báo điện tử TRÁCH NHIỆM do Khu Hội CTNCT Việt Nam Nam California chủ trương

*  hoạt động từ 26/4/2008  *


"Những thông tin trên trang web này thể hiện quyền tự do ngôn luận của người đưa tin; và quyền được tiếp cận thông tin đầy đủ của người đọc."

[Bài Viết - Article]                                                                           

 

 Giới thiệu cuốn DVD HỒN TỬ SĨ do nhóm Vietnam Film Club thực hiện

Thấy Gì Trên Quê Hương Ta ?

Nhạc và lời: Nguyễn Sỹ Thùy Ngân - Trình bày: Thanh Tâm

https://youtu.be/YZ9HLaJlivY

V́ Sao Việt Cộng Thu Hồi Hồi Kư Của Cố TT Trần Trọng Kim?

https://youtu.be/h7xA7W1CsPM

***

Trần Trọng Kim

Một Cơn Gió Bụi

Xuất bản lần đầu tại

Nhà xuất-bản Vĩnh Sơn

Sài G̣n 1969

Chương 4

Ra Huế Lập Chính Phủ

S đi từ Sài g̣n ra Huế, tư lệnh bộ Nhật nói rằng tôi đau đầu và nhiều tuổi, đi tàu bay không được, v́ phải bay cao, để đi xe lửa tiện hơn. Tôi bảo đi cách nào cũng được, miễn là đi được mà thôi. Xe lửa lúc bấy giờ chỉ có những toa hạng ba và hạng tư, chứ không có những toa hạng nhất và hạng nh́ nữa. Song người Nhật lấy một toa hạng nhất cũ để hai cái ghế dài cho tôi đi với viên thiếu úy và một người Nhật làm thông ngôn tiếng Việt Nam.

Khi xe lửa nghỉ ở Nha Trang, tôi ghé vào nhà ông Đặng Phúc Thông coi xe lửa vùng ấy, và ăn cơm ở đấy. Tôi vào đấy là cốt hỏi tin tức nhà v́ bà Thông là bạn với nhà tôi. Đến sáng ngày mùng 5 tháng tư, vào hồi 10 giờ rưỡi th́ tới Huế.

Xe lửa vừa đậu xong, thấy một người Nhật ra đón, xưng tên là Urabé, làm lănh sự Nhật ở Huế, rồi về cả nhà ông Yokohama, tối cao cố vấn Nhật. Đến tối gặp ông Hoàng Xuân Hăn mừng quá, ngồi uống chén nước và nói vài câu chuyện hàn huyên. Rồi tôi xin về nhà ông Hăn nghỉ. Vừa về đến nhà chưa được năm phút, thấy ông Urabé trở lại báo tin cho tôi biết là vợ con tôi ở Hà Nội đă vào đến Huế rồi.

Tính ông Urabé rất vui vẻ, ông nói rằng: Kỳ quá, khi tôi trở về, đi qua sở hiến binh Nhật, nhân có tí việc ghé vào đấy thấy có một người con gái biết nói tiếng Nhật, nói định qua Xiêm t́m cha. Tôi hỏi th́ chính là con cụ. Tôi liền đến khách sạn đón bà cụ về nhà tôi.

Ngay lúc ấy con và rể tôi ở ngoài chạy vào, mừng rỡ khóc lóc.

Hỏi ra mới biết vợ và con tôi ở Hà Nội, nghe tin tôi ở Băng Cốc, thấy Nhật Bản đảo chính rồi mà măi không thấy tôi, mới mầy ṃ xin phép đi sang Xiêm t́m. Đi đến Huế nghe người ta nói mang máng là tôi đă về Huế, nhân khi xe lửa nghỉ ở đấy đến tối mới chạy, bèn vào hiến binh Nhật hỏi xem tin ấy có đúng không. Ấy là cùng một ngày không hẹn mà tôi và vợ con tôi gặp nhau ở Huế.

Vua Bảo Đại biết tin ấy, cho dọn cái nhà của viên đại úy Bon ở trước trong thành cho chúng tôi ngụ tạm. Lúc ấy tôi cũng chưa biết rơ t́nh thế ra sao, chỉ đinh ninh chờ sau khi vào yết kiến vua Bảo Đại rồi xin về Hà Nội dưỡng bệnh.

Từ trước tôi không biết vua Bảo Đại là người như thế nào. V́ trong thời bảo hộ của nước Pháp, h́nh như ngài chán nản không làm ǵ cả, chỉ săn bắn và tập thể thao. Hôm mùng 7 tháng tư tôi vào yết kiến thấy có vẻ trang nghiêm và nói những điều rất đúng đắn. Ngài nói:

- Trước kia nước Pháp giữ quyền bảo hộ nước ta, nay đă không giữ được nước cho ta, để quân Nhật đánh đổ, vậy những điều trong hiệp ước năm 1884 không có hiệu quả nữa, nên bộ thượng thư đă tuyên hủy hiệp ước ấy. Trẫm phải đứng vai chủ trương việc nước và lập chính phủ để đối phó với mọi việc.

Tôi tâu rằng:

- Việc lập chính phủ, ngài nên dùng những người đă dự định từ trước, như Ngô Đ́nh Diệm chẳng hạn, để có tổ chức sẵn sàng. Tôi nay th́ phần già yếu bệnh tật, phần th́ không có đảng phái và không hoạt động về chính trị, tôi xin ngài cho tôi về nghỉ.

Ngài nói:

- Trẫm có điện thoại gọi cả Ngô Đ́nh Diệm về, sao không thấy về.

Tôi tâu:

- Khi tôi qua Sài g̣n, có gặp Ngô Đ́nh Diệm và ông ấy bảo không thấy người Nhật nói ǵ cả. Vậy hoặc có sự ǵ sai lạc chăng. Ngài cho điện lần nữa gọi ông ấy về. C̣n tôi th́ xin ngài cho ra Bắc.

Ngài nói:

- Vậy ông hăy ở đây nghỉ ít lâu, xem thế nào rồi hăy ra Bắc.

Lúc ấy tôi mệt nhọc lắm, và có mấy người như bọn ông Hoàng Xuân Hăn đều bảo tôi trở lại. Tôi chờ đến gần mười ngày. Cách độ ba bốn hôm tôi lại đi hỏi ông tối cao cố vấn Nhật xem có tin ǵ về ông Diệm chưa. Trước th́ cố vấn Nhật nói chưa biết ông Diệm ở đâu, sau nói ông Diệm đau chưa về được.

Đó là lời tối cao cố vấn, chứ tự ông Diệm không có điện riêng xác định lại.

Vua Bảo Đại thấy t́nh thế kéo dài măi cũng sốt ruột, triệu tôi vào bảo tôi chịu khó lập chính phủ mới.

Ngài nói:

- Trước kia người ḿnh chưa độc lập. Nay có cơ hội, tuy chưa phải độc lập hẳn, nhưng ḿnh cũng phải tỏ ra có đủ tư cách để độc lập. Nếu không có chính phủ th́ người Nhật bảo ḿnh bất lực, tất họ lập cách cai trị theo thể lệ nhà binh rất hại cho nước ta. Vậy ông nên v́ nghĩa vụ cố lập thành một chính phủ để lo việc nước.

Tôi thấy vua Bảo Đại thông minh và am hiểu t́nh thế, liền tâu rằng:

- Nếu v́ quyền lợi riêng tôi không dám nhận chức ǵ cả, xong ngài nói v́ nghĩa vụ đối với nước, th́ dù sao tôi cũng cố hết sức. Vậy xin ngài cho tôi vài ngày để tôi t́m người, hễ có thể được tôi xin tâu lại.

Tôi ra bàn với ông Hoàng Xuân Hăn để t́m người xứng đáng làm bộ trưởng. Nguyên tắc của tôi định trước là lựa chọn những người có đủ hai điều kiện. Một: phải có đủ học thức và tư tưởng về mặt chính trị, hai: phải có đức hạnh chắc chắn để dân chúng kính phục.

Cách lựa chọn như thế cũng khó, v́ từ lâu nay chỉ có những người mềm lưng khéo thù phụng mới được ngôi cao, quyền cả, c̣n những người ngay chính ẩn nấp ở đâu đâu, ít khi biết được. Người xu danh trục lợi th́ rất nhiều, nhưng không phải là người đương nổi những việc trong thời kỳ khó khăn như ngày hôm nay.

Có một điều nên nói cho rơ, là trong khi tôi chọn người lập chính phủ lúc ấy, người Nhật Bản không bao giờ hỏi tôi chọn người này người kia. Tôi được hoàn toàn tự chủ t́m lấy người mà làm việc. Và tôi đă định từ trước rằng nếu người Nhật can thiệp vào việc trong nước th́ tôi thôi ngay, không làm nữa. Đến ngày cuối cùng tôi chọn được đủ người rồi kê rơ danh sách các bộ trưởng như sau:

Trần Trọng Kim, giáo sư, Nội Các Tổng Trưởng Trần Đ́nh Nam, y sĩ, Nội Vụ Bộ Trưởng Trần Văn Chương, luật sư, Ngoại Giao Bộ Trưởng Trịnh Đ́nh Thảo, luật sư, Tư Pháp Bộ Trưởng Hoàng Xuân Hăn, toán học thạc sĩ, Giáo Dục và Mỹ Nghệ Bộ Trưởng Vũ Văn Hiền, luật sư, Tài Chánh Bộ Trưởng Phan Anh, luật sư, Thanh Niên Bộ Trưởng Lưu Văn Lang, kỹ sư, Công Chính Bộ Trưởng Vũ Ngọc Anh, y khoa bác sĩ, Y Tế Bộ Trưởng Hồ Bá Khanh, y khoa bác sĩ, Kinh Tế Bộ Trưởng Nguyễn Hữu Thi, cựu y sĩ, Tiếp Tế Bộ Trưởng.

