giờ thích Jobs hay đánh giá cao sự say mê của chồng ḿnh với anh ta. V́ vậy, khi nghe những ǵ đă xảy ra, cô ta lập tức vào xe và tăng tốc đến văn pḥng của Jobs. Khi biết ông đă đến nhà hàng Good Earth với những người thân tín trong đội Macintosh của ḿnh., cô lái xe thẳng đến đó và đón đầu Jobs ở băi đậu xe "Steve, tôi có thể nói chuyện với anh không?", cô nói. ông im lặng. "Anh có biết rằng quen biết một người như John Sculley có thể là một đặc ân với anh không?", ông tránh cái nh́n của cô ấy. "Anh không thể nh́n thẳng vào tôi khi tôi nói chuyện với anh sao?" Cô hỏi. Nhưng khi Jobs làm theo, nh́n chằm chằm vào cô không chớp mắt - cô bối rối rút lại lời của ḿnh. "Không sao, không cần nh́n tôi," Cô nói. "Khi tôi nh́n vào mắt của hầu hết mọi người, tôi thấy tâm hồn của họ. Nhưng khi tôi nh́n vào đôi mắt của anh, tôi chỉ thấy một cái hố không đáy, một cái hố trống rỗng, một vùng chết," Sau đó cô bỏ đi.

 

Thứ Bảy ngày 25 tháng Năm: Mike Murray lái xe đến nhà của Jobs ở Woodside và đưa ra một số lời khuyên ông nên xem xét chấp nhận vai tṛ của một người định hướng tạo ra các sản phẩm mới, xây dựng AppleLabs, và tránh xa khỏi ban lănh đạo.

 

Jobs có vẻ sẵn sàng xem xét ư kiến đó. Nhưng trước tiên ông sẽ phải khôi phục lại cảm t́nh với Sculley. V́ vậy, ông nhấc điện thoại và khiến Sculley ngạc nhiên. Jobs hỏi liệu họ có thể gặp mặt vào buổi chiều hôm sau và đi bộ với nhau trên các ngọn đồi của Đại học Stanford. Nơi họ đă từng cùng nhau đi dạo trong quá khứ, trong thời gian c̣n thân thiết, và khi đi dạo như vậy, biết đâu họ có thể làm t́m ra cách giải quyết những mâu thuẫn.

 

Jobs không biết rằng Sculley đă nói với Eisenstat ông muốn từ chức, nhưng sau đó chuyện này đă không c̣n quan trọng. Đêm đó, ông đă thay đổi ư kiến và quyết định ở lại. Mặc dù vậy, ông vẫn c̣n mong đợi Jobs quư mến ḿnh. V́ vậy, ông đồng ư gặp mặt Jobs buổi chiều tiếp theo.

 

Nếu Jobs muốn hoà giải, t́nh huống này không hề xuất hiện trong bộ phim mà ông chọn để xem với Murray đêm đó. ông chọn Patton, bộ phim về một tướng quân không bao giờ đầu hàng.

 

Tuy nhiên, ông đă cho cha ḿnh, người đă từng là một tướng quân trong quân đội, mượn cuốn băng sao bộ phim đó. Do đó, ông lái xe đến ngôi nhà thời thơ ấu của ḿnh cùng với Murray để lấy nó. Cha mẹ của ông không có ở đó, và ông cũng không có ch́a khóa. Họ đi xung quanh, kiểm tra cửa ra vào hoặc cửa sổ, cuối cùng đành bỏ cuộc. Các cửa hàng video cũng không có bản sao bộ phim, nên Sculley đành chấp nhận xem bộ phim chuyển thể năm 1983 "Sự phản bội của Harold Pinter".

 

Chủ Nhật ngày 26 tháng Năm: Theo kế hoạch, Jobs và Sculley đă gặp nhau tại sân sau của trường Stanford vào buổi chiều chủ nhật và đi bộ vài giờ giữa những ngọn đồi và đồng cỏ ngựa.

 

Jobs khẳng định lại yêu cầu của ông rằng ông cần có một vai tṛ nào đó điều hành tại Apple. Lần này Sculley tỏ ra cứng rắn. Không có ích ǵ đâu, ông tiếp tục nói. Sculley khuyên ông hăy đảm nhận giữ vai tṛ là một nhà định hướng sáng tạo sản phẩm với một pḥng thí nghiệm của riêng của ḿnh, nhưng Jobs từ chối v́ điều này chẳng khác nào biến ông trở thành một kẻ bù nh́n. Bất chấp hoàn cảnh thực tế, ông đề nghị Sculley từ bỏ quyền điều hành toàn bộ công ty cho ông. "Tại sao anh không ngồi vào ghế Chủ tịch hội đồng, c̣n tôi sẽ trở thành giám đốc điều hành?", Jobs đề nghị. Sculley thật sự ngạc nhiên bởi sự nghiêm túc của Jobs.

 

"Steve, điều đó không có nghĩa lư ǵ cả," Sculley trả lời. Jobs sau đó đề xuất rằng họ có thể phân chia nhiệm vụ điều hành công ty, ông đảm nhiệm xử lư các vấn đề về sản phẩm, Sculley đảm nhiệm về marketing và kinh doanh. Nhưng hội đồng quản trị đă không chỉ đặt niềm tin ở Sculley, mà họ c̣n muốn ông khiến Jobs biết điều hơn. "Chỉ một người có thể điều hành công ty," ông trả lời. "Tôi được mọi người ủng hộ và anh th́ không."

 

Trên đường về nhà, Jobs đă dừng lại tại nhà của Mike Markkula. Markkula không có nhà, nên Jobs để lại tin nhắn mời anh ta đến ăn vào buổi tối hôm sau. ông cũng sẽ mời thành viên trung thành cốt cán trong đội Macintosh của ḿnh, ông hy vọng rằng họ có thể thuyết phục Markkula thay đổi sự ủng hộ dành cho Sculley.

 

Thứ Hai ngày 21 tháng Năm: Ngày lễ Chiến Sĩ Trận Vong đầy nắng và ấm áp. Những người thân tín trong nhóm nghiên cứu Macintosh - Debi Coleman, Mike Murray, Susan Barnes, và Bob Belleville đến nhà của Jobs ở Woodside một giờ trước bữa ăn tối để họ có thể bàn bạc chiến lược. Ngồi trên hàng hiên của căn nhà trong ánh chiều tà, Coleman nói với Jobs rằng ông nên chấp nhận đề nghị của Sculley làm một nhà định hướng thiết kế sản phẩm và xây dựng AppleLabs.

 

Trong số những người có mặt, Coleman là người thực tế nhất. Trong kế hoạch tổ chức mới của ḿnh, Sculley đă lựa chọn cô đảm nhiệm quản lư các bộ phận sản xuất bởi v́ ông biết rằng ḷng trung thành của cô là dành cho Apple chứ không chỉ riêng với Jobs. Một số người khác th́ hiếu chiến hơn. Họ muốn thúc giục Markkula lên kế hoạch tổ chức lại công ty để Jobs có thể lên nắm quyền.

 

Khi Markkula đến, ông đă đồng ư lắng nghe với một điều kiện: Jobs phải giữ im lặng. "Tôi muốn lắng nghe ngiêm túc những suy nghĩ của nhóm Macintosh, ch ứ không phải Jobs giật dây họ tạo nên một cuộc nổi loạn", ông nhớ lại. Khi trời chuyển lạnh, họ đă vào bên trong căn biệt thự và ngồi bên ḷ sưởi. Thay v́ để cho câu chuyện biến thành những lời kêu ca, Markkula làm cho họ tập trung vào các vấn đề quản lư cụ thể, chẳng hạn như đâu là vấn đề trong việc sản xuất phần mềm tập tin máy chủ và lư do tại sao hệ thống phân phối Macintosh đă không phản ứng tốt với lệnh được đặt ra. Khi họ bàn bạc xong, Markkula thẳng thừng từ chối Jobs. "Tôi nói rằng tôi sẽ không ủng hộ kế hoạch của ông ấy, và đó là quyết định cuối cùng," Markkula nhớ lại. "Sculley là ông chủ". Họ rất tức giận và muốn một cuộc nổi dậy, nhưng đó không phải là cách để giải quyết vấn đề."

