báo điện tử TRÁCH NHIỆM do Khu Hội CTNCT Việt Nam Nam California chủ trương

*  hoạt động từ 26/4/2008  *


"Những thông tin trên trang web này thể hiện quyền tự do ngôn luận của người đưa tin; và quyền được tiếp cận thông tin đầy đủ của người đọc."

[Bài Viết - Article]                                                                           

 

 Giới thiệu cuốn DVD HỒN TỬ SĨ do nhóm Vietnam Film Club thực hiện

Thấy Gì Trên Quê Hương Ta ?

Nhạc và lời: Nguyễn Sỹ Thùy Ngân - Trình bày: Thanh Tâm

https://youtu.be/YZ9HLaJlivY

V́ Sao Việt Cộng Thu Hồi Hồi Kư Của Cố TT Trần Trọng Kim?

https://youtu.be/h7xA7W1CsPM

***

 

Trần Trọng Kim

Một Cơn Gió Bụi

Xuất bản lần đầu tại

Nhà xuất-bản Vĩnh Sơn

Sài G̣n 1969

Chương 2

Đi Chiêu Nam Đảo (Singapour)

 

Vào khoảng cuối năm Canh Th́n (1940) sau khi quân Nhật đă vào đóng ở Đông Dương rồi, cónhững người Nhật nói là giáo sư ở những trường cao đẳng bên Đông Kinh sang khảo cứu về văn hóathường đến t́m tôi hỏi về lịch sử và tôn giáo v...v... Tuy những người ấy không nói ǵ đến việc chính trị, nhưng ai cũng biết là họ đi ḍ xét t́nh ư những nhân sĩ trong nước. Vậy nên tôi cũng chỉ nói về mặt văn hóa mà thôi. Sau đó có những người Nhật khác cũng hay đến nói chuyện, một đôi khi có nói đến việc chính trị, tôi chối ngay rằng tôi không làm chính trị.

Sự đi lại của những người Nhật làm cho người Pháp để ư đến tôi. Có khi thấy có người rất ám muội đến bàn làm những việc bất chánh để giử tôi vào cḥng pháp luật, và thường lại thấy các thám tử đứng ŕnh luôn luôn ở trước cửa.

Trong những người Việt Nam thỉnh thoảng đi lại nhà tôi, có ông Nguyễn Trác ở Thanh Hóa, v́ ông có người con rể là ông Đặng Phúc Thông ở bên cạnh nhà tôi và lại là người vẫn quen tôi. Bởi vậy mà ông Trác quen tôi và đi lại nhà tôi, một đôi khi cũng nói đến hành động của người Nhật ở Đông Dương. Tôi thấy ông Trác có nhiệt tâm yêu nước th́ cũng vui ḷng tṛ chuyện và dặn ông phải cẩn thận, đừng có

hấp tấp mà mắc mưu gian. Song ông tin người Nhật có thể giúp được ḿnh. Việc nh́ nhằng như thế một độ rồi ông đi Sài g̣n và ở trong ấy độ chừng hai tháng mới ra.

Đă từ mấy tháng trước, có nhiều người bị bắt v́ sự giao thông với người Nhật, như Trương Kế An khai với người Pháp rằng y ra Hà Nội có gặp tôi và ngủ ở nhà tôi một đêm. Đó thật là một việc bịa đặt, v́ tôi không quen biết người ấy bao giờ và cũng không bao giờ gặp y.

Hà Nội thường cũng có sự bắt bớ như thế, nhất là vào khoảng tháng mười năm 1943 có mấy người đi làm với phái bộ Nhật Bản bị bắt, người trong thành thị nôn nao cả lên. Lúc ấy người con gái ông Trác là bạn con tôi ra Hà Nội để chữa mắt, có đến ở nhà tôi. Chợt đến ngày 25 tháng mười, ông Nguyễn Trác ở Sài g̣n ra, có đến thăm con tôi và gặp tôi trong một chốc lát, nói chuyện qua loa vài câu, rồi ông nói vài hôm ông sẽ về Thanh Hóa.