Chừng mười giờ sáng ngày 17 tháng tư năm 1945, tôi đem danh sách ấy vào tŕnh vua Bảo Đại. Vào đến nơi, tôi thấy ông Yokohama, tối cao cố vấn Nhật, đă ngồi đó rồi. Ông thấy tôi vào liền hỏi: Cụ đă lập thành chính phủ rồi à?.

Tôi nói: Vâng, hôm nay tôi đem danh sách các bộ trưởng vào tâu tŕnh hoàng thượng để ngài chuẩn y.

Tôi đệ tŕnh vua Bảo Đại, ngài xem xong phán rằng: Được. Khi ấy ông Yokohama nói: Xin cho tôi xem là những ai. Ông xem rồi, trả lại tôi và nói: Tôi chúc mừng cụ đă chọn được người rất đứng đắn.

Sự thực là thế, chứ không như người ta đă tưởng tượng là người Nhật Bản bắt tôi phải dùng những người của họ đă định trước.

Sau khi lập xong chính phủ, họp hội đồng chính phủ, tôi muốn đặt chức Nội Các Phó Tổng Trưởng để pḥng khi tôi nhọc mệt, hay đi đâu vắng có người thay tôi làm việc. Tôi xem các ông bộ trưởng lúc ấy trừ ông Lưu Văn Lang ở Sài g̣n không ra nhận chức, có ông Trần Văn Chương, bộ trưởng bộ ngoại giao, là người nhiều tuổi hơn, tôi xin cử ông Chương xung chức ấy.

Cả nội các đều ưng thuận. Việc ấy là tôi định, chứ không phải do người Nhật can thiệp. Tôi nói rơ việc ấy là v́ sau này tôi thấy có người nói: Người Nhật bắt tôi phải để ông Chương làm Nội Các Phó Tổng Trưởng. Đó cũng là một sự tưởng lầm.

Khi tôi đứng ra lập chính phủ, không phải không hiểu t́nh thế rất khó của nước Việt Nam đối với nước Pháp, và nước Pháp với các nước Đồng Minh. Sự biến xảy ra ở nước Việt Nam, nguyên là một nước có văn hóa có chế độ phân minh, nhân khi trong nước suy nhược, người Pháp sang lấy vơ lực bắt phải chịu cuộc bảo hộ của người Pháp. Dù có hiệp ước của triều đ́nh Việt Nam đă kư với người Pháp, chẳng qua cũng chỉ là một tờ hiệp ước cưỡng bách mà thôi. Và chính người Pháp về sau cũng đă không giữ đúng những điều kư trong hiệp ước ấy. Nay nước Pháp thất bại, để người Nhật chiếm giữ mất cả quyền lợi, vua Bảo Đại đă đứng lên tuyên bố độc lập th́ nghĩa vụ của người Việt Nam là ai nấy đều phải cố sức làm việc giúp nước, rồi sau t́nh thế thay đổi thế nào sẽ có cuộc điều đ́nh cho đúng công lư

và đúng phong trào hiện thời.

Theo lư tưởng ấy, nên ngay từ lúc đầu trong lời tuyên bố của chính phủ, tôi đă nói những công việc quốc dân phải lo để gầy lại nền tự chủ nước nhà mà thôi, chứ không nói về việc chiến tranh của nước Nhật với các nước Đồng Minh, chủ ư muốn tránh sự người Nhật có thể lôi kéo người ḿnh vào cuộc chiến tranh của họ. Lúc chính phủ chúng tôi mới lập ra, bao nhiêu chính quyền của người Pháp giữ trước và việc cai trị ở các tỉnh đều do viên tối cao cố vấn Nhật tạm thời quyết định. Những văn thư và tờ tŕnh báo, các cơ quan ở tỉnh đều gửi qua bên pḥng tối cao cố vấn.

Những dinh thự của các bộ trưởng, thượng thư cũ đều chật hẹp, dột nát, dơ bẩn, không ở và làm việc được. Vậy trước hết, phải lo t́m nhà và các sở làm việc.

Khi c̣n chính phủ bảo hộ th́ có hai chính phủ, mọi việc quan hệ đến chính trị trong nước th́ do chính phủ bảo hộ định đoạt. Chính phủ Nam Triều có vua và triều đ́nh, nhưng chỉ đặt ra để thi hành những mệnh lệnh của chính phủ bảo hộ mà thôi, chứ không có quyền hành ǵ cả. Nay phải hợp nhất cả hai chính phủ này, bắt các quan ở các tỉnh chỉ được trực tiếp với chính phủ Việt Nam mà thôi, và cấm không cho gửi văn thư về sở tối cao cố vấn Nhật nữa.

May lúc đó được viên tối cao cố vấn Nhật là ông Yokohama, một người am hiểu t́nh thế và nhă nhặn, cho nên mọi việc cũng giải quyết được dễ dàng.

Đem lại sự thống nhất trong việc cai trị như thế mà cũng mất hơn một tháng mới xong. Ấy là chỉ nói việc sửa đổi cai trị thôi, c̣n các cơ quan trọng yếu như công an, sở tuyên truyền công văn hăy c̣n ở trong tay người Nhật cả. Quan lại ở các tỉnh, phần nhiều là những tham quan ô lại chỉ quen sự thi hành mệnh lệnh của người Pháp, chứ không mấy người có đủ tư cách làm người công chức một nước tự chủ. Muốn thay đổi các quan lại là một chuyện rất khó. Những người làm chính trị nói huyên thuyên th́ nhiều, song những người chín chắn biết suy nghĩ và biết cách đối lại với dân chúng cho êm ái th́ ít. Việc chính trị là một việc rất phức tạp, cần phải có nhiều lịch duyệt và tài cán mới làm được. Nay muốn thay đổi các quan lại, th́ phải từ từ lựa chọn nhân viên cho xứng đáng, chứ đem người mới làm việc lại dở hơn người cũ, th́ chỉ làm rối việc chứ không có ích ǵ. Tuy thế, nhưng chỗ nào có viên tỉnh trưởng bất lực lắm, chúng tôi cố t́m trong những nhân vật mới, xem ai có thể làm được đem ra thay. Hăy làm thử như thế một vài nơi xem hiệu quả thế nào. Nhưng xét ra hiệu quả mong đợi cũng không được mỹ măn lắm.

Chính sách của chúng tôi lúc bấy giờ, v́ t́nh thế chưa được vững chắc nên phải đi từ từ, không làm điên đảo hết cả, sợ gây ra rối loạn.

Việc quan hệ nhất về đường nội trị lúc ấy là phải lo sự vận tải để tiếp tế miền bắc, dân t́nh đói khổ người chết đói hàng ngàn hàng vạn. V́ vậy chúng tôi ra Bộ Tiếp Tế chuyên coi việc vận tải thóc gạo trong nam ra bắc. Bộ ấy không đạt được mục đích của chính phủ v́ sự vận tải khó khăn quá, đường xe lửa bị hư hỏng, thuyền bè đi ngoài bể bị tàu ngầm đánh và bị cướp bóc mất cả.

Việc binh bị trong nước là việc quan trọng đến vận mạng cả nước, mà lúc ấy quân lính và súng ống không có. kinh đô Huế có tất cả hơn một trăm lính bảo an, tức lính khố xanh cũ, và sáu bảy chục khẩu súng cũ đạn cũ, bắn mười phát th́ năm sáu phát không nổ.

Các tỉnh cũng vậy, mỗi tỉnh có độ 50 lính bảo an, các phủ huyện th́ độ chừng vài chục người. Việc pḥng bị do quân Nhật đảm nhiệm hết. V́ lẽ đó và các lẽ khác nữa mà lúc đầu chúng tôi không đặt bộ quốc pḥng. Một là trong khi quân Nhật đang đóng ở trong nước, nếu ḿnh đặt bộ quốc pḥng th́ chỉ có danh không có thực, và người Nhật có thể lợi dụng bắt người ḿnh đi đánh giặc với họ. Hai là trước khi ḿnh có đủ binh lính và binh khí, ta hăy nên gây cái tinh thần binh bị, th́ rồi quân đội ḿnh mới có khí thế.

Nhiều người ở ngoài không hiểu ư chúng tôi buông lời bài xích rằng sao có chính phủ mà không có bộ quốc pḥng. Học không biết rơ t́nh thế lúc bấy giờ bắt chúng tôi phải trù tính mọi việc cho chu đáo, tránh làm những việc hớ hênh có hại cho dân cho nước. Không có bộ quốc pḥng, nhưng lại có bộ thanh niên, lập ra các đạo thanh niên tiền tuyến, để một ngày kia thành những đội quân có tinh thần mạnh mẽ.

Nói về chương tŕnh chính trị của chính phủ lúc ấy, chúng tôi đă có chương tŕnh dự định trước. Theo ư tôi, bất cứ trong một chính thể nào, việc của chính phủ là phải lấy sự dân sinh làm trọng, nghĩa là phải làm cho dân an cư lạc nghiệp, rồi t́m cách giáo hóa nâng cao tŕnh độ dân chúng về đường tinh thần và đường vật chất cho hợp thời để tiến thủ với các dân tộc khác, mà vẫn giữ được đặc tính của ḿnh. Song trong t́nh thế của nước Việt Nam mới bước đầu đi vào con đường tự chủ, có nhiều sự cản trở khó khăn, chúng tôi phải lo làm những việc cần kíp có thể làm ngay được, như việc tiếp tế đă nói ở trên, việc mời các chính khách c̣n phiêu lưu nước ngoài trở về nước, và xóa bỏ những h́nh ảnh bất công để những người ái quốc c̣n đang bị giam cầm trong các lao ngục có thể tùy tài ra tham dự việc kiến thiết quốc gia. Chúng tôi lại muốn gây nuôi ḷng hy sinh v́ nước mà dựng đài kỷ niệm ở các nơi đô thị lớn để ghi những sự nghiệp của các bậc anh hùng chí sĩ đă quên ḿnh v́ ṇi giống, v́ tổ quốc trong khoảng bảy tám mươi năm vừa qua.