 

Thứ ba, 28 tháng Năm: Sculley giận dữ khi nghe Markkula kể về việc Jobs cố gắng thuyết phục Markkula lật đổ ông, Sculley đi đến văn pḥng của Jobs vào sáng thứ Ba. Ông đă nói chuyện với hội đồng quản trị trước đó, ông nói, và đă được hội đồng chấp thuận. Ông muốn Jobs nghỉ việc.

 

Sau đó, ông lái xe đến nhà Markkula, tŕnh bày kế hoạch tổ chức lại công ty của ḿnh. Markkula yêu cầu giải thích chi tiết, và cuối cùng Markkula đồng thuận với kế hoạch đó. Khi ông trở lại văn pḥng của ḿnh, Sculley gọi cho các thành viên khác của hội đồng quản trị, chỉ để chắc chắn rằng ông vẫn có sự ủng hộ của họ. Và rơ ràng là như vậy.

 

Lúc ấy, ông gọi cho Jobs để đảm bảo rằng Jobs hiểu t́nh h́nh. Hội đồng quản trị phê duyệt kế hoạch tổ chức lại của Sculley, và kế hoạch sẽ được tiến hành trong tuần đó. Gassée sẽ nắm quyền quản lư bộ phận Macintosh mà Jobs yêu quư cũng như các sản phẩm khác, và Jobs sẽ không được điều hành bất cứ bộ phận nào. Tuy nhiên, Sculley vẫn giữ ư định ḥa giải, ông nói với Jobs rằng ông có thể chấp nhận vị trí chủ tịch hội đồng quản trị và trở thành nhà định hướng thiết kế sản phẩm nhưng không có quyền điều hành hoạt động. Nhưng đến lúc này, ngay cả những ư tưởng xây dựng một pḥng nghiên cứu như AppleLabs cũng không nằm trong ư định của Jobs nữa.

 

Rơi vào tuyệt vọng, Jobs nhận ra không c̣n con đường nào khác, không có cách nào thay đổi thực tế. ông bật khóc và bắt đầu gọi điện thoại cho Bill Campbell, Jay Elliot, Mike Murray, và những người khác. Vợ của Murray, Joyce, nhận được cú điện thoại từ Jobs khi đang ở nước ngoài, ông nói rằng đây là một trường hợp khẩn cấp. "Nó nên là một chuyện thật quan trọng," cô nói với ông. "Chắc chắn rồi," cô nghe Jobs đáp lại. Khi Murray nhận điện thoại, Jobs đă khóc. "Hết thật rồi," ông nói. Sau đó, ông gác máy.

 

Murray đă lo lắng rằng Jobs có thể quá thất vọng mà làm điều ǵ đó ngu ngốc, nên ông gọi lại cho Jobs. Không có ai trả lời. ông lái xe đến Woodside. Không ai ra khi ông gọi cửa. V́ vậy ông đă đi xung quanh và nghển đầu qua cửa sổ để nh́n vào pḥng ngủ. Jobs đang nằm trên một tấm nệm trong căn pḥng không có đồ đạc của ḿnh, ông để Murray vào và họ đă nói chuyện cho đến khi gần b́nh minh.

 

Thứ tư ngày 29 tháng Năm: Jobs cuối cùng đă có một cuốn băng bộ phim Patton, bộ phim ông đă xem tối thứ tư, nhưng Murray ngăn cản ông lao vào một trận chiến khác. Thay vào đó, ông khuyên Jobs đến vào ngày thứ Sáu để nghe công bố kế hoạch của Sculley tổ chức lại công ty.

 

Không c̣n lựa chọn nào khác hơn là đóng vai người lính tốt chứ không phải là kẻ chỉ huy nổi loạn.

 

Lăn nhip một ḥn đá Jobs lặng lẽ ngồi trong hàng dưới của thính pḥng để lắng nghe Sculley giải thích đội h́nh mới của công ty. Có rất nhiều người liếc nh́n, nhưng họ dường như phớt lờ sự hiện diện của ông và không tỏ thái độ ǵ. Ông nh́n chằm chằm không chớp mắt vào Sculley, khiến Sculley nhớ măi "cái nh́n khinh miệt của Steve" nhiều năm sau đó. "Một ánh nh́n bất khuất", Sculley nhớ lại, "giống như một tia X chiếu thẳng vào tận xương tủy của bạn, nơi yếu ớt và dễ bị phá hủy nhất." Thời điểm đó, đứng trên sân khấu trong khi giả vờ không để ư đến Jobs, Sculley nhớ lại chuyến đi đầy t́nh cảm của họ một năm trước đó tới Cambridge, Massachusetts, đến thăm người anh hùng của Jobs, Edwin Land. Người đă bị hạ bệ từ chính công ty Polaroid do ông tạo ra, và Jobs đă nói với Sculley trong sự ghê tởm, "Tất cả những ǵ ông ấy làm là giúp thay đổi hàng triệu kẻ kém cỏi, và họ đă đá ông ấy khỏi chính công ty của ḿnh." Bây giờ, Sculley cũng đă cướp lấy chính công ty của Jobs.

 

Khi Sculley giải thích về sơ đồ tổ chức, ông giới thiệu Gassée là người đứng đầu mới của bộ phận Macintosh kết hợp với nhóm sản xuất Apple II. Trên biểu đồ là một hộp nhỏ có nhăn "Chủ tịch" mà không có đường dây kết nối với nhóm khác, không với Sculley hoặc với bất cứ ai khác.

 

Sculley vẫn dành một vị trí, mà Jobs có thể đảm nhận vị trí của một nhà "định hướng toàn cầu". Nhưng ông đă không thừa nhận sự hiện diện của Jobs. Có một vài tiếng vỗ tay vụng về vang lên.

 

Jobs ở ĺ trong nhà những ngày tiếp theo, rèm được kéo xuống, máy tự động trả lời được bận sẵn, và người duy nhất ông gặp là bạn gái của ḿnh, Tina Redse. Trong hàng giờ liền, ông ngồi bật bằng nhạc của Bob Dylan, đặc biệt là ca khúc "The Times They Are a-Changin.' ông đă đọc câu thứ hai của ca khúc khi công bố Macintosh với các cổ đông của Apple mười sáu tháng trước đó. Đó là câu kết thúc độc đáo: "Dành cho kẻ thua cuộc ngày hôm nay / sẽ là kẻ chiến thắng trong tương lai..."

 

Một đội từ nhóm Macintosh cũ đến với ông, hy vọng xua tan những u ám của Jobs dẫn đầu là Andy Hertzfeld và Bill Atkinson. Jobs mất một thời gian mới ra mở của cho họ, và sau đó ông đă dẫn họ đến một căn pḥng bên cạnh nhà bếp, một nơi hiếm có trong căn nhà được trang trí nội thất nghèo nàn. Với sự giúp đỡ của Redse, ông chiêu đăi mọi người một vài món chay. "Chuyện ǵ đă xảy ra?" Hertzfeld hỏi. "Chuyện tệ hại đến thế này sao?"

 

"Không, nó c̣n tồi tệ hơn." Jobs nhăn nhó. "Tồi tệ hơn anh có thể tưởng tượng nhiều." Ông đổ lỗi cho Sculley v́ đă phản bội ông, và nói rằng Apple sẽ không thể hoạt động nếu không có ông.

 

Vị trí Chủ tịch, ông than phiền, đó hoàn toàn chỉ là h́nh thức. Ông đă bị đẩy ra khỏi văn pḥng của ḿnh ở số 3 đường Bandley đến một ṭa nhà nhỏ và hầu như trống không không gọi là "Siberia". Hertzfeld lái câu chuyện sang những tháng ngày hạnh phúc lúc trước, và họ ḥi tưởng về quá khứ.

 

Đầu tuần đó, Bob Dylan vừa phát hành một album mới, Empire Burlesque, và Hertzfeld mang lại một bản sao mà họ bật trên đầu đĩa công nghệ cao của Jobs. Ca khúc đáng chú ư nhất, When the Night Comes Falling from the Sky, với thông điệp khải huyền của nó, dường như thích hợp cho buổi tối, nhưng Jobs không thích nó. Nó có giai điệu gần giống nhạc disco, và ông kết luận rằng Dylan đă xuống dốc kể từ ca khúc Blood on the Tracks. V́ vậy, Hertzfeld chuyển đến bài hát cuối cùng album, Dark Eyes, đó là một ca khúc được viết trên nền nhạc acoustic đơn giản kết hợp giọng ca của Dylan cùng cây đàn guitar và kèn harmonica. Giai điệu chậm chạp và thê lương, Hertzfeld hy vọng, sẽ khiến Jobs nhớ lại những ca khúc mà ông từng rất yêu thích. Nhưng Jobs cũng không thích bài hát đó và không muốn nghe phần c̣n lại của album.

 

Phản ứng của Jobs là điều dễ hiểu. Sculley đă từng là một người dẫn dắt với Jobs. Mike Markkula và Arthur Rock cũng vậy. Trong tuần đó cả ba đều đă bỏ rơi ông. "Cảm giác bị bỏ rơi thuở nhỏ như trở lại." Người bạn và cũng là luật sư George Riley sau này nói rằng, "Đó là một phần sâu thẳm bí mật của ông ấy, và nó khiến ông phải xác định ḿnh là ai." Nhiều năm sau Jobs nhớ lại, "Tôi cảm thấy như tôi đă bị hạ gục, không có chút dưỡng khí nào và tôi không thể thở nổi."

 

Việc mất đi sự ủng hộ của Arthur Rock đặc biệt khiến Jobs đau đớn. "Arthur đă từng giống như một người cha đối với tôi", Jobs nói. "Ồn ấy đă che chở tôi dưới đôi cánh của ḿnh." Rock đă dạy cho ông về opera, cả ông và vợ, Toni, đă cưu mang ông ở San Francisco và Aspen."Tôi nhớ một lần lái xe đến San Francisco và tôi nói với ông ấy, 'Chúa ơi, ṭa nhà Ngân hàng của Mỹ thật xấu xí," và ông nói,' Không, nó mới là tuyệt nhất."Rồi ông đă giảng giải cho tôi, ông đă nói đúng."

 

Nhiều năm sau, Jobs vẫn rớm nước mắt khi kể lại câu chuyện: "ông đă chọn Sculley thay v́ chọn tôi. Điều đó thực sự đă khiến tôi choáng váng. Tôi không bao giờ nghĩ rằng ông sẽ bỏ rơi tôi."

 

Tai hại hơn nữa là công ty mà ông yêu quư bây giờ nằm trong tay của một người đàn ông mà ông coi là một kẻ kém cỏi. "Hội đồng quản trị cảm thấy rằng tôi không thể điều hành một công ty, và đó là quyết định của họ ", ông nói. "Nhưng họ đă mắc phải một sai lầm. Họ đáng lẽ nên có những quyết định độc lập những ǵ cần làm với tôi và những ǵ cần làm với Sculley. Họ đáng lẽ phải sa thải Sculley, ngay cả khi họ không nghĩ rằng tôi phù hợp đề điều hành của Apple." Khi tâm trạng thất vọng về bản thân tăng cao, cơn phẫn nộ của ông với Sculley, ấn tượng về sự phản bội, càng nặng nề hơn.

 

T́nh h́nh trở nên tồi tệ khi Sculley nói với một nhóm các nhà phân tích rằng ông coi Jobs không c̣n liên quan đến công ty, ngoại trừ danh hiệu Chủ tịch. "Từ khía cạnh quản lư, không có vị trí nào cho Steve Jobs trong công ty, hôm nay và cả trong tương lai." ông nói. "Tôi không biết anh ta sẽ làm ǵ" lời tuyên bố thẳng thừng đă gây sốc cho cả nhóm, và những tiếng thở hổn hển lướt qua trong thính pḥng.

 

Có lẽ việc đi sang châu Âu sẽ có ích, Jobs nghĩ. V́ vậy, trong tháng Sáu, ông đến Paris, nơi ông phát biểu tại một sự kiện của Apple và đi đến một bữa ăn tối tôn vinh Phó Tổng thống George HW Bush. Từ đó ông đă đi đến Ư, nơi ông lái xe những ngọn đồi ở Tuscany với Redse và mua một chiếc xe đạp để ông có thể dành nhiều thời gian đi xe một ḿnh, ở Florence, ông say mê lối kiến trúc của thành phố và kết cấu của vật liệu xây dựng. Đặc biệt là loại đá ốp lát đến từ mỏ đá Casone II gần thị trấn Tuscan của Firenzuola. Nó có một màu xám hơi xanh dịu. Hai mươi năm sau, ông sẽ quyết định rằng các tầng của hầu hết hệ thống cửa hàng của Apple sẽ được làm bằng loại sa thạch này.

 

Apple II mới được bán tại Nga, v́ thế, Jobs đến Moscow, nơi ông gặp gỡ với AI Eisenstat.

 

Do có một số vấn đề trong việc xin sự chấp thuận của Washington cho một số các giấy phép xuất khẩu cần thiết, họ đă đến thăm Tùy viên thương mại của Đại sứ quán Mỹ tại Moscow, Mike Merwin. ông ta cảnh báo họ rằng luật pháp khá nghiêm khắc đối với việc chia sẻ công nghệ với Liên Xô. Jobs tỏ ra khó chịu. Tại triển lăm thương mại Paris, Phó Tổng thống Bush đă khuyến khích ông đưa máy tính vào Nga để "kích động một cuộc cách mạng từ các tầng lớp thấp".Trong bữa ăn tối tại một nhà hàng Gruzia "chuyên phục vụ món bánh mỳ thịt nướng", Jobs tiếp tục luận điểm của ḿnh. "Làm thế nào ông có thể cho rằng điều này vi phạm pháp luật Mỹ khi nó rơ ràng là có lợi cho chúng ta?" ông hỏi Merwin. "Nếu đưa máy tính Mac vào tay người Nga, họ có thể in tất cả các bài báo của họ."

 

Jobs cũng thể hiện bản tính thẳng thắn và nóng nảy của ḿnh ở Moscow bằng cách nhấn mạnh vào các câu chuyện về Trotsky, nhà cách mạng lôi cuốn đă từng nhận lệnh ám sát Stalin. Lúc ấy, viên đại diện KGB đă đề nghị ông hạ thấp giọng của ḿnh. "Anh sẽ không muốn nói chuyện về Trotsky đâu," ông ta nói. "Các nhà sử học của chúng tôi đă nghiên cứu t́nh thế lúc đó, và chúng tôi không tin ông ta là một người đàn ông tuyệt vời nữa." Nhưng lời nói đó chẳng ích ǵ. Khi họ tới các trường đại học công lập tại Moscow để nói chuyện với sinh viên về máy tính, Jobs bắt đầu bài phát biểu của ḿnh bằng cách ca ngợi Trotsky. Với Jobs ông ta là một nhà cách mạng đáng nhớ Jobs và Eisenstat tham dự bữa tiệc thứ tư trong tháng bảy tại Đại sứ quán Mỹ, và trong lá thư cảm ơn của ḿnh gửi Đại sứ Arthur Hartman, Eisenstat nhấn mạnh rằng Jobs lên kế hoạch để khối liên doanh của Apple ở Nga mạnh mẽ hơn trong năm tới. "Chúng tôi dự kiến sẽ quay lại Moscow vào tháng Chín." Đă có lúc dường như hy vọng của Sculley rằng Jobs sẽ trở thành một "nhà hoạch địch chiến lược toàn cầu" cho công ty đă trở thành hiện thực. Nhưng không phải vậy.

