[Bài Viết - Article]
                                                                               

 

 

HỒI KƯ

DUYÊN NỢ TRUYỀN TIN

 

 

NGUYỄN-HUY HÙNG

Cựu Chỉ huy phó Viễn Thông Bộ Tổng Tham Mưu

Quân Lực Việt Nam Cộng Hoà.


***

 

DUYÊN NỢ TRUYỀN TIN – 8.

 

HỘI CHỢ MỪNG NGÀY CHẾ ĐỘ VIỆT NAM CỘNG HOÀ TẠI MIỀN NAM VIỆT NAM CHÍNH THỨC RA ĐỜI, VỚI ÔNG NGÔ Đ̀NH DIỆM LÀM TỔNG THỐNG ĐẦU TIÊN.

 

nth4

Tháng 4-2088, Các Bồ câu Nguyễn văn Xê, Nguyễn Bế, và Mai văn Tữu (trong h́nh từ trái qua phải) thuộc Ban Chấp hành Hội Ái hữu Truyền Tin lái xe gần 2 tiếng đồng hồ xuyên các xa lộ suốt từ Westminster, Little Saigon, Nam California bên bờ Thái B́nh Dương, lên tận Hemet một thành phố trên rừng núi cao nguyên quận Riverside để thăm xă giao và xem tổ ấm của vợ chồng cặp Bồ câu già Nguyễn-Huy Hùng. Thật là mối t́nh “Huynh đệ chi binh” thắm thiết quư vô giá, dù có tới bạc tỷ cũng không mua được.

 

nth2

 

.                    pdntt7

    Ảnh trên chụp năm 1999  tại khu Little Saigon, Nam California. Nguyễn-Huy Hùng, Linh mục Phan Phát Hườn, và 2 nhân sĩ trong Ban Chấp hành Cộng đồng Việt Nam.

 

DUYÊN NỢ TRUYỀN TIN – 8.

 

HỘI CHỢ MỪNG NGÀY CHẾ ĐỘ VIỆT NAM CỘNG HOÀ TẠI MIỀN NAM VIỆT NAM CHÍNH THỨC RA ĐỜI, VỚI ÔNG NGÔ Đ̀NH DIỆM LÀM TỔNG THỐNG ĐẦU TIÊN.

Sáng ngày 26 tháng 10 năm 1956, một buổi lễ ban Hành Hiến Pháp Việt Nam Cộng Hoà và đăng quang tuyên thệ nhậm chức Tổng Thống của ông Ngô Đ́nh Diệm, được tổ chức rất trọng thể tại ngă tư Đại lộ Trần Hưng Đạo và đường Nguyễn Thái Học, gần công viên trước chợ Bến Thành và ga xe hoả Saigon. (Sau này ga xe hoả được rời ra khỏi trung tâm thành phố, đến vùng Hoà Hưng, Chí Hoà, cuối đường Nguyễn Thông, gần Tu viện Ḍng Chúa Cứu Thế đường Kỳ Đồng.)

Tiếp ngay sau lễ nhậm chức, có một cuộc duyệt binh rất quy mô của Hải, Lục, Không quân Việt Nam Cộng ḥa thực hiện. Lần đầu tiên, dân chúng ở 2 bên đường Trần Hưng Đạo dài suốt từ Saigon sang tận Chợ Lớn, và các vùng phụ cận đổ về xem, được chứng kiến một cuộc biểu dương lực lượng Quân đội Việt Nam thật là rầm rộ oai phong hùng dũng.

Hôm đó là ngày Quốc Lễ, các Cơ quan công quyền, và trường học đều được nghỉ. Riêng chỉ có Cảnh sát là phải làm việc 100% suốt ngày đêm, nghe chừng c̣n vất vả hơn ngày thường gấp bội. Các đơn vị Quân đội cũng cấm trại 50%.

Buổi chiều, Tổng Thống Diệm đến khai mạc khu triển lăm của Quân đội, tổ chức mừng nền Cộng hoà đầu tiên của miền Nam Việt Nam, tại khu ngă tư đường Pasteur và Đại lộ Thống Nhất phía trước Dinh Độc Lập. Trên mặt lộ ngay giữa ngă tư, Công binh Việt Nam dựng một Khải Hoàn Môn rất đồ xộ và đẹp mắt, kiểu giống như Arc de Triumph của Pháp tại thủ đô Paris. Các gian hàng trưng bầy vũ khí và quân dụng của các Quân Binh Chủng quân đội, được dựng trên các bồn cỏ chung quanh ngă tