báo điện tử TRÁCH NHIỆM do Khu Hội CTNCT Việt Nam Nam California chủ trương

*  hoạt động từ 26/4/2008  *


"Những thông tin trên trang web này thể hiện quyền tự do ngôn luận của người đưa tin; và quyền được tiếp cận thông tin đầy đủ của người đọc."

Bài viết                                                             

Ts Phạm Cao Dương

 

Biến Đau Thương Thành Sức Mạnh: Từ Kinh Nghiệm của Một Thế Hệ Đến Sự H́nh Thành của Siêu Quốc Gia Việt Nam ở Hải Ngoại

 

Binh giả bất tường chi khí

Phi quân tử chi khí

Bất đắc nhi dụng

Điềm đạm vi thượng

(Lăo Tử, Đạo Đức Kinh, Chương 31)

Binh khí là vật chẳng lành

Không phải là vật dùng của Quân tử

Bất đắc dĩ phải dùng

Nên điềm đạm làm đầu.

(Nguyễn Tôn Nhan dịch, Lăo Tử Đạo Đức Kinh.

Saigon, Văn Học, 1999, tr. 113-114)

  

Trước khi vào đề

           Tôi khởi sự viết về sự h́nh thành của thành phần thứ hai của dân tộc Việt ở Hải Ngoại từ tháng Hai năm 1982 sau khi đọc một bài báo tường tŕnh về hội chợ triển lăm Pontiac, Michigan, do Hội Tương Trợ Việt Nam tổ chức một năm trước đó.  Theo tác giả bài báo này, một trong những diễn giả của hội chợ, sau phần ca ngợi nhiệt tâm và những thành quả mà giới trẻ Việt Nam Hải Ngoại đă đạt được, đă đưa ra nhận xét như sau:

Tất cả đều là Việt Nam. Tuổ́ trẻ Việt Nam ở Hải Ngoại.  Tự hănh diện với chính ḿnh, mặc dù đứng trước họ, tôi chỉ là kẻ đă tiêu gần hết cuộc đời ḿnh.  Họ là cái bóng  của chính tôi gần 30 năm trước.  Thế hệ của tôi gây nhiều đổ vỡ hơn xây dựng.  Thế hệ của  tôi đă đưa đẩy họ đến phần đất xa lạ này.  Tôi kỳ vọng họ sẽ làm được những ǵ tốt đẹp hơn là chúng tôi đă làm trong 30 năm qua.”

          Tôi đặc biệt chú ư tới ba câu cuối của lời phát biểu này v́ chúng gợi cho tôi ư niệm về sự h́nh thành của thành phần thứ hai của dân tộc Việt Nam ở ngoài nước Việt Nam, bên cạnh thành phần c̣n lại ở trong nước.  Sự h́nh thành này tôi cho là cơ bản, vô cùng quan trọng cho lịch sử lâu dài của dân tộc ta.  Tuy nhiên, v́ được biết vị diễn giả kể trên từ trước và v́ phần nào đồng tuổi với ông, tôi chỉ đồng ư với ông về những ǵ ông nói trong hai câu sau mà không đồng ư với ông về những ǵ những ông nói trong câu trước.  Thế hệ của tôi quả thực có trách nhiệm “đă đưa đẩy giới trẻ Việt Nam đến phần đất xa lạ này và chúng tôi luôn kỳ vọng họ sẽ làm tốt đẹp hơn là chúng tôi đă làm trong 30 năm qua” nhưng tôi không nghĩ là “thế hệ của chúng tôi đă gây nhiều đổ vỡ hơn xây dựng”.  Chúng tôi đă không hề “gây đổ vỡ trong 30 năm qua” mà trái lại chúng tôi là nạn nhân của những ǵ đă xảy ra từ trước do những thế hệ trước mang lại.  Bài viết do đó đă được chuyển sang viết về thế hệ  của chúng tôi và được phổ biến rộng răi trên các báo chí đương thời, không riêng ở Hoa Kỳ mà ở nhiều  nước khác, trong đó có tờ Việt Nam Tự Do của nhà báo Duy Sinh Nguyễn Đức Phúc Khôi (số 80, ra ngày 8 tháng 3 năm 1983)  ở Quận Cam, California và tờ Độc Lập ở Tây Đức.

                Đến năm 1989, khi Tạp Chí Thế Kỷ 21 ở Quận Cam, California ra mắt độc giả Hải Ngoại và khi mọi người cả trong lẫn ngoài nước nói nhiều về năm 1010, năm Vua Lư Thái Tổ từ Hoa Lư dời đô ra Thăng Long, tôi lại viết thêm một bài khác hướng về tương lai và tuổi trẻ, đúng hơn về tương lai của người Việt Tị Nạn ở Hải Ngoại.  Bài viết có nhan đề Dân Tộc Việt Nam Trước Viễn Ảnh Của Năm 2010, đăng trong Thế Kỷ 21- Bộ 1 – Số 1- Ngày 1 Tháng 5 năm 1989, các trang từ 8 đến 11.  Trong bài này, lần đầu tiên tôi chính thức đưa ra nhận định về sự h́nh thành của thành phần thứ hai của Dân Tộc Việt Nam, độc lập với thành phần thứ nhất c̣n lại ở trong nước với một niềm tin tưởng lạc quan về tương lai lâu dài của cả dân tộc thay v́ cứ triền miên ở măi vị thế nhược tiểu như trong các thiên niên kỷ trước.  Tôi dựa vào các sự kiện trong quá khứ để chứng minh rằng, tới một tầm vóc nào đó, lịch sử Việt Nam không thể chỉ đếm bằng năm, bằng chục hay ngay cả trăm năm mà bằng ngàn năm với những điểm mốc là các năm 111 trước Tây Lịch và 1010 sau Tây Lịch với những Thế Kỷ Thứ Nhất và Thế Kỷ Thứ Mười sau Tây Lịch là những thời gian chuyển tiếp nh́n một cách tổng quát, không  nhất thiết phải giới hạn trong các năm 1, 99 hay 900 và 999 mà có thể đẩy tới hay đẩy lui ít chục năm để có thể hiểu trọn vẹn các biến cố trong sự diễn tiến lâu dài và ảnh hưởng lớn lao hơn của các biến cố này.  Ở đây là biến cố 1975 và làn sóng bỏ nước ra đi t́m tự do của hàng triệu dân tị nạn ra khắp thế giới và hậu quả là sang Thiên Niên Kỷ Thứ Ba, thay v́ nói như các trẻ em người Anh trong Thiên Niên Kỷ trước là “mặt trời không bao giờ lặn trên Đế Quốc Anh”,người ta sẽ nói “mặt trời không bao giờ lặn trên những miền đất có người Việt Nam cư ngụ”. Tôi gợi ư dùng danh xưng Siêu Quốc Gia Việt Nam để gọi thành phần này.  Bài này sau đó đă được sửa lại và in chung với nhiều tác giả trong tác phẩm Việt Nam:  Đệ Ngũ Thiên Niên Kỷ do Nhà Báo Vương Kỳ Sơn chủ biên và Trung Tâm Văn Hóa Việt Nam, ở Louisiana ấn hành năm 1994.

                Năm 2017, khi cho xuất bản  cuốn Trước Khi Băo Lụt Tràn Tới: Bảo Đại Trần Trọng Kim và Đế Quốc, Việt Nam, tôi lại cho in thêm một bài liên hệ tới tuổi trẻ Việt Nam Hải Ngoại trong một chương riêng, Chương 17, với nhan đề: “Chuyện Ngoài Lề Sử Học: Sự H́nh Thành Của Siêu Quốc Gia Việt Nam Thiên Niên Kỷ Thứ Ba” nhân chuyện Cộng Đồng Người Việt ở Quận Cam dựng tượng Đức Trần Hưng Đạo trên Đại Lộ Bolsa, một việc làm liên hệ tới tín ngưỡng chung của người Việt, và tôi so sánh cuộc di cư của người Việt cuối Thế Kỷ 20 với các cuộc di cư của người Hy Lạp và của người Tầu trước kia.  Những người này khi ra đi đă mang theo thần linh của họ.  Người Việt ngày nay cũng vậy.  Tính cách độc lập với nước mẹ như vậy đă tiến xa hơn một bậc. Gọi là siêu v́ nó có dân nhưng không có lănh thổ, không có chánh quyền.  Tôi dùng hai chữ bắt đầu ở đây là v́ vậy, bắt đầu là v́ nó tùy thuộc vào ư muốn, ư chí và khả năng của  mọi người dân.  Ở đây là người Việt Hải Ngoại.  Tôi sẽ xin nói rơ hơn trong phần cuối của bài này.

 

Kinh nghiệm của một thế hệ

          Trở lại với thế hệ chúng tôi.  V́ được quen vị diễn giả kể trên từ khi c̣n ở quê nhà, tôi được biết là ông và tôi cùng sinh vào giữa thập niên 1930 nhưng theo tinh thần của câu nói của ông, tôi hiểu ông không giới hạn trong mấy năm giữa thập niên 1930 này khi ông nói tới thế hệ của ông mà muốn mở rộng hơn, bao gồm không riêng tất cả những người sinh trong thập niên 1930  mà phần nào luôn cả những người sinh vào cuối thập niên 1920 và đầu thập niên 1940.  Hiểu như vậy những người thuộc thế hệ anh em chúng tôi đă có dịp sống chung với nhau và chia sẻ nhiều những nỗi vui buồn, cay đắng, chua sót với nhau như anh chị em trong một gia đ́nh đông con, sống chung dưới một mái nhà mà tôi và vị diễn giả kể trên là những người sinh ở giữa. Mặt khác, ở trường học, chúng tôi có thể c̣n là thày tṛ của nhau.

 

Một thời tương đối thanh b́nh, hạnh phúc

V́ sinh trong thời gian kể trên, chúng tôi đă có may mắn được sống một phần tương đối thanh b́nh và c̣n giữ được phần lớn những tập tục cổ truyền của dân tộc với những con người c̣n sót lại của xă hội thời xưa, đặc biệt là những Nhà Nho đă từng lận đận nơi trường ốc, hay xuất thân là những ông nghè, ông cử, ông kép, ông tú, ông mền, thày đồ, thày khóa... trong những kỳ thi cuối cùng của Nho học ở nước nhà.  Chúng tôi cũng được tiếp xúc, được sống với những người nông dân hiền lành, chất phác, hầu như cả đời chẳng ra khỏi nơi ḿnh ở, được thấy các quan tri phủ, tri huyện, bố chánh, án sát, tuần phủ hay tổng đốc, hay gần gũi hơn, các học quan, như các quan đốc học, kiểm học, giáo thụ, huấn đạo, ngực đeo bài ngà khi các ngài đến thăm trường hay đến thăm vùng ḿnh ở.  Chúng tôi cũng c̣n được thấy các ngài mặc áo đại trào trong các buổi tế lễ cổ truyền.  Chúng tôi cũng biết chào các bậc tôn trưởng của ḿnh bằng các tiếng “lạy” và “ạ”, biết “lên gối”, “xuống gối” trước bàn thờ tổ tiên nhà ḿnh hay ở các từ đường của ḍng họ.  Khi nói chuyện với bạn bè chúng tôi phải gọi nhau bằng “anh, chị” hay cùng lắm bằng “cậu, tôi” hay “đằng ấy” và “tớ” chứ  không được “mày, tao” đúng như cách xưng hô giữa các nhân vật trong “Quốc Văn Giáo Khoa Thư” của các ông Trần Trọng Kim, Nguyễn Văn Ngọc, Đỗ Thận mà chúng tôi là sản phẩm, và tuyệt đối không bao giờ được chửi thề, nói tục.  Chửi thề hay nói tục chắc chắn là bị la rầy và bị phạt, hay nặng hơn, bị ăn đ̣n hay phạt quỳ.  Mặc dù c̣n nhỏ, chúng tôi c̣n được thấy, được đọc hay đọc lén, hay ít ra được nghe nói tới những tác phẩm của các nhà văn lớn thời tiền chiến khi những tác phẩm này mới được phát hành, không chỉ riêng các vị trong Tự Lực Văn Đoàn mà c̣n Tô Hoài, Trần Tiêu, Ngọc Giao, Lan Khai...  Chúng tôi cũng được đọc các báo chí ấn hành hồi đầu thập niên 1940 khi chúng được các bậc cha mẹ, ông bà mua dài hạn và được gửi đến nhà.  Chúng tôi cũng được nghe danh các vị trí thức, khoa bảng lớn đương thời trong đó có anh em hai ông Phan Anh, Phan Mỹ và các ông, Hoàng Xuân Hăn Đặng Thái Mai, với chữ Thái c̣n được viết với dấu “sắc” thay v́ không có dấu như sau này, luôn cả tên ông Vơ Nguyên Giáp...  Chúng tôi cũng được nghe những ca khúc của thời tiền chiến và tập hát những bài ca lịch sử như Bóng Cờ Lau, Trên Sông Bạch Đằng,  Bạch Đằng Giang, ... trong lớp học, hay theo người lớn hát  những bài ca trữ t́nh như  Con Thuyền Không Bến, Đêm Thu, Chinh Phụ Ca...  Trong số những bài hát này có bài Tiếng Gọi Thanh Niên sau trở thành quốc ca của người Việt Quốc Gia, hồi ấy c̣n mang tên là “Tiếng Gọi Sinh Viên” hay “Sinh Viên Hành Khúc” do các sinh viên Đại Học Hà Nội tản cư về tạm cư ở gần nhà dạy. Bài hát này được phổ biến vô cùng rộng răi dưới thời Chính Phủ Trần Trọng Kim, được người đương thời bán chính thức coi như quốc ca của nước Việt Nam lần đầu tiên được độc lập và được cử hành trong các cuộc biểu t́nh hay tụ tập đông người.  Chúng tôi cũng c̣n được xem các phim thời sự trong đó có h́nh ảnh Vua Bảo Đại và Nam Phương Hoàng Hậu đến thăm Đế Thiên Đế Thích được chiếu ở sân trường hay các sân vận động, bên cạnh những h́nh ảnh về kinh thành Huế lúc c̣n nguyên vẹn và nếu là người Huế th́ c̣n thấy tận mắt kinh thành này với Điện Cần Chánh và Điện Kiến Trung nơi Vua Bảo Đại cư ngụ và làm việc, những điện sau này những người miền Bắc như chúng tôi chẳng bao giờ c̣n thấy được sau chính sách “tiêu thổ kháng chiến” do Tổng Bí Thư Trường Chinh của Đảng Cộng Sản khởi xướng khi Chiến Tranh Việt-Pháp bùng nổ vào cuối năm 1946 cùng với biết bao đền đài, cung điện, dinh thự, miếu mạo, chùa chiền, nhà cửa có giá trị lịch sử khác.  Nói cách khác, khi chúng tôi chưa lớn, hay bắt đầu lớn, đất nước Việt Nam tuy chưa độc lập, tự do, tuy không phải là một nước phú cường và bị người Pháp đô hộ từ cả non thế kỷ nhưng hầu hết tất cả những ǵ những thế hệ đi trước, hoặc xa hơn do ông bà, tổ tiên xây dựng và để lại, từ hàng trăm, hàng ngàn năm trước vẫn c̣n nguyên vẹn.  Anh linh của Quốc Tổ,  của các anh hùng, liệt sĩ nương theo truyền thống thờ phượng của cả dân tộc từ ngàn xưa vẫn c̣n uy nghi, phảng phất trong không gian và trong ḷng trẻ thơ của chúng tôi mỗi khi chúng tôi tới thăm đền thờ các ngài hay mỗi khi nhà trường hay chính quyền địa phương làm lễ kỷ niệm các ngài.  Người nông dân tuy c̣n ở hoàn cảnh thiếu thốn, tối tăm, vẫn c̣n được sống cuộc sống hiền lành, chân thật, biết quư trọng t́nh nghĩa đồng bào, chưa biết  thế nào là căm thù, hằn học, đặc biệt là chưa biết thế nào là giai cấp đấu tranh, là vô sản, bần cố nông, địa chủ, là trí, phú, địa hào. 

 

Sau này ở các thành phố hay những vùng bị Việt Minh gọi là tạm chiếm, thời Chính Phủ Quốc Gia của Cựu Hoàng Bảo Đại, mọi sinh hoạt hầu như đă được hồi sinh.  Chúng tôi được đi học trở lại hay tiếp tục học cao hơn sau khi thi bằng tương đương.  Nhiều người sau đó được ra ngoại quốc du học khiến cho sau này Miền Nam có đủ một lực lượng trí thức để xây dựng đất nước.  Chúng tôi cũng được dự những buổi tế lễ cổ truyền hay tham gia kỷ niệm các anh hùng liệt sĩ có các quan chức địa phương tới dự.  Chúng tôi cũng được sống lại những ngày Tết với những tập tục cổ truyền.  Chúng tôi cũng được tham gia hay làm khán giả những cuộc tranh đua hay tŕnh diễn thể thao, điển h́nh là những cuộc đua xe đạp ṿng quanh bờ hồ Hoàn Kiếm hay vườn hoa Nam Định trong đó già trẻ đều có mặt, đặc biệt là Ông Bát Già, đă ngoài 80 tuổi, nổi tiếng cầm “đèn đỏ” nhưng không bao giờ bỏ cuộc.  Chúng tôi cũng được hát những bài hát tươi vui, lành mạnh, cổ vơ cho tinh thần thống nhất đất nước, xây dựng xă hội và tuổi trẻ của các nhạc sĩ đồng thời cũng là các nhà giáo đương thời như Thẩm Oánh, Hùng Lân...trong đó có Nhà Việt Nam, Cô Gái Việt Nam, Khỏe V́ Nước, Học Sinh Hành Khúc...một thời nhiều người cho là đẹp, với dư âm kéo dài măi đến những năm  đầu của thập niên 60 của thế kỷ trước.    