 

Một cái ǵ đó rất khác đă xảy ra vào tháng 9 năm đó.

 

--------------------------------

1          ICARUS: Tên của nhân vật trong thần thoại Hy Lạp, chàng trai bay lên trời cao bằng đôi cánh dán bằng sáp ong do người cha, một nhà thông thái thiết kế, nhưng anh đă quên lời cha dặn, muốn bay cao hơn mặt trời, tuy nhiên càng đến gần mặt trời th́ sức nóng càng mănh liệt hơn và nung chảy đôi cánh khiến chàng trai rơi xuống đáy biển mà chết.

 

 

Chương 17

 

NeXT

Giải thoát Prô-mê-tê 1

 

 

Những tên cướp biển từ bỏ con tàu

 

Từ sau khi trở về từ châu Âu vào tháng 8 năm 1985, khi vẫn đang suy tính sẽ làm ǵ tiếp theo th́ Jobs gọi điện cho Paul Berg - một nhà sinh hóa học ở Stanford để cùng thảo luận về những tiến bộ khoa học trong việc cấy gen và tái tổ hợp DNA. Berg mô tả những khó khăn khi thực hiện những thí nghiệm trong pḥng thí nghiệm sinh học và thời gian nuôi cấy đến khi có kết quả phải kéo dài hàng tuần liền. "Sao anh không mô phỏng quá tŕnh đó bằng máy tính?" - Jobs hỏi. Berg trả lời rằng những máy tính có khả năng thực hiện những mô phỏng đó có giá quá đắt đối với pḥng thí nghiệm của một trường đại học. "Đột nhiên, anh ấy trở nên rất phấn khích với khả năng đó" - Berg nhớ lại - "Anh ấy nung nấu ư tưởng đó khi quyết định thành lập một công ty mới. Anh ấy trẻ, giàu có và phải t́m ra thứ ǵ đó để làm trong suốt phần đời c̣n lại của ḿnh".

 

Jobs thảo luận với các học viện để xem nơi làm việc của họ cần những thiết bị ǵ. Đó là điều mà ông chú tâm kể từ năm 1983. Đây cũng là năm ông tới thăm pḥng khoa học máy tính ở Brown để giới thiệu Macintosh không những là một chiếc máy tính làm việc hiệu quả mà c̣n có nhiều tính năng hữu dụng cho các pḥng thí nghiệm của các trường đại học. Mong ước của các nghiên cứu sinh của các trường đại học là có một nơi làm việc vừa hiệu quả lại vừa kín đáo. Với tư cách là người đứng đầu bộ phận Macitosh, Jobs đưa ra một bản dự án để tạo ra một chiếc máy với tên gọi Big Mac. Nó sẽ có hệ điều hành UNIX với giao diện thân thiện của Macintosh. Nhưng sau khi Jobs bị trục xuất khỏi bộ phận Macitosh, người kế nhiệm Jean - Louis Gassée đă hủy bỏ dự án Big Mac.

 

Khi chuyện đó xảy ra, Jobs đă vô cùng đau khổ gọi điện cho Rich Page - kỹ thuật viên thiết kế bộ chip xử lư của Big Mac. Đó là cuộc gọi cuối cùng trong hàng loạt những cuộc tṛ chuyện của Jobs với rất nhiều nhân viên bất măn của Apple. Họ hối thúc Jobs mở một công ty mới và giải thoát họ khỏi Apple. Sau dịp nghỉ lễ ngày Quốc tế lao động, kế hoạch dần được h́nh thành và triển khai.

 

Jobs nói chuyện với Bud Tribble, trưởng bộ phận phần mềm của Macitosh thưở ban đầu và nói qua về ư tưởng thành lập một công ty có thể xây dựng các trụ sở làm việc vừa hiệu quả mà vừa riêng tư. ông cũng tuyển luôn kỹ thuật viên George Crow và nhân viên điều hành Sunsan Barnes từ bộ phận Macintosh, những người đă từng nói chuyện với Jobs và quyết định rời bỏ công ty để hợp tác với ông.

 

Vị trí quan trọng c̣n lại mà Jobs đang t́m kiếm là một người có thể tiếp thị sản phẩm mới tới các trường đại học. ứng cử viên sáng giá cho chức vụ đó là Dan'1 Lewin - đang làm việc tại Apple và đă từng lập các liên hội các trường Đại học để mua Macintosh với số lượng lớn. Ngoài việc thiếu hai chữ cái đầu tiên trong phần họ, Lewin có vẻ ngoài ưa nh́n của Clark Kent và sự bóng bẩy của người Princeton 2. Anh ta và Jobs có một điểm chung: Lewin đă từng viết luận văn tốt nghiệp về Bob Dylan và khả năng lănh đạo đầy cuốn hút và Jobs th́ hiểu biết về cả hai vấn đề trên.

 

Một nhóm bạn đại học cùng với Lewin bất ngờ được chọn vào nhóm Macitosh nhưng anh đă vô cùng chán nản khi biết Jobs rời công ty và Bill Campbell đă tái cơ cấu lại bộ phận Marketing theo xu hướng làm giảm vai tṛ của Marketing trực tiếp tới các trường đại học. Anh ấy cũng định gọi cho Jobs vào đợt nghỉ Quốc tế Lao động nhưng Jobs đă gọi trước. Lewin đă lái xe đến khu nhà tuềnh toàng của Jobs, cùng đi dạo và bàn luận về khả năng thành lập một công ty mới. Lewin vô cùng hào hứng nhưng lại không sẵn sàng tham gia. Anh sắp sửa cùng Campbell tới bang Austin vào tuần sau và anh cũng muốn chờ đợi xem mọi việc thế nào ṛi mới quyết định. Sau khi quay về, anh đă trả lời với Jobs là đồng ư. Thông tin này đến rất đúng lúc, hôm đó là ngày 13 tháng 9, vào đúng buổi họp lănh đạo Apple.

 

Mặc dù trên danh nghĩa Jobs là chủ tịch hội đồng quản trị nhưng từ sau ngày bị trục xuất khỏi Apple, ông chưa bao giờ góp mặt trong bất cứ buổi họp nào. ông gọi cho Sculley và nói rằng ông sẽ tham gia và bảo Sculley cho thêm một phần nhỏ vào cuối buổi họp là mục "báo cáo của chủ tịch". Jobs không nói rơ nội dung của phần này và Sculley cứ nghĩ rằng đó chỉ là những chỉ trích về việc tái cơ cấu vừa rồi. Thay vào đó, khi đến lượt ḿnh nói, Jobs đă mô tả cho ban lănh đạo nghe về kế hoạch thành lập công ty mới: "Tôi suy nghĩ rất nhiều và đă đến lúc để tôi tiếp tục cuộc sống của ḿnh". Jobs bắt đầu: "Hiển nhiên là tôi đă t́m được thứ để làm. Tôi đă 30 tuổi rồi". Sau đó ông đề cập đến một số ghi chú đă được chuẩn bị sẵn để mô tả kế hoạch tạo dựng một công ty dành cho thị trường giáo dục tŕnh độ cao của ông. ông hứa rằng công ty mới này sẽ không cạnh tranh với Apple và muốn đem theo một ít nhân lực không quan trọng, ông cũng đề nghị từ chức chủ tịch Apple và hy vọng hai công ty sẽ hợp tác với nhau trong tương lai. ông nghĩ có lẽ Apple sẽ muốn mua lại quyền phân phối đối với những sản phẩm của ông hoặc các giấy phép phần mềm của Macintosh.

 

Mike Markkula lo ngại khả năng là Jobs sẽ lôi kéo một số nhân viên khỏi Apple. "Tại sao anh lại lấy một số nhân viên theo anh?" Ông ta hỏi.

 

"Đừng lo lắng", Jobs đảm bảo với ông ta và ban lănh đạo rằng "Đây là những nhân viên cấp thấp và sẽ không ảnh hưởng đến hoạt động công ty, và dù ǵ th́ họ sẽ vẫn rời đi".

 

Ban lănh đạo ban đầu có vẻ bằng ḷng với đề đạt của Jobs. Sau cuộc thảo luận kín, các giám đốc thậm chí c̣n đề nghị là Apple sẽ góp 10% cổ phần cho công ty mới và Jobs vẫn giữ chức chủ tịch hội đồng quản trị.

 

Đêm đó, Jobs và 5 "kẻ phản bội" gặp nhau ăn tối tại nhà ông. ông vui mừng với việc đầu tư của Apple, nhưng những người khác lại cho rằng như thế thật không khôn ngoan chút nào. Họ cùng đồng ư rằng tất cả họ cùng xin nghỉ việc một lúc là cách hay nhất. Họ có thể đưa ra những lí do nghỉ việc hợp lư và trong sạch.

 

V́ thế, Jobs đă viết một lá thư cho Sculley chính thức nói tên của năm nhân viên định thôi việc, họ cùng nhau kư ở phía dưới chữ kư của ông và ngay trước buổi họp nhân viên lúc 7:30 sáng ngày hôm sau, Jobs đă lái xe đến Apple và đưa nó cho Sculley.

 

"Steve, đây không phải là những nhân viên cấp thấp" - Sculley nói

 

"À, những người này sớm hay muộn cũng định nghỉ" - Jobs tiếp lời - "Họ đang định nộp đơn xin nghỉ việc của họ vào 9 giờ sáng nay".

 

Cách nói của Jobs rất chân thành. Năm nhân viên đó không phải những người quản lư các bộ phận cũng như không phải là thành viên thuộc nhóm chính của Sculley. Trên thực tế, họ đều cảm thấy ḿnh không được coi trọng với cách tái cơ cấu mới của công ty. Nhưng theo quan điểm của Sculley, họ là những người đóng vai tṛ rất quan trọng: Page là một thành viên Apple, Lewin là nhân vật chủ chốt cho thị trường giáo dục cấp cao. Thêm vào đó, họ đều biết về dự án Big Mac, mặc dù nó đă bị hoăn lại th́ đây vẫn là thông tin độc quyền. Tuy nhiên, Sculley vẫn rất lạc quan.

 

Thay v́ đẩy sự việc lên đỉnh điểm, ông ta đề nghị Jobs tiếp tục giữ chức chủ tịch. C̣n Jobs nói rằng ông sẽ suy nghĩ thêm về việc đó.

 

Nhưng khi Sculley tới buổi họp nhân viên vào lúc 7:30, ông ta nói về những người định ra đi và đă có một vụ om ṣm xảy ra. Theo Sculley th́ hầu hết họ đều người đều cảm thấy Jobs đă vi phạm nghĩa vụ chủ tịch của ḿnh và họ đều choáng váng trước sự phản bội công ty của Jobs:

 

"Chúng ta nên bóc trần âm mưu của hắn ta, như thế th́ mọi người mới thôi tôn hắn như vị Chúa cứu thế đi", Campbell hét lên, theo lời Sculley. Mặc dù sau này Campbell trở thành luật sư tuyệt vời của Jobs và là một thành viên tích cực trong ban lănh đạo nhưng ông cũng phải thừa nhận rằng ông đă rất kích động vào sáng hôm đó:

 

"Tôi đă giận dữ khủng khiếp, đặc biệt khi Jobs lấy đi nhân viên Dan Lewin". Campbell nhớ lại:

 

"Dan' đă gây dựng được nhiều mối quan hệ với các trường đại học. Cậu ấy luôn cằn nhằn về những khó khăn khi làm việc với Steve, thế mà cậu ấy lại bỏ đi", Campbell đă rất tức giận và rời khỏi buổi họp để gọi về nhà Lewin. Khi nghe vợ Lewin nói anh ấy đang tắm, Campbell đă nói rằng: "Tôi sẽ chờ". Vài phút sau, khi cô ấy nói Lewin vẫn đang tắm, Campbell vẫn nói rằng: "Tôi sẽ chờ". Cuối cùng, khi Lewin nghe điện thoại, Campbell hỏi chuyện đó có phải là sự thật không.

 

Lewin thừa nhận, và, Campbell dập máy mà không nói bất cứ lời nào.

 

Sau khi nghe được thông tin về sự giận giữ của các nhân viên cấp cao, Sculley đă khảo sát các thành viên ban lănh đạo. Họ cũng có cảm nhận tương tự, rằng Jobs đă dùng những lời hứa hẹn là không lấy đi những nhân viên quan trọng để lừa dối họ. Arthur Rock đặc biệt tức giận. Mặc dù luôn đứng về phía Sculley trong cuộc đối đầu Memorial Day, ông vẫn có mối quan hệ họ hàng bên nội với Jobs. Mới chỉ tuần trước, Arthur c̣n mời Jobs cùng bạn gái tới gặp mặt gia đ́nh ông tại San Francisco và cả bốn người đă có bữa tối tuyệt vời tại nhà riêng trên ṭa cao ốc Pacific của Rock. Jobs đă không đề cập ǵ về công ty mới mà ông dự định thành lập nên Rock cảm thấy bị phản bội khi nghe được thông tin từ Sculley. "Hắn đă đứng trước ban lănh đạo và lừa dối tất cả chúng tôi" - Rock gầm gừ - "Hắn nói với chúng tôi rằng hắn đang nghĩ đến việc h́nh thành một công ty khi mà thực tế hắn đă thực sự thành lập nó rồi. Hắn nói chỉ định lấy một số nhân viên tầm trung. Nhưng rồi lại là năm nhân viên cao cấp ra đi". Với Markkula, dù không biểu hiện ǵ nhiều song vẫn có thể nhận ra sự buồn bă, đau đớn - "Anh ta lấy đi một vài viên chức cao cấp mà đă dàn xếp từ trước khi rời đi. Đấy không phải là cách xử lư mọi việc. Đó là sự vô đạo đức".

 

Sau dịp cuối tuần, cả ban lănh đạo và nhân viên đều thuyết phục Sculley rằng Apple sẽ phải tuyên chiến với người đồng sáng lập công ty của họ. Markkula đưa ra một tuyên bố chính thức buộc tội Jobs về hành động "mâu thuẫn trực tiếp với phát ngôn của anh ta rằng anh ta sẽ không tuyển dụng bất cứ nhân lực chủ chốt nào của Apple". Ông ta c̣n quan ngại rằng: "Chúng tôi đang đánh giá những hành động có thể tiếp diễn". Nhật báo Wall Street đă trích dẫn lời của Campbell:

 

"quá choáng váng và sững sờ" trước hành động của Jobs.

 

Jobs đă rời khỏi buổi họp với Sculley và nghĩ rằng mọi thứ có thể tiến triển thuận lợi, v́ thế mà ông đă giữ im lặng. Nhưng sau khi đọc báo, ông thấy rằng ḿnh buộc phải đáp trả. Ông đă gọi điện cho một số phóng viên thân quen và mời họ tới nhà cho một số mẩu tin vắn riêng tư vào những hôm sau. Sau khi gọi cho Andy Cunningham - người phụ trách nắm giữ các phương tiện truyền thông tại Regis McKenna. "Tôi tới khu nhà tuềnh toàng của ông tại Woodside," cô nhớ lại, "và tôi thấy ông đang tất tưởi nấu nướng cùng năm đồng nghiệp và vài phóng viên ở bên ngoài băi cỏ". Jobs bảo cô rằng ông sắp tổ chức một buổi họp báo chính thức và sẽ tuôn ra những lời xúc phạm. Cunningham thấy lo sợ và bảo Jobs: "Như thế th́ sẽ gây ảnh hưởng xấu đến ngài đấy". Cuối cùng ông rút lại quyết định và nói rằng sẽ đưa cho các phóng viên bản sao lá thư có kèm chữ kư của nhân viên và hạn chế việc b́nh luận mỉa mai đi.

 

Jobs đă cân nhắc việc sẽ chỉ gửi cho phóng viên lá thư có kèm chữ kư nhưng Susan Barnes thuyết phục Jobs rằng như thế th́ tỏ vẻ khinh thường quá. Thay vào đó, Jobs lái xe đến nhà Markkula, lúc đó AI Eisenstat cũng ở đấy. Họ đă có một cuộc nói chuyện rất căng thẳng khoảng 15 phút, vốn định ra ngoài lánh mặt chờ nhưng sau 15 phút, Barnes đă mở cửa vào để ngăn Jobs nói những điều không nên. Jobs để lại lá thư mà ông soạn bằng máy Macintosh và in bằng công nghệ mới - LaserWriter:

 

17 tháng 9 năm 1985

 

Mike yêu quư

 

Báo sáng nay đà đưa tin rằng Apple đang định truất quyền tôi khỏi ghế Chủ tịch. Tôi không biết họ lấy nguồn tin từ đâu nhưng họ đang gây hiểu nhầm cho công chúng và thật không công bằng với tôi.

 

Tôi nhớ rằng trong buổi họp ban lănh đạo vào thứ 5 tuần trước tôi đà thông báo về quyết định đầu tư mạo hiểm mới của ḿnh và đề nghị từ chức chủ tịch.

 

Ban lănh đạo đà từ chối yêu cầu từ chức và c̣n đề nghị tôi hoàn việc từ chức lại một tuần.

 

Tôi đà đồng ư và được ban lanh đạo khích lệ rằng sẽ xem xét đề Ấn mới này và rằng có thể Apple sẽ cùng đầu tư vào đó. Vào thứ sáu, sau khi nói chuyện với John Sculley - người có thể sẽ cùng hợp tác với tôi - đă xác nhận thiện chí của Apple là sẽ cùng thảo luận về vấn đề nhân công giữa Apple và dự án mới của tôi.

 

Rồi sau đó, công ty lại xuất hiện trên báo chí với tư cách thù địch với tôi và dự án này. Theo đó, tôi phải nhấn mạnh lại về việc chấp nhận đơn từ chức một cách tức thời của tôi.

 

Như anh biết, việc tái cơ cấu công ty đà đẩy tôi vào t́nh thế không việc làm cũng như không thể tiếp cận những báo cáo quản lư thường xuyên của công ty. Tôi mới 30 tuổi và tôi vẫn muốn cống hiến và thành đạt.

 

Sau những ǵ chúng ta cùng làm với nhau, tôi mong việc ra đi này sẽ diễn ra trong yên b́nh và được cả đôi bên tôn trọng.

 

Trân trọng, Steven p. Jobs

 

Khi một nhân viên từ nhóm thiết bị tới văn pḥng của Jobs để gói ghém đồ đạc, anh này đă nh́n thấy một khung ảnh ở trên sàn. Nó là ảnh của Jobs và Sculley trong một cuộc nói chuyện thân mật với lời đề tặng mới chỉ khoảng bảy tháng trước đây: "Đây là Những Ư tưởng Tuyệt vời, Những Kinh Nghiệm tuyệt vời và T́nh Bạn tuyệt vời! John". Khung kính đă vỡ. Jobs đă ném nó xuống sàn ṛi bỏ đi. Từ hôm đó, ông ấy không bao giờ nhắc đến Sculley nữa.

 

Khi Apple thông báo về quyết định từ chức của Job, cổ phiếu của hăng tăng lên một điểm, tức là khoảng 7%. "Cổ đông vùng bờ Đông luôn lo lắng về việc "khu vực California" sẽ điều hành của công ty" - biên tập viên của bản tin chứng khoán công nghệ giải thích - "bây giờ, việc cả Jobs và Wozniak từ chức đă trấn an được các cổ đông". Nhưng Nolan Bushnell, người sáng lập Atari (10 năm trước là một cố vấn được nhiều người trọng vọng) đă nói với Time rằng tài năng của Jobs đă bị uổng phí". "Cảm hứng của Apple đến từ đâu đây? Phải chăng Apple đang định lấy sự lăng mạn từ thương hiệu Pepsi?"

 

Sau vài ngày nỗ lực dàn xếp với Jobs thất bại, Sculley và ban lănh đạo Apple quyết định kiện ông v́ tội "vi phạm bổn phận được ủy thác". Việc tố tụng nêu rơ Jobs đă lạm dụng quyền hành:

 

Mặc dù Jobs được ủy thác điều hành Apple, nhưng trong khi phục vụ cho công ty với tư cách là chủ tịch hội đồng quản trị của Apple và một nhân viên tại Apple th́ Jobs lại thể hiện ḷng trung thành giả tạo đối với những lợi nhuận của Apple.

 

(a) Bí mật lên kế hoạch thành lập một công ty để cạnh tranh với Apple.

 

(b) Bí mật âm mưu chiếm dụng trái phép những ưu điểm trong các mẫu thiết kế, trong bản kế hoạch phát triển và marketing của Apple cho sản phẩm Next Generation (ḍng máy đời sau).

 

(c ) Bí mật lôi kéo những nhân lực chủ chốt của Apple

 

Vào thời điểm đó, Jobs đang sở hữu 6,5 triệu cổ phiếu của Apple, tương đương với 11% cổ phần của công ty, trị giá hơn 100 triệu đô. Ông bắt đầu bán cổ phần của ḿnh và trong ṿng năm tháng ông đă bán sạch chúng và chỉ giữ lại một cổ phần để giúp ông có thể tham gia các cuộc họp cổ đông nếu muốn. Ông rất giận dữ và điều đó ảnh hưởng rất nhiều đến nhiệt huyết làm việc cũng như khiến ông ngay lập tức muốn trở thành một đối thủ thực sự của Apple. Nhân viên của công ty mới - Joanna Hoffman nói rằng "Jobs thật sự tức giận, ông nhắm vào thị trường giáo dục - một mảng rất mạnh của Apple đơn giản chỉ v́ ḷng thù hận. Steve làm vậy chỉ để trả thù".

 

Tất nhiên, Jobs không nh́n sự việc theo hướng đó. ông trần t́nh với tờ Newsweek rằng:

 

"tôi chẳng c̣n xu lẻ nào trong túi cả". Lại một lần nữa ông mời những phóng viên thân thiết của ḿnh tới nhà riêng và lần này không có Andy Cunningham ở đó để nhắc nhở ông phải thận trọng nữa. ông phủ nhận những cáo buộc lôi kéo năm đồng nghiệp khỏi Apple: "Tất cả họ chủ động gọi cho tôi" Jobs nói với cả nhóm phóng viên đang đứng rải rác trong ngôi nhà tuềnh toàng của ḿnh.

 

Jobs tiếp lời: "Họ đă nghĩ đến việc rời bỏ công ty từ trước ṛi. Chính Apple đă làm mọi người nhầm lẫn".

 

Ông quyết định hợp tác với tạp chí Newsweek để đưa những câu chuyện và những bài phỏng vấn về ḿnh lên mặt báo. Ông nói với tạp chí này rằng: "Việc tôi giỏi nhất là t́m ra được một nhóm người tài năng và làm việc cùng họ", ông cũng quyết tâm sẽ giữ vững thái độ với Apple:

 

"Tôi sẽ luôn nhớ về Apple như cách một người đàn ông nhớ về người phụ nữ đầu tiên mà anh ta yêu". Nhưng nếu cần thiết, ông cũng luôn sẵn sàng đối đầu với ban điều hành của Apple. "Giữa nơi công cộng mà một ai đó gọi anh là tên trộm cắp th́ đương nhiên anh phải phản kháng thôi". Apple cũng đă thái quá khi coi Jobs là một mối họa và kiện ông. Cũng thật buồn. Điều đó cho thấy Apple không c̣n là một công ty đáng tin cậy nữa. "Thật khó tin rằng một công ty đáng giá 2 tỷ đô với 4.300 nhân viên không thể cạnh tranh được với sáu " kẻ cưỡi ngựa' - dân cao bồi miền viễn Tây, nước Mỹ".

 

Để ngăn lại chuỗi hành động gây bất lợi của Jobs, Sculley đă gọi cho Wozniak và thuyết phục Woz lên tiếng: "Steve là gă có thể xúc phạm và gây hại cho mọi người" - Wozniak nói với Time ngay tuần đó. Woz c̣n tiết lộ thêm rằng Jobs đă đề nghị anh tham gia vào công ty mới - Jobs đă sử dụng cách xảo quyệt này để giáng một đ̣n vào ban quản trị hiện tại của Apple. C̣n với báo San Francisco Chronicle, Wozniak đă thuật lại việc bị Jobs can thiệp và dừng các hoạt động của Frog Design từ xa với cái cớ là điều đó có thể cạnh tranh với các sản phẩm của Apple: "Tôi rất trông chờ một sản phẩm tuyệt vời và tôi cũng mong là cậu ấy thành công nhưng tôi không c̣n niềm tin vào cậu ta nữa".

 

Hăy tự đứng lên bằng đôi chân của bạn:

 

"Điều đúng đắn nhất đối với Jobs mà nói th́ đó là khi chúng tôi sa thải anh ta"- Arthur Rock nói. Theo lư thuyết th́ những t́nh yêu gặp trở ngại sẽ làm người ta trưởng thành và hiểu biết hơn. Nhưng mọi chuyện không đơn giản như thế. Tại công ty mà Jobs thành lập sau khi bị cách chức tại Apple, Jobs có thể thỏa sức thể hiện con người ḿnh, cả tốt lẫn xấu. Ông không bị ràng buộc. Kết quả là một loạt sản phẩm đặc sắc đă khai sáng cho thị trường công nghệ ảm đạm. Đây mới là những kinh nghiệm học hỏi đích thực. Những ǵ đă đưa ông đến với những thành công không phải là việc bị cách chức khỏi Apple mà là việc ông học được từ chính những thất bại của ḿnh.

 

Điều đầu tiên mà ông làm là thể hiện niềm đam mê của ḿnh với thiết kế. ông chọn cho công ty mới một cái tên rất cởi mở: Next (kế tiếp). Để khiến nó trở nên thật khác biệt, ông đă đi học một lớp thiết kế logo. V́ thế, ông kết thân với Paul Rand, một chuyên gia thiết kế logo. Vào năm 1971, nhà thiết kế đồ họa sinh ra tại Brooklyn này đă tạo ra những logo nổi tiếng nhất trong ngành kinh doanh, bao gồm logo cho Esquire, IBM, Westinghouse, ABC, và UPS. Anh ta vẫn đang c̣n hợp đồng với IBM và giám sát viên ở đó nói rằng hiển nhiên anh ta sẽ gặp rắc rối nếu thiết kế logo cho một công ty khác. V́ thế Jobs đă nhấc điện thoại gọi cho giám đốc điều hành của IBM, John Akers. Akes đang không ở thị trấn và Jobs lại nài nỉ Phó chủ tịch Paul Rizzo để được thông qua việc này. Sau khoảng 2 ngày, Rizzo đă đúc rút được rằng phản kháng lại Jobs là điều vô ích và ông đă cho phép Rand được làm việc cho Jobs.

 

Rand bay tới Palo Alto và dành thời gian đi bộ, nói chuyện và lắng nghe quan điểm của Jobs. Máy tính sẽ có h́nh lập phương, Jobs tuyên bố. ông yêu h́nh khối. Nó hoàn hảo mà giản đơn.

 

V́ thế Rand quyết định logo sẽ là một h́nh lập phương với tựa đề sẽ nghiêng 1 góc 280. Khi Jobs đề nghị Rand thiết kế 1 vài lựa chọn để xem xét th́ Rand nói rằng anh không thiết kế những mẫu khác nhau cho khách hàng: "Tôi chỉ giải quyết vấn đề của anh và anh trả công tôi.

 

Anh có thể sử dụng sản phẩm tôi làm ra hoặc có thể không dùng nhưng tôi sẽ không tạo ra nhiều lựa chọn và anh vẫn sẽ phải trả tiền cho tôi."

 

Jobs rất khâm phục lối suy nghĩ của Rand, và ông quyết định cược một phen. Công ty sẽ phải trả một khoản phí lớn khoảng 100,000 đô - la chỉ để có một mẫu thiết kế. "Mối quan hệ của chúng tôi rất rơ ràng" - Jobs nói - "Anh ta là một nghệ sĩ chân chính nhưng lại rất sắc sảo khi giải quyết các vấn đề kinh doanh. Rand có vẻ ngoài cứng nhắc, trông có vẻ thô lỗ nhưng thực ra lại rất nhẹ nhàng". Đó là một trong những lời đánh giá cao nhất mà Jobs từng nói: chân chính như một nghệ sĩ.

 

Rand chỉ mất hai tuần và quay trở lại để đưa tận tay Jobs kết quả công việc. Tại nhà Jobs ở Woodside, họ đă cùng ăn tối, sau đó Rand đưa ông một cuốn sổ tay nhỏ được thiết kế rực rỡ nhưng rất tao nhă, cuốn sổ mô tả quá tŕnh tư duy của ông. ở trang cuối, Rand tŕnh bày về logo mà ông chọn: "Trong thiết kế này, sự phối màu, phương hướng, logo này đích thị là một trường hợp tiêu biểu cho sự tương phản". "Logo được thiết kế vui nhộn với việc cách điệu góc, xoay nghiêng khối, không hề kiểu cách và thể hiện rơ nét sự thân thiện và gần gũi như một biểu tượng Giáng sinh hay dấu triện xác nhận trên những con tem cao su. Chữ "next" được chia thành 2 ḍng và viết vừa vặn trong các ô vuông trên cùng một mặt của khối lập phương và chỉ có riêng chữ "e" được viết thường. Chữ e trở nên nổi trội, theo quyển sổ của Rand giải thích th́ nó bao hàm nghĩa các nghĩa:

 

"giáo dục (education), xuất sắc (excellent)... e=mc²".

 

Rất khó đoán trước Jobs sẽ phản ứng thế nào với màn giới thiệu một sản phẩm mới của Rand. ông có thể coi nó là rác rưởi, cũng có thể cho nó là xuất chúng, không ai biết chắc được những suy nghĩ của ông. Nhưng với một chuyên gia thiết kế huyền thoại như Rand th́ rất có thể

 

Jobs sẽ gây áp lực với bản đồ Ấn đó. ông nh́n chằm chằm vào trang cuối cùng rồi lại nh́n Rand ṛi cuối cùng ông ôm chầm lấy anh ta. Họ chỉ có một chút không đồng t́nh với nhau trong thiết kế: Rand dùng màu vàng sậm cho chữ "e" nhưng Jobs lại muốn đổi tông màu sáng hơn như sắc vàng nguyên thủy. Rand đấm mạnh tay xuống bàn và tuyên bố: "Tôi đă làm việc này 50 năm rồi và tôi biết tôi đang làm cái ǵ". Jobs dịu lại.

 

Vậy là công ty không chỉ có logo mới mà c̣n có cả tên mới. Ngay trước đó tên công ty c̣n là Next, bây giờ th́ đă thành NeXT. Những người khác có lẽ sẽ không hiểu được sự ám ảnh đằng sau một mẫu logo, cũng có thể nó không đáng với cái giá 100.000 đô nhưng với Jobs, NeXT là sự khởi đầu cho một cuộc sống mới với bộ nhận diện thương hiệu mang đẳng cấp quốc tế mặc dù công ty chưa thực sự sản xuất ra một sản phẩm nào. Như Markkula đă dạy ông, một công ty lớn phải có khả năng khiến ḿnh trở nên có giá trị từ những ấn tượng đầu tiên.

 

Thêm vào đó, Rand c̣n đồng ư sẽ thiết kế danh thiếp cá nhân cho Jobs, ông đă thiết kế nó sặc sỡ như ư thích của Jobs nhưng cuối cùng họ lại nổ ra một cuộc tranh căi rất căng thẳng về vị trí của dấu chấm sau chữ "P" trong tên "Steven p. Jobs". Rand đă đặt dấu chấm ở bên phải chữ "P." như kiểu thông dụng lúc bấy giờ nhưng Steve lại thích dấu chấm về bên trái ngay dưới phần cong của chữ "P." như kiểu chữ kỹ thuật số. Và lần này th́ Jobs đă thắng. Susan Kare nhớ lại: "Đó thực sự là một cuộc căi vă lớn về những thứ nhỏ nhặt".

 

Để chuyển logo NeXT sang sản phẩm thực, Jobs cần một chuyên gia thiết kế công nghiệp mà ông tin tưởng, ông nói chuyện với một vài ứng cử viên nhưng không ai trong số họ gây ấn tượng với ông nhiều như Hartmut Esslinger - một người Bavaria ngông cuồng - người đă được nhận vào Apple làm việc, cũng là người có những mẫu thiết kế được chọn cho một số cửa hàng tại thung lũng Sillicon và cũng là người nhận được một hợp đồng béo bở nhờ sự giúp đỡ của Jobs.

 

Thuyết phục IBM cho phép Paul Rand làm việc cho NeXT là một điều kỳ diệu, nó đă khích lệ niềm tin có chút không thực tế của Jobs. Việc làm này cũng không thể đem ra só sánh với việc thuyết phục Apple cho phép Esslinger làm việc cho NeXT được.

 

Suy nghĩ đó cũng không thể khiến Jobs cố chấp thử. Đầu tháng 11 năm 1985, khoảng 5 tuần sau khi Apple khởi kiện Jobs, ông viết thư xin phép Eisenstat: "Cuối tuần này, tôi đă nói chuyện với Hartmut Esslinger và anh ta nói tôi nên viết một bức thư ngắn cho cậu giải thích lí do tôi muốn cậu ấy làm việc và thiết kế cho các sản phẩm mới của NeXT". Thật đáng ngạc nhiên, Jobs biện minh rằng ông không biết chi tiết trong các sản phẩm của Apple nhưng Esslinger th́ biết.

 

"NeXT hoàn toàn không biết về các định hướng hiện tại lẫn tương lai cho các thiết kế sản phẩm của Apple và cũng không làm việc với bất cứ công ty thiết kế nào khác nên những mẫu thiết kế sản phẩm của hai hăng sẽ chỉ vô t́nh giống nhau. Để đảm bảo rằng chuyện này không diễn ra, cả Apple và NeXT chỉ c̣n biết đặt niềm tin vào cách làm việc chuyên nghiệp của Hartmut." Lúc đó, Eisenstat đă rất sửng sốt về sự táo bạo của Jobs và ông đă trả lời cộc lốc rằng "Lúc trước tôi đă thay mặt Apple thể hiện quan điểm của ḿnh khi anh thực hiện công việc kinh doanh của ḿnh mà sử dụng những thông tin kinh doanh bí mật của Apple. Câu nói "hoàn toàn không biết về các định hướng hiện tại lẫn tương lai cho các thiết kế sản phẩm của Apple' trong bức thư của anh không hề làm giảm sự quan tâm của tôi mà thậm chí c̣n đẩy nó lên cao hơn, câu nói đó chẳng đúng sự thật chút nào." Lời đề nghị c̣n khiến Eisenstat cảm thấy kinh ngạc hơn chính là chỉ một năm trước, chính Jobs là người đă buộc Frog Design ngừng hoạt động thiết kế thiết bị điều khiển từ xa của Wozniak.

 

Jobs nhận ra rằng để được làm việc với Esslinger (v́ một số lư do khác nhau) th́ cần phải giải quyết ngay vụ kiện với Apple. Thật may là Sculley cũng định như vậy. Tháng giêng năm 1986 thay v́ cùng ra ṭa, họ đă đi đến một thỏa thuận không gây tổn hại về tài chính. Apple sẽ thôi theo đuổi vụ kiện, đổi lại NeXT buộc phải chấp nhận một số hạn chế: trước tháng 3 năm 1987, sản phẩm của NeXT sẽ được tiếp thị như một máy tính cao cấp và chỉ được bán trực tiếp cho các trường cao đẳng, đại học mà không được bán sang thị trường khác". Apple cũng khăng khăng các máy móc của NeXT "không sử dụng hệ điều hành tương thích với Macintosh" mặc dù người ta tranh căi rằng Apple có thể có lợi hơn nếu đưa ra quyết định ngược lại.

 

Sau khi giải quyết xong, Jobs tiếp tục "mua chuộc" Esslinger cho đến khi chuyên viên thiết kế này dừng hợp đồng với Apple. Điều đó giúp cho các thiết kế của NeXT ra mắt kịp vào cuối năm 1986. Esslinger cũng nói với Jobs là muốn có thời gian làm việc thoải mái như Paul Rand: "Thỉnh thoảng bạn phải "dùng gậy' với Steve" - Esslinger nói. Như Rand, Esslinger cũng giống một nghệ sĩ và Jobs cũng sẵn sàng tạo điều kiện làm việc đặc biệt cho anh ta.

 

Jobs ra chỉ thị là các máy tính phải có h́nh hộp hoàn hảo với các cạnh có độ dài bằng nhau và các góc chính xác bằng 90 độ. Ông ấy thích h́nh lập phương. Nó có dáng vẻ sang trọng nhưng lại mang hơi hướng như một thứ đồ chơi. Nhưng khối lập phương NeXT là một ví dụ điển h́nh về nhu cầu thiết kế "đặc Jobs". Các bảng mạch điện được thiết kế phù hợp với dạng h́nh hộp pizza nay được tái cấu h́nh và xếp chồng khít vào nhau thành dạng h́nh hộp.

 

Tệ nữa là các khối h́nh hộp với các chỉ số chính xác như thế rất khó sản xuất. Hầu hết các phần như thế đều phải rập theo khuôn với các góc lớn hơn 90 độ một chút để dễ gỡ thành phẩm ra khỏi khuôn (cũng như việc làm bánh với những khuôn lớn hơn 90 độ sẽ dễ lấy bánh ra hơn).

 

Nhưng Esslinger được chỉ thị làm thế và Jobs th́ rất hào hứng với ư tưởng đó, không thể để những "góc lỗi" như thế làm hỏng sự hoàn hảo và tinh khiết của h́nh lập phương được. V́ vậy họ đă phải sản xuất các cạnh riêng, sử dụng các khuôn có giá 650.000 đô - la với một máy sản xuất đặc biệt ở Chicago. Đam mê sự hoàn hảo của Jobs đă vượt quá tầm kiểm soát khi ông để ư đến một đường kẻ nhỏ bên sườn của khuôn, đường kẻ đó là điều không thể tránh khỏi và hoàn toàn chấp nhận được trong việc sản xuất máy tính. Nhưng ông đă đáp chuyến bay đến Chicago và thuyết phục nhà sản xuất làm lại những khuôn dập cho hoàn hảo. "Không có nhiều khuôn dập được người nổi tiếng bay đến thăm đâu," một trong những kỹ sư nhấn mạnh. Jobs cũng nhờ công ty này mua một máy chà nhám trị giá 150.000 đô - la để xóa hết tất cả các đường kẻ mà các khuôn vẫn thường gặp phải và khăng khăng rằng magiê dễ làm lộ các nhược điểm hơn khi bề mặt nó chuyển sang màu đen.

 

Jobs luôn trăn trở rằng những phần không nh́n thấy của sản phẩm phải được làm thủ công đẹp như bề ngoài của nó, như cha Jobs đă dạy ông điều đó khi họ cùng nhau dựng một cái hàng rào.

 

Tính cách này đă đạt đến cực điểm khi cái tôi của ông được NeXT giải phóng, ông đảm bảo tất các ốc vít bên trong máy đều được mạ đắt tiền. Ông ấy cũng nhất quyết là những bề mặt bị mờ đen bên trong phải được sơn phủ cẩn thận mặc dù chỉ có những thợ sửa máy mới nh́n th̐