Đối với quan lại cũ, có nhiều người đă quen thói tham nhũng, chúng tôi định sẽ t́m cách trừng trị rất nghiêm. Nhưng lúc đầu chúng tôi muốn mở rộng con đường cải thiện để ai biết hối quá cải tà qui chính, th́ được yên ổn làm việc, cốt để gây lại ḷng biết liêm sĩ của người đă đi lầm đường lạc lối.

Những công việc ấy, chúng tôi đă khởi đầu làm cả.

Về đường cải tổ chính thể, là những việc quan trọng, cần phải có th́ giờ suy nghĩ kỹ. Trước hết chúng tôi lập ra những tư vấn hội nghị ở các địa phương theo phương pháp của chúng tôi đă định, để chọn lấy những người lịch duyệt và có học thức ra giúp các cơ quan hành chính địa phương, lo việc cai trị trong hạt. Những tư vấn hội nghị địa phương ấy sẽ chọn lấy những người xứng đáng lập thành một tư vấn hội nghị toàn quốc, giúp chính phủ trong việc cải tổ quốc gia và thảo một dự án về hiến pháp, đợi đến khi có quốc hội lập hiến sẽ đem ra thảo luận.

Đó là chương tŕnh những việc chính phủ dự định để tùy t́nh thế và phương tiện mà thi hành. Nhưng v́ thời gian eo hẹp quá, nên chưa thực hiện được.

Nước Việt Nam đă là một nước tự chủ th́ phải có quốc kỳ và quốc ca. Bài quốc ca th́ từ trước vẫn dùng bài Đăng Đàn là bài ca rất cổ, mà âm điệu nghe nghiêm trang. Chúng tôi nghĩ: trước khi có bài nào hay hơn và có nghĩa lư hơn th́ hăy cứ dùng bài ấy.

C̣n lá quốc kỳ, mỗi người bàn một cách, chúng tôi định đem hỏi mọi người trong nước và ai có ư kiến ǵ, th́ vẽ kiểu gửi về. Có kiểu lá cờ vàng có quẻ ly ở giữa là có ư nghĩa hơn cả. Chúng tôi định lấy kiểu ấy làm quốc kỳ.

Lá cờ vàng là từ xưa nước ta vẫn dùng. Trong sách Quốc Sử Diễn Ca nói khi bà Triệu Ẩu nổi lên đánh quân Tàu, đă dùng lá cờ ấy khởi nghĩa, nên có câu rằng Đầu voi phất ngọn cờ vàng. Vậy lấy sắc cờ vàng là hợp với cái ư cách mệnh của tổ quốc, lấy dấu hiệu quẻ ly là v́ trong lối chữ tối cổ của ta có tám chữ viết bằng vạch liền (dương) và những vạch đứt (âm) để chỉ tám quẻ, chỉ bốn phương chính và bốn phương bàng, nói ở trong kinh dịch, mà quẻ ly chủ phương nam. Chữ LY c̣n có nghĩa là lửa, là văn minh, là ánh sáng phóng ra bốn phương.

Lấy sắc vàng là hợp với lịch sử, lấy quẻ ly là hợp với vị trí nước nhà lại có nghĩa chỉ một nước văn hiến như ta thường tự xưng. Như thế là lá cờ vàng quẻ ly có đủ các ư nghĩa.

Song có người nói: cờ quẻ ly là một điềm xấu cho nên thất bại, v́ ly là ĺa. Ly là ĺa là một nghĩa khác chứ không phải nghĩa chữ ly là quẻ. Và việc làm của một chính phủ là cốt ở cái nghĩa lư, chứ không phải sự tin nhảm vô ư thức.

Việc thất bại là v́ t́nh thế chứ không phải v́ lá cờ. Giả sử dùng lá cờ khác mà trong hoàn cảnh lúc ấy có thể thay đổi được ǵ không?

Việc chính trị ở trung bộ dần dần đă rơ rệt, nhưng ở bắc bộ và Nam Bộc̣n trong tay người Nhật. Chính phủ trước phải lo thu lại hết toàn thể nước Việt Nam về một mối. Nước Việt Nam từ bắc chí nam vốn là một nước duy nhất về lịch sử, về phong tục và về ngôn ngữ. Tuy về địa dư th́ h́nh thể nước chạy dài hơn hai ngàn cây số, nhưng tính cách duy nhất thật rơ rệt, ít nước nào trong thiên hạ được như thế.

Sau v́ có sự lấy thuộc địa và sự bảo hộ của nước Pháp, đem chia nước làm ba đoạn là nam kỳ, trung kỳ và bắc kỳ. Mỗi một kỳ có một chính sách khác nhau như ba nước vậy. Sự chia ngắt ra như thế là một lối chính trị dùng phương pháp chia ra để thống trị. Song sự chia ngắt ấy lấy áp bức mà đặt ra, chứ về phương diện người bản quốc th́ chữ kỳ chỉ có nghĩa là khu, xứ, bộ, phận, như ta nói: xứ bắc, xứ trung, xứ nam mà thôi, không có nghĩa ǵ là một nước. Người Pháp cũng biết thế nên mới dựng tiếng tàu là

Tông Kinh (Đông Kinh) gọi bắc kỳ, và dùng tiếng Cochinchine là tiếng ǵ chẳng biết để gọi nam kỳ cho ra vẻ ba nước khác nhau. Nhưng khi ai hỏi một người Việt Nam, bất cứ ở nam hay bắc, là người nước nào, th́ người Việt Nam ấy tự nhiên đáp lại rằng: Tôi là người An Nam. Tiếng An Nam là tiếng người ta đă quen dùng từ đời Lê thành ra phổ thông hơn.

Vậy việc thu cả ba kỳ về quyền trung ương để thống nhất đất nước như khi chưa bị sự bảo hộ của nước Pháp là việc rất trọng yếu của chính phủ tôi. Trong sự điều đ́nh với người Nhật để thu lại lănh thổ nước Việt Nam gặp nhiều sự khó khăn. Trước hết người Nhật bằng ḷng trả đất Bắc Bộ cho chính phủ Việt Nam, song những đất thuộc ba thành: Hà Nội, Sài g̣n, Đà Nẵng và Nam Bộ là đất vua Việt Nam ngày trước đă kư kết cho nước Pháp th́ người Nhật đ̣i tạm giữ đến khi nước Việt Nam hoàn toàn độc lập sẽ trả sau.

Chính phủ Việt Nam viện lẽ quân Nhật đánh quân Pháp để giải phóng cho Việt Nam và vua Bảo Đại đă tuyên bố bỏ hết những hiệp ước đă kư với nước Pháp, th́ lẽ tất nhiên là người Nhật phải trả toàn lănh thổ cho vua Việt Nam. Nay nếu người Nhật cứ giữ lấy những đất ấy là trái với lời hứa hẹn trước.

Trong khi c̣n đang điều đ́nh về việc thu toàn lănh thổ, chúng tôi đă định áp dụng dự án của chúng tôi về đường chính trị, là chính phủ trung ương nhiếp thống hết cả những cơ quan quan hệ đến cuộc chính trị chung cả nước như quốc pḥng, ngoại giao, tài chánh, giáo dục v...v... C̣n về đường cai trị th́ chia nước ra mấy địa phương, đại khái như Bắc Bộ Địa Phương, Trung Bộ Địa Phương và Nam Bộ Địa Phương. Mỗi địa phương được quyền tự trị về phương diện cai trị và kinh tế. Các cơ quan hành chính các địa phương do chính phủ trung ương chọn người bản xứ cử ra và có các nhân vật hội nghị kiểm duyệt. Khi c̣n chờ có hiến pháp và sự tuyển cử phân minh, các cơ quan hành chính ở các địa phương hăy tạm cử những nhân vật xứng đáng ra xung chức địa phương tư vấn nghị viên. Chúng tôi cho chính sách địa phương tự trị như thế có nhiều điều tiện lợi và hợp với t́nh thế từng xứ về đường cai trị và đường kinh tế, mà không hại ǵ cho sự thống nhất của nước nhà.

Khi người Nhật đă trả lại đất bắc bộ, chính phủ cử ông Phan Kế Toại, đă làm chức tổng đốc và có tiếng là người thanh liêm hơn cả, ra xung chức bắc bộ khâm sai. Nhật trả đất bắc bộ, nhưng vẫn giữ những thành thị Hà Nội, Hải Pḥng, Đà Nẵng và xứ nam bộ. Nhật lại giữ hết những cơ quan trọng yếu như sở công an, sở tuyên truyền và các công sở thuộc phủ toàn quyền cũ của Pháp, như nha học chính, nha tư pháp, sở bưu điện, sở công chánh, sở tài chính v...v...

Trong khi chúng tôi phải lo làm mọi việc và c̣n phải điều đ́nh với người Nhật để thu lại những lănh thổ nước nhà, th́ ở Huế có người phát truyền đơn nói thế nọ thế kia, nhất là nói ông Ngô Đ́nh Diệm không về là v́ chưa lấy lại đất nam bộ. Lại có một người Nhật nói ra nói vào rằng: trong nội các chỉ có những người chuyên môn chứ không có người chính trị. Cái ư của bọn ấy là muốn đưa những người thân với họ vào nội các. Song chúng tôi nghĩ: người làm việc nước lúc ấy cần phải là những người ngay chính và có học thức, chứ không cần những người xảo trá, xưng danh trục lợi, gió chiều nào theo chiều nấy. V́ vậy thành ra có nhiều chuyện mè nheo rất khó chịu.

Tôi phần bị nhọc mệt, phần thấy nhiều sự trắc trở đă mấy lần muốn từ chức về nghỉ. Song nghĩ nước ḿnh mới lần đầu lập một chính phủ có quyền tự trị, công việc chưa xong ǵ cả mà bỏ về, th́ đối với nghĩa vụ không trọn vẹn. Vả trước khi lui bước, tôi cần biết rơ sự thực. Thà ra Hà Nội trực tiếp với viên tổng tư lệnh Nhật, kiêm chức toàn quyền cũ nước Pháp, xem t́nh ư thế nào rồi sẽ liệu. Trước tôi đă nhờ ông Trần Văn Chương, bô trưởng bộ ngoại giao, ra Hà Nội điều đ́nh mọi việc, nhưng không xong. Tôi định phen này ra, nếu công việc thực hiện được th́ lấy ngay ba thành thị: Hà Nội, Hải Pḥng, Đà Nẵng và đất nam bộ, thế là làm tṛn nhiệm vụ thu được toàn lănh thổ nước Việt Nam.

Nhược bằng không xong th́ tôi về xin từ chức cũng không sao. Tôi nghĩ thế nên trước khi đi đă nhờ người thuê cho cái nhà ở làng Lại Thế gần Huế, để có thôi việc tôi ra nghỉ đây ít lâu trước khi về HàNội.

Trong khi tôi dự định ra Hà Nội th́ ở ngoài Hà Nội xảy ra việc người Nhật bắt bọn thanh niên Việt Nam theo đảng Việt Minh chống Nhật.

Tôi cần phải ra ngay để hiểu rơ t́nh thế.

Đảng Việt Minh là ǵ và do đâu mà ra? Trước th́ ít người biết rơ căn nguyên, sau đi đây đó xét hỏi kỹ càng mới biết rơ nguồn gốc. Thoạt đầu vào khoảng năm 1938 ở bắc việt đă nghe nói có đảng Việt Minh hành động ở mạn thượng du, nhưng lúc ấy ai cũng tưởng là một đảng cách mệnh mới nào đó nên không để ư đến mấy.

Nguyên từ khoảng 1925-1926 trở đi, ở Việt Nam đă có người nói đến chủ nghĩa cộng sản. Lúc ấy có một thiếu niên tên Nguyễn Tất Thành, sinh năm 1894, con nhà thi lễ, quê làng Kim Liên huyện Nam Đàn thuộc tỉnh Nghệ An. Trước học trường trung học ở Huế rồi bỏ sang Pháp theo Xă Hội Đảng, lấy tên là Nguyễn Ái Quốc. Sau lại sang Nga vào đảng Cộng Sản, đến khoảng 1929-1930 ông trở về gây phong trào cộng sản cách mệnh ở vùng Nghệ Tĩnh. Lúc ấy chính phủ bảo hộ Pháp dùng vơ lực đàn áp một cách tàn nhẫn. Việc ấy thất bại, đảng cộng sản tuy phải im hơi lặng tiếng, nhưng vẫn ngấm ngầm tuyên truyền trong đám dân gian và thợ thuyền, theo đúng phương pháp đă định ở Mạc Tư Khoa bên Nga.

Trong khoảng thời gian ấy, Nguyễn Ái Quốc lánh sang Hương Cảng, bị người Anh bắt. Người Pháp muốn đ̣i người Anh giao trả cho chính phủ Đông Dương, song theo tục lệ Anh, người Anh không giao trả những người can phạm vào việc chính trị, v́ vậy ông phải giam ít lâu rồi được tha và bị đuổi ra khỏi Hương Cảng.

Ông Nguyễn Ái Quốc sang Quảng Châu và phao tin rằng ông đă chết trong ngục khi bị bắt ở Hương Cảng, và lại đổi tên là Lư Thụy rồi chen lẫn với những người cách mệnh Việt Nam ở bên Tàu. Vào khoảng 1936-1937 ông lập ra đảng cộng sản gọi là Việt Nam Độc Lập Đồng Minh, gọi tắt là Việt Minh, và cho người về hoạt động ở miền thượng du bắc việt. V́ vậy thuở ấy người ta mới biết là có đảng Việt Minh.

Đến cuối năm 1940 nhân khi quân Nhật Bản ở Quảng Tây đánh vào Lạng Sơn, những người như bọn ông Trần Trung Lập trong đảng Việt Nam Quang Phục Hội của ông Phan Bội Châu lập ra khi trước, theo quân Nhật về đánh quân Pháp hồi tháng chín năm 1940. Sau v́ người Nhật kư hiệp ước với người Pháp rồi trả lại thành Lạng Sơn cho người Pháp, ông Trần Trung Lập bị quân Pháp bắt được đem xử tử. Toán quân phục quốc vỡ tan, có một số độ 700 người, trong số ấy có độ 40 nữ đảng viên theo ông Hoàng Lương chạy sang Tàu.

Vậy các đảng của người Việt Nam ở bên Tàu vào khoảng năm 1942 trở đi, có Việt Nam Phục Quốc Đồng Minh Hội, Việt Nam Quốc Dân Đảng và những người cách mệnh không có đảng phái v...v...

Thuở ấy, chính phủ Trung Hoa thấy những đảng viên Việt Nam Độc Lập Đồng Minh Hội hành động theo chủ nghĩa cộng sản, bèn xuống lệnh giải tán đảng ấy và bắt Lư Thụy giam trong hang đá ở Liễu Châu, ủy cho tướng Trương Phát Khuê chủ trương việc tập hợp các đảng phái cách mệnh Việt Nam lập thành một đảng để hành động cho có hệ thống. Trương Phát Khuê giao cho ông Hoàng Lương trù liệu việc ấy.