  

Khi những biến động bắt đầu

 

Khi chúng tôi bắt đầu hiểu biết hay bắt đầu lớn lên th́ đất nước cũng liên tiếp trải qua những biến động kinh hoàng.  Phải nói chúng tôi, những trẻ thơ Việt Nam được biết và được thấy tận mắt những ǵ gọi là thân phận của những người dân nô lệ và nhược tiểu dưới thời Pháp, Pháp-Nhật  và sau này là Nhật rồi Tầu, cảnh người Pháp bị đảo chánh sau đó, cảnh các thành phố bị  máy bay Mỹ oanh tạc, cảnh tản cư chạy loạn của dân các thành phố với sự tốt bụng, thương người, nói chung là tử tế của người dân các miền quê.  Tệ hơn hết là “Trận Đói Tháng Ba Năm Ất Dậu 1945” với h́nh ảnh của từng đoàn người già trẻ có, lớn bé có, chỉ c̣n có da bọc xương thay v́ béo tốt như trong các phim tài liệu sau này, từ các miền quê kéo nhau lên tỉnh với những bà mẹ đă chết nằm bên vệ đường nhưng đứa con hăy c̣n  nằm trên bụng, miệng nhay vú mẹ, tiếng kêu khóc, rên rỉ suốt đêm của những người bị đói rét hành hạ, phát xuất từ một ngôi đền gần nhà, bị bỏ hoang nào đó.  Chúng tôi cũng được sống, được thấy, đôi khi được tham dự những biến cố sôi sục của lịch sử sau đó, khi những lá cờ thuộc đủ mọi phe nhóm xuất hiện trên đất nước Việt Nam, cùng với sự xuất hiện của những cán bộ “răng đen mă tấu” và những thủ đoạn bịp bợm, đôi khi ngu dốt của những người Cộng Sản, kèm theo đó là sự mất tích của một số nhân vật quen thuộc, hay những xác người đầu một nơi, ḿnh một nẻo với một bản án viết nguệch ngoạc cài trên ngực áo,

 

Cùng với sợ lớn lên của chúng tôi là sự xuất hiện hay trở nên phổ thông trong ngôn ngữ Việt Nam vô số  những từ ngữ mới như cách mạng, cứu quốc, chiến khu, du kích, đồng chí, Việt gian..., đặc biệt là những từ ngữ liên hệ tới các hành vi tra tấn, thủ tiêu như ṃ tôm, đi tầu bay, tầu ngầm, trước đó chúng tôi không hề được học ở nhà trường.  Chúng tôi cũng không nghĩ chúng là do anh em chúng tôi đặt ra, nhưng chúng tôi đă được chứng kiến những thể hiện cụ thể của chúng, với những buổi sáng thức dậy, mở cửa , tra đường thấy những xác người, tay c̣n bị trói giật cánh khuỷu, nằm cong queo ở một góc phố hay một b́a rừng nào đó, hay những đầu người, không phải là ngoại quốc, được xâu thành chuỗi vào những chiếc đ̣n xóc hay đ̣n càn, xuyên qua miệng và cổ họng, đặt trước một quận đường ngay giữa thành phố hay một văn pḥng của một hội đồng xă ở thôn quê.  Sau này, khi đă hồi cư “về thành”, buổi chiều hay những ngày nghỉ, ra sông tắm hay tập bơi thỉnh thoảng chúng tôi cũng thấy hay đụng phải những xác người, kể cả phụ nữ trôi bồng bềnh theo những làn nước đục, giữa những đám cây khô, vô tư, vô giác, phát xuất từ một rừng núi thâm u hay ngay cả một làng thôn gần đó, kèm theo với những cảnh giật ḿn, đào đường, đắp ụ mà nạn nhân không phải là lính Pháp mà lại chính là những thường dân vô tội đi lại buôn bán làm ăn nuôi gia đ́nh.

 

Trong những năm đầu của cuộc chiến tranh chống Pháp giành độc lập, chúng tôi cũng được chứng kiến cảnh đốt phá nhà cửa, đền đài, cung điện của người ḿnh bởi chính người ḿnh và do người ḿnh chủ trương và gây ra trong chính sách gọi là “tiêu thổ kháng chiến” mà anh em chúng tôi chắc chắn không phải là những kẻ đă nhập cảng từ một nước Nga xa xôi nào đó.

 

 Ts Phạm Cao Dương: Lịch sử nào cho tuổi trẻ học đường VN? - người ta có thể nói rằng nền sử học Mácxít Việt Nam, phân biệt với nền sử học Việt Nam dù là ở miền Bắc trước năm 1975 và trên toàn quốc sau năm 1975, với những thành tích sửa đổi văn bản, ngụy tạo nhân vật, uốn cong các dữ kiện lịch sử, tránh né sự thật hay .....