Độ ấy, cứ chiều chiều tôi đi đến phố Hàng Bông vào nhà in Bắc Thành của ông Lê Thăng, chữa những sách in lại. Chữa xong những bản đập, ngồi nói chuyện phiếm đến bẩy giờ, th́ tôi lại đi bộ từ phố Hàng Bông về đến Nhà Rượu với vài người bạn cùng đi một đường. Chiều ngày 27 tháng mười, cũng như mọi ngày, tôi về đến đầu phố Nhà Rượu th́ thấy người nhà chạy tất tả đến nói rằng: Không biết có việc ǵ mà có mấy người Nhật bảo tôi đi t́m ông. Tôi nghĩ bụng: lại mấy người mọi khi đến quấy rối chứ c̣n việc ǵ nữa. Tôi về đến nhà th́ thấy mấy người hiến binh Nhật với một người Nhật quen từ trước ngồi chờ. Họ thấy tôi liền hỏi ngay rằng:

- Ông có biết ông Nguyễn Trác và ông Trần Văn Lai đă bị bắt từ lúc bốn giờ rưỡi rồi không?

- Tôi không biết.

- Người Pháp sắp bắt ông đấy.

- Bắt th́ bắt, làm thế nào được.

- Ông nên vào hiến binh Nhật mà lánh đi mấy ngày.

- Tôi có làm ǵ với người Nhật mà chạy vào hiến binh Nhật?

- Ông không thấy lính mật thám ŕnh chung quanh nhà ông hay sao?

- Tôi vẫn biết, nhưng tôi không làm điều ǵ đáng lo sợ.

- Ông nên nghĩ đến tương lai nước ông mà tạm lánh đi mấy ngày.

- Tôi chẳng đi đâu cả!

Mấy người Nhật thấy tôi nói thế tỏ vẻ tức giận, đứng dậy ra về. C̣n người Nhật quen ở lại, nói rằng:

- Ông không vào hiến binh th́ thôi, nhưng tôi sợ đêm nay người Pháp sẽ đến bắt ông. Chi bằng ông hăy sang ở tạm bên nhà tôi gần đây. Nếu mai không có việc ǵ, th́ ông lại về. Lúc ấy tôi nh́n ra cửa thấy hai người giống như mật thám đứng ở ngoài ḍm vào. Tôi nghĩ bụng: Ta hăy lánh đi một đêm cũng không sao. Tôi nhận lời sang ngủ bên nhà người Nhật quen. Sang nhà người Nhật ấy, tôi dặn đừng cho hiến binh Nhật biết. Người Nhật ấy hứa sẽ giữ lời. Đêm nằm không ngủ được, nghĩ xa nghĩ gần: Ḿnh đă không muốn làm ǵ cả, mà lại bị người ta ngờ vực, rồi đây ra sao. Rơ thật đất bằng nổi trận phong ba.

Sáng hôm sau, tôi đang ở trong buồng thấy mấy người hiến binh Nhật đem xe hơi đến bảo có lệnh đón tôi về ở khách sạn của nhà binh Nhật! Nghe hai tiếng có lệnh, biết là ḿnh không sao từ chối được nữa. Tôi trách người Nhật quen rằng sao ông đă hứa với tôi không cho hiến binh biết, mà lại c̣n đi báo để hiến binh đến? Người ấy nói:

- Tôi là người thường, nhỡ người Pháp biết mà đến bắt ông, th́ tôi làm thế nào bênh vực được ông. V́ vậy tôi phải cho hiến binh biết.

Thôi đành theo số phận, tôi lên xe đi đến khách sạn của Nhật. Đến năm giờ chiều hôm ấy, thấy hiến binh Nhật đem ông Dương Bá Trạc cũng vào đấy.

Ông Dương Bá Trạc là một nhà văn học, đỗ cử nhân từ thủa mới 16 tuổi, v́ t́nh nước mà bỏ không ra làm quan, theo ông Phan Bội Châu đi làm cách mệnh, đă từng phải đày ra Côn Lôn và phải cưỡng bách lưu trú mấy năm ở nam kỳ. Ông cùng với tôi là bạn làm bộ Việt Nam Tự Điển ở ban văn học hội Khai Trí Tiến Đức. Tôi trông thấy ông Dương, cười bảo: Sao bác lại vào đây?. Ông Dương nói: Ḿnh đi ra ngoài đường định lui về quê, bị bọn hiến binh Nhật mời lên xe đưa vào đây. Nghe đâu ở ngoài phố họ

bắt lung tung cả, chưa biết rơ những ai.

Sau một lúc chuyện tṛ về t́nh cảnh của nhau, ông Dương nói: Bây giờ chúng ta lâm vào cảnh này thật là khó quá. Dù rồi ra chúng ta có về nhà nữa, người Pháp cũng chẳng để yên. Chi bằng chúng ta nói với hiến binh Nhật cho chúng ta ra ngoài để gặp ông Cường Để, ta sẽ bàn cách làm việc ǵ có ích lợi cho tương lai nước nhà.

- Ông Cường Để th́ chỉ có bác quen mà thôi, và nghe nói ông ấy đă ủy quyền cho ông Ngô Đ́nh Diệm và Huỳnh Thúc Kháng tổ chức mọi việc, tôi chạy theo ông ấy th́ có ích ǵ?

- Ông Cường Để là người chính phủ Nhật Bản đă giúp đỡ, ta ra cùng làm việc với ông ấy, rồi xin cùng người Nhật cho cả ông Huỳnh Thúc Kháng và ông Ngô Đ́nh Diệm ra nữa, ta sẽ lập thành một cơ quan ở hải ngoại, thu thập hết thảy những nhà cách mệnh đă ở ngoài về một chổ th́ sự hành động của ta sẽ có ư nghĩa lắm. Chẳng hơn là cứ lẩn nấp ở trong nước, để cho người Pháp chực bắt bớ.

Tôi nghe ông Dương nói cũng bùi tai, liền bàn nhau viết thư xin người Nhật giúp chúng tôi ra ngoài. Cách mấy hôm, viên thiếu tá hiến binh Nhật ở Hà Nội đến thăm chúng tôi và nói: Việc các ông xin ra ngoài là rất phải, để tôi vào Sài g̣n hỏi ư kiến tư lệnh bộ trong ấy, lệnh trên định thế nào, tôi sẽ nói cho các ông biết.

Chúng tôi đợi ở khách sạn đến gần ba tuần lễ, viên thiếu tá mới trở về và đến nói cho chúng tôi biết:

Tư lệnh bộ cho hay các ông đi đâu bây giờ cũng không tiện, chỉ có ra Chiêu Nam Đảo là yên ổn hơn cả. Các ông ra đấy rồi ông Cường Để cũng sắp về đấy cùng các người khác nữa sẽ họp nhau làm việc, rất là thuận tiện.

Chúng tôi nghĩ miễn là ḿnh thoát ra khỏi cái cảnh eo hẹp này là được, vậy có ra Chiêu Nam Đảo cũng chả sao. Chúng tôi nhận đi.

Từ đó người Nhật tổ chức đưa chúng tôi vào Sài g̣n rồi đưa ra Chiêu Nam Đảo. Lúc chúng tôi ở Hà Nội đi, có người giúp cho được 5.000 đồng giao cho ông Dương giữ cả. Chúng tôi đi xe lửa với một toán lính Nhật vào Sài g̣n. Trước hết đến nhà hiến binh Nhật mất 12 ngày, rồi sau ở nhà của hiệu Đại Nam công ty 19 ngày. Đến ngày mùng một tháng giêng năm 1944 mới xuống tàu thủy sang Chiêu Nam Đảo.

Sau khi chúng thôi vào Sài g̣n được tám chín ngày, xem báo biết là cái nhà khách sạn Nhật Bản chúng tôi ở trước, bị tàu bay Mỹ ném bom ngày mồng 9 tháng 12 năm 1943, đúng vào giữa cái pḥng chúng tôi ở. Ấy là trong khi nguy nan vẫn có trời tựa, chứ nếu chậm lại độ mươi ngày th́ cũng đi đời rồi.

Kể chi những nỗi lo sợ ở dọc đường từ Hà Nội sang đến Chiêu Nam Đảo. Lúc ấy chúng tôi chỉ mong chóng đến nơi để tổ chức công việc làm của ḿnh. Người ta thường có cái tính lạ, là đang giữa lúc chiến tranh như thế, mà vẫn tưởng tượng Chiêu Nam Đảo như Singapour ngày trước, rồi dự định sẽ mời hết thảy những chính khách lưu vong ở ngoài về đấy để cùng nhau mà trù tính mọi việc. Ngờ đâu khi đến Chiêu Nam Đảo rồi, mới biết cái đảo khi xưa thịnh vượng bao nhiêu, th́ bây giờ tiều tụy bấy nhiêu. ngoài cảng chỉ có lơ thơ vài chiếc tàu vận tải của Nhật, ở trong thành thị, những nhà cửa phố xá không hư hỏng mấy nhưng sự buôn bán đ́nh trệ, sự sinh hoạt mỗi ngày một nghèo ngặt, lúa gạo mỗi ngày một khan, các thực phẩm đắt đỏ không thể tưởng tượng được. Sự đi lại với các xứ ngoài, người Nhật kiểm soát nghiêm mật, thành ra không giao thông được với đâu cả.

Lúc chúng tôi ở Sài g̣n, đă biết có hai chính khách Việt Nam ở nam bộ đă sang bên ấy, cho nên khi tàu ghé vào bến chúng tôi cứ rướn cổ để trông xem có ai là người Việt Nam ra đón ḿnh không. Trông chẳng thấy ai đă buồn bực bao nhiêu, lại thấy mấy người Nhật đưa chúng tôi đi giữa cái thái độ bí mật.

Hỏi họ đưa chúng tôi đến chỗ nào, họ cũng không nói năng ǵ. Họ đưa ḿnh đến đâu cũng chẳng biết, trong bụng chỉ lo họ đem chúng tôi vào nhà hiến binh như ở Sài g̣n th́ cực quá. Thôi th́ đă liều th́ liều cho đến cùng.

Sau khi qua chỗ nọ chỗ kia rồi, người Nhật mới đem chúng tôi về khách sạn Quốc Tế Phú Sĩ binh trạm ở con đường Grame Road. Đến đấy được một sự vui mừng trước tiên là sự gặp bạn đồng chí Đặng Văn Kư và Trần Văn Ân đă nghe nói từ trước. Đi ra chỗ xa lạ, tiếng tăm không biết mà gặp được người cùng xứ sở chuyện tṛ vui vẻ kể sao xiết.

Lúc đầu c̣n hứng thú đi xem đây xem đó, và gặp mấy người Việt Nam sang làm việc, hoặc buôn bán hay làm thuyền thợ, rồi v́ sự chiến tranh mà mắc nghẽn bên ấy. Ai nấy đều vui mừng đón mời. Gặp nhau như thế làm cho chúng tôi khuây khỏa ít nhiều, song cũng không làm cho chúng tôi quên được sự nhớ nhà nhớ nước.

Chiêu Nam Đảo là Nhật đặt ra để gọi tên đảo Singapour (Làng Sư Tử) sau khi quân Nhật đă chiếm được cả bán đảo Mă Lai. Đảo ấy có cái hải cảng rất hiểm yếu ở giữa đường hải đạo từ tây phương sang các xứ bên Thái B́nh Dương. Dân cư ở đảo ấy có đến 75% là người Trung Hoa, c̣n lại là người Mă Lai, người Ấn Độ và người Nhật.

Việc điều khiển, pḥng bị và cai trị trước đă ở tay người Anh, sau ở cả người Nhật. Việc buôn bán và những công nghệ phần nhiều ở tay người Trung Hoa, c̣n người bản xứ chỉ làm những nghề nhỏ mọn như chài lưới và trồng trọt rau khoai phía ngoài thành thị. Phố xá trong thành thị chia làm hai khu: một khu là nơi b́nh thời buôn bán phồn thịnh có nhà cửa rộng lớn, người đông đúc, chỉ ở gần bến tàu và ven bờ biển; một khu ở phía trong có đường xá sạch sẽ, hai bên có những biệt thự của những phú thương người Anh hay người Tàu. Những biệt thự ấy thường làm ở sườn đồi có cây cối sầm uất và vườn tược đẹp đẽ. Ngoài một vài nơi có phong cảnh khả quan, c̣n là những nơi buôn bán và ăn chơi chứ không có di tích ǵ đáng xem.

Từ khi chúng tôi vào ở khách sạnh Nhật Bản ở Hà Nội cho đến khi sang tới Chiêu Nam Đảo, trong óc chúng tôi tính toán dự định bao nhiêu công việc phải làm, nào báo chí, nào ủy ban này ủy ban nọ. Hễ lúc nào trong óc nẩy ra một ư tưởng ǵ, th́ tưởng như thấy sự thực đă hiện ra trước mặt rồi. Đến khi trông rơ sự thực, th́ bao nhiêu mộng tưởng của ḿnh vẫn ngấm ngầm vuốt ve, lại biến đi đâu mất cả.

Ở Chiêu Nam Đảo hơn một tháng chẳng thấy ǵ khác, sáng như chiều, bốn người lủi thủi với nhau. Những người mà Nhật hứa hẹn sẽ đưa ra, cũng chẳng thấy ai, nỗi chán nản ngày một tăng thêm, nghĩ ḿnh mắc vào cái cạm không sao gỡ được.

Về đường vật chất, th́ trước bốn chúng tôi ở hai buồng lớn trong căn nhà hai tầng lên xuống dễ dàng. Từ tháng tư dương lịch trở đi, chủ khách sạn bảo chúng tôi dọn sang nhà lớn ở từng thứ năm, thang máy chỉ chạy có giờ mà thường lại hư hỏng, thành ra phần th́ nóng nực phần th́ trèo thang nhọc mệt phần th́ thấy công việc chẳng có ǵ làm, sự ăn uống lúc đầu ngày ba bữa c̣n được sung túc, sau dần thiếu gạo, thiếu đồ ăn, có khi trong ba bữa phải hai bữa ăn ḿ bột sắn nấu với nưới sôi.

Sự ăn uống thiếu thốn, hoàn cảnh đ́u hiu, tâm t́nh sầu muộn, lại ngày lên thang xuống thang nhọc mệt, chẳng bao lâu tôi mắc bệnh máu bốc lên đầu. Thuốc thang lại không có, chỉ có mấy ngày lấy bớt máu ra một lần. Thầy thuốc nhà binh Nhật chữa măi không khỏi, tôi phải chữa thầy thuốc ngoài. Có câu chuyện tự nhiên mà thành ra buồn cười: tôi đến nhà y sĩ người Trung Hoa. Ông xem xong rồi bảo tôi về ăn ít cơm và rau. Ông nói thế, thật là đúng phép, nhưng cơm đă không có đủ ăn, c̣n rau th́ t́m đâu ra. Thôi th́ việc sống thác phó mặc trời xanh ta cứ cư dị dĩ sĩ mệnh. Ấy là trong bụng tôi nghĩ như vậy, rồi ngày ngày tôi lấy Đường thi dịch ra Việt thi để làm việc tiêu khiển. Bệnh tôi chưa khỏi th́ đến lượt ông Dương Bá Trạc bắt đầu đau. Trước th́ mỗi khi tôi có cơn chóng mặt, ông trông nom thuốc thang, sau dần ông thấy trong người mỏi mệt, và một đôi khi có ho năm ba tiếng. Tôi hỏi ông nói không việc ǵ. Tôi tin ở lời ông biết thuốc, và thường ai đau yếu ông vẫn bốc thuốc cho người ta. Ông vẫn gượng đi chơi, hoặc ngồi dịch Đường thi với tôi, cho nên ai cũng tưởng là bệnh xoàng.

Chúng tôi thấy từ năm 1944 trở đi, quân Nhật đánh ở các nơi thường cứ bại trận, ở Chiêu Nam Đảo lại là nơi chiến địa, lương thực cạn khô, mà ở bên Xiêm th́ gạo thóc nhiều và nhiều người Việt Nam ở bên ấy. Ông Dương bàn với tôi rằng: Đây có nhiều điều nguy hiểm, chi bằng ta xin người Nhật cho chúng ta về Băng Cốc để dù xảy ra việc bất ngờ ǵ, ta c̣n có chỗ lui. Chúng tôi liền làm cái thư xin quân đội Nhật cho về Băng Cốc.

Thư gửi đi được mấy ngày, bấy giờ vào khoảng tháng chín dương lịch, chủ khách sạn không hiểu duyên cớ ǵ lại bảo chúng tôi dọn về ở hai cái buồng cũ rộng răi và mát mẻ hơn. Một hôm ông Dương đang ngồi dịch thơ với tôi, tự nhiên thấy ông lên cơn nấc. Nấc măi không thôi, uống thuốc ǵ cũng không khỏi. Chúng tôi khuyên ông nên đi đến thầy thuốc nhà binh Nhật xem rơ bệnh t́nh ra sao. Ông cho là bệnh thường, không chịu đi. Sau cơn nấc cứ luôn măi cả ngày và đêm, nhọc mệt vô cùng, ông mới chịu đi đến bệnh viện cho thầy thuốc xem.

Thầy thuốc ở bệnh viện đem chiếu điện xem phổi, th́ ra ông mắc bệnh phế nham, là bệnh ung thư ở trong phổi. Người Nhật bảo ông phải vào nằm bệnh viện, ông không muốn vào, nói rằng: sống chết có mệnh, nay vào bệnh viện ngôn ngữ không biết, có nhiều sự bất tiện. Ông Trần Văn Ân nói: Cụ cứ vào, tôi vào bệnh viện ở với cụ. Trong bốn người chúng tôi, có ông Ân biết ít nhiều tiếng Anh và tiếng Nhật. Chúng tôi nói măi, ông Dương mới chịu vào bệnh viện.

Định đến ba giờ chiều ngày mồng 5 tháng một dương lịch th́ tư lệnh bộ Nhật Bản cho xe đến đưa ông Dương vào bệnh viện nhà binh. Bữa cơm trưa hôm ấy ông Dương với tôi đi ăn cơm, bữa ăn chỉ có mỗi người một bát ḿ làm bằng bột sắn. Tôi nuốt không trôi, phần th́ thương bạn, phần th́ ngậm ngùi về số phận. Lúc mới đi tuy có nhiều điều cực khổ, nhưng ḷng c̣n chứa nhiều hy vọng về công việc làm, thành ra vẫn hăng hái. Nay bao nhiêu hy vọng ấy đă thành ra ngọn khói bay tan, lại nhớ những lúc đi đường, đói no, lo sợ có nhau, giúp đỡ lẫn nhau, bây giờ chẳng may tôi đau yếu chưa khỏi mà bạn lại mắc phải cái bệnh nguy hiểm tính mệnh chưa biết ra sao. Hai người ngồi đối diện không nói năng ǵ mà tôi chắc rằng cũng đồng một ư nghĩ như nhau thành ra trước hai bát ḿ bột sắn, chỉ có bốn ḍng lệ tuôn mưa. Tôi nói: Bệnh bác tuy nặng, nhưng chưa đến nỗi thất vọng, bác chịu khó vào bệnh viện cho người ta chữa, trời nào phụ ḷng bác. Thỉnh thoảng tôi lại vào thăm bác. Ông Dương nói: C̣n một ít tiền đây, bác giữ lấy pḥng khi có việc ǵ mà tiêu. Từ khi ở Hà Nội đi ra đến bây giờ, tiền nong có bao nhiêu ông Dương vẫn giữ tôi không biết. Anh em dặn ḍ nhau xong th́ xe hơi đến, ông Trần Văn Ân đưa ông Dương vào bệnh viện.

Lúc ấy tôi vẫn nằm một ḿnh trong pḥng khách sạn, t́nh cảnh mới thê thảm làm sao; lại nhớ bài thơ thất ngôn tứ tuyệt của Vi Trang đời Đường tôi vừa dịch xong:

Than thân xa lạ quê người /Lại cùng người cũ bên trời chia tay /Trăng tàn quán khách sớm mai /Tỉnh say ai cũng lệ rơi ướt đầm.

Khi ấy có một người Việt Nam khá giả ở Chiêu Nam Đảo đă lâu, thường đem xe hơi đến đưa tôi đi chơi cho đỡ buồn. Một hôm ăn cơm tối rồi người ấy đưa tôi ra bờ biển ngồi xem trăng lên, tôi thấy cảnh động ḷng thơ, mới vịnh một bài ngũ ngôn rằng:

Chiêu Nam ngụ đất khách /Hà Bắc nhớ quê hương /Mặt biển lô nhô sóng /Góc trời chênh chếch gương

Thân già đau đă nản/ Bạn cũ bệnh càng thương /Tạo hóa chơi khăm quá /Trung trinh cũng đoạn trường!

Tôi ít làm thơ, khi cao hứng làm một vài bài, nghe nó vẫn thật thà như thế, nên không hay làm. Dù sao nó cũng biểu lộ được chút tâm t́nh sầu muộn lúc bấy giờ.

Khi mới vào bệnh viện, người Nhật để ông Dương ở nhà bệnh viện chung, nằm buồng riêng của các tướng hiệu, và đối đăi rất tử tế. Ông nằm ở đó được mấy ngày th́ phải đem sang nằm ở nhà bệnh truyền nhiễm. Bệnh nấc tuy có đỡ, nhưng bệnh phổi th́ mỗi ngày một nặng thêm. Ngày 13 tháng một, tôi cùng mấy người bạn khác vào thăm ông Dương vừa đúng ngày ông phải dọn sang pḥng riêng rộng răi mát mẻ. Chúng tôi thấy ông phải sang pḥng rộng như thế ai nấy đều lo, nhưng không dám nói ra.

Dọn sang pḥng mới rồi, chúng tôi ngồi chơi một lúc, tôi hỏi ông Dương rằng: Tôi nghe bác có người con làm y sĩ ở Sài g̣n tên là ǵ và địa chỉ ở đâu Ông nói: Nó làm ở nhà thương Chợ Quán gần Sài g̣n nhưng không nên cho nó biết làm ǵ.

Tôi biên tên và địa chỉ người con ông Dương để pḥng khi có xảy ra sự ǵ chẳng may tôi có thể báo tinh cho biết.

Khi đang bối rối lo buồn như thế, vào khoảng đầu tháng chạp dương lịch, tư lệnh bộ Nhật cho viên trung úy đến nói rằng có lệnh bên Đông Dương sang cho ông Dương và tôi đi Băng Cốc. Tôi nói ông Dương đang đau nặng nằm ở bệnh viện, đi làm sao được. Để hỏi trong bệnh viện xem ông Dương có đi được không, th́ cùng đi cả hai người. Nếu ông Dương đi không được, th́ hăy đ́nh việc ấy lại. Thế là chuyện đi Băng Cốc ao ước măi nay lại không thành.

Ông Trần Văn Ân, từ ngày ông Dương sang ở nhà bệnh truyền nhiễm th́ không ở trong bệnh viện nữa, chỉ ngày ngày vào thăm mà thôi. Mỗi lúc ông ở bệnh viện về cho chúng tôi biết bệnh t́nh nguy lắm. Qua đến ngày mồng 10 tháng chạp hồi 14 giờ rưỡi, một người lính ở tư lệnh bộ Nhật đến t́m ông Ân, bảo ông phải vào ngay bệnh viện, ông Dương nguy lắm. Nghe nói chúng tôi biết là tin dữ. Ông Trần Văn Ân và ông Đặng Văn Kư đi vào bệnh viện, tôi th́ lên cơn chóng mặt, nằm quay ra giường. Hai người vào đến nơi th́ biết ông Dương đă mất từ lúc 12 giờ rưỡi, giờ Nhật Bản tức là hồi 10 giờ rưỡi thường. Thế là xong một đời người chí sĩ Việt Nam, đă lăn lộn trong cuộc cách mệnh mưu sự độc lập cho nước nhà.

Độ hơn một tháng trước, một hôm ngồi nói chuyện, ông Dương nói: Tôi thường không tin sự bói toán, nhưng tôi nghiệm thấy bói Kiều lắm lúc hay lắm. Khi xưa tôi có đi thi Hương, bói một quẻ, biết là đỗ, mà rồi đỗ thiệt. Sau phải đầy ra Côn Lôn, lại một hôm bói một quẻ, đoán là sắp được về, cách mấy ngày quả được về thiệt. Chúng tôi nói: Bây giờ ông thử bói một quẻ xem. Ông nói: - Để sáng mai.

Sáng ngày hôm sau, ông vui mừng bảo chúng tôi: - Về, chúng ta sắp được về.

- Sao ông biết?

- Tôi vừa bói một quẻ Kiều được hai câu nầy:

Việc nhà đă tạm thong dong, Tinh kỳ dục dă đă mong độ về.

Theo cái nghĩa cái câu ấy là chúng ta sắp được về.

Thấy ông nói thế, ai nấy đều vui vẻ mừng rỡ lắm. Kể ra đối với ông Dương th́ không đúng, mà đối với cả bọn chúng tôi th́ chỉ cách có mấy tháng là được về cả. Việc tin hay không tin ở quẻ bói là chuyện khác, đây tôi cốt lấy một chuyện cỏn con đó mà chứng thực cái ḷng mong mỏi của chúng tôi lúc ấy là ai cũng muốn chóng được về.

Trước ba ngày khi ông sắp mất, ông có viết một bức thư rất dài bằng chữ nho đưa cho tư lệnh bộ Nhật, nói ông chết th́ xin người Nhật cho hải táng, nghĩa là đem ném thây xuống biển. Đến khi mất rồi, tư lệnh bộ Nhật cho người đến bảo tôi rằng: Lễ hải táng phải có tàu bè mà nay đang lúc chiến tranh, tàu bè bận việc khác, rất không tiện. Vậy xin theo lễ nhà binh Nhật làm lễ hỏa táng ông Dương như một người chiến sĩ tử trận. Tôi nói rằng: Ông Dương một đời v́ nước tranh đấu, tuy không tử trận cũng như tử trận. Nay nhà binh Nhật đăi ông Dương như thế, chúng tôi rất cảm tạ.

Sáng ngày 12 tháng chạp, làm lễ hỏa táng ông Dương Bá Trạc ở Chiêu Nam Đảo, đến chiều đem di hài đựng vào cái hộp, ngoài đề danh hiệu, rồi đưa thờ tại chùa Bản Nguyên Tự của Nhật Bản. Định đến ngày 16 tháng chạp tức là ngày mùng 2 tháng một năm Giáp Thân làm lễ cầu kinh ở tại chùa, có gần hết thảy người dân Việt Nam ở tại Chiêu Nam Đảo đến dự lễ.

Riêng về phần tôi, th́ thật là sầu thảm. Lúc đi th́ hai người với nhau, nay một ḿnh tôi, lại đau yếu chưa biết sau này ra sao.

Kể sao xiết nỗi thảm sầu. Đoạn trường ai có qua cầu mới hay.

***

Trần Trọng Kim - Một Cơn Gió Bui

Trần Gia Phụng: Có Tật Giật Ḿnh. -.  Điều đặc biệt là chính trong cơn gió bụi “mờ mịt thức mây” nầy, dân chúng càng nhận ra rơ ràng hơn nữa chân tướng du côn của giới lănh đạo CS phản dân hại nước, từ Hồ Chí Minh cho đến Nguyễn Phú Trọng ngày nay.