Ngày mùng 1 tháng mười năm 1942, ông Hoàng Lương chiêu tập ở Liễu Châu những người trong các đảng phái hay không có đảng phái để lập ra một đảng duy nhất gọi là Việt Nam Cách Mệnh Đồng Minh Hội, gồm đại biểu các đảng sau đây:

1) Việt Nam Phục Quốc Đồng Minh Hội, có Hoàng Lương và Hồ Học Lăm làm đại biểu.

2) Việt Nam Quốc Dân Đảng, có Vũ Hồng Khanh và Nghiêm Kế Tổ làm đại biểu.

3) Vô đảng phái, có Trương Bội Công, Nguyễn Hải Thần, Trần Báo, Trương Trung Phụng làm đại biểu.

Các đại biểu trước hết lập thành một ủy ban trừ bị do Nguyễn Hải Thần chủ tọa để xếp đặt mọi việc. Lúc ấy Lư Thụy c̣n phải giam, ủy ban trừ bị đứng ra bảo đảm với chính phủ Trung Hoa, xin lĩnh ra để cùng làm việc. Theo lời một người Việt Nam có mặt trong hội nghị ấy đă nói: Lư Thụy có kết nghĩa với một người cộng sản Tàu tên là Hầu Chí Minh, làm chức thiếu tướng trong quân đội thuộc quyền chỉ huy của Trương Phát Khuê. Khi ở nhà ngục ra, ông muốn tỏ t́nh thân ái với bạn mới lấy tên là Hồ Chí Minh. Khi ông được tha ra, liền tuyên thệ xin hết ḷng trung thành với Việt Nam Cách Mệnh Đồng Minh Hội mà làm việc.

Việt Nam Cách Mệnh Đồng Minh Hội đă thành lập, đổi ủy ban trừ bị ra làm ủy ban chấp hành. Khi ấy ông Hoàng Lương v́ có sự ǵ xích mích với chính phủ Trung Hoa nên bị bắt đem về Trùng Khánh. Bởi vậy ủy ban chấp hành chỉ có những người này:

Trương Bội Công, chủ tọa.

Trần Đ́nh Xuyên.

Nguyễn Hải Thần.

Vũ Hồng Khanh, ủy viên.

Bồ Xuân Luật.

Trương Trung Phụng.

Nông Kính Du.

Hồ Chí Minh được cử làm hậu bổ ủy viên và Trần Báo làm tổng cán sự.

Việt Nam Cách Mệnh Đồng Minh Hội vừa thành lập chưa được bao lâu th́ đă có sự bất ḥa trong nhóm ủy viên, nên chủ tọa là Trương Bội Công từ chức và bỏ về Vân Nam rồi mất ở đấy. Hội cử ông Nguyễn Hải Thần lên làm chủ tọa.

Trong những người cách mệnh Việt Nam hoạt động bên Tàu thuở ấy, ta có thể biết những người này:

Trương Bội Công, người Thanh Hóa, có nghị lực và cương quyết, trước học trường vơ bị và làm đến chức thiếu tướng trong quân đội Tàu.

Nguyễn Hải Thần, chính tên là Vũ Hải Thu, người tỉnh Hà Đông. Ông là người lăo thực, trước đă thi đỗ tú tài, thường gọi ông Tú Đại Từ. Khi ông Phan Bội Châu xướng lên việc xuất dương vào quăng năm 1905-1906, ông ra ngoài vào học trường vơ bị Hoàng Phố gần Quảng Châu. Ông quen biết Tôn Dật Tiên, Tưởng Giới Thạch, Ngô Thiết Thành, Trần Lập Phu v...v... V́ có sự quen biết ấy, nên khi ông Tưởng Giới Thạch làm giám đốc trường Hoàng Phố, có đưa ông vào làm một chức giáo sư ở trường, dạy về chính trị, mỗi tháng được sáu bảy chục tiền Tàu, lúc ấy cũng đủ ăn tiêu. Một năm ở Nam Định có cuộc xướng danh khoa thi hương, toàn quyền Sarraut về chứng cuộc ấy, ông về ném quả tạc đạn định giết viên toàn quyền. Nhưng tạc đạn không nổ, ông chạy thoát, đổi tên là Nguyễn Cẩm Giang. Một lần nữa sau cuộc chiến tranh 1914-1918 ông đem một toán quân thổ phỉ về đánh châu Đà Long, ta thường gọi là châu Đà Lùng thuộc Cao Bằng. Việc thất bại ông sang ở luôn bên vùng nam nước Tàu và đổi tên là Nguyễn Hải Thần. Sự nghiệp cách mệnh của ông chứng rơ trong bài thơ sau này, ông gửi cho tôi khi tôi ở Quảng Châu vào khoảng cuối năm 1946

 

c̣n tiếp

Trần Trọng Kim - Một Cơn Gió Bui: 1-2-3-4-5-6-7-8-9-10-11-12/Lên Nam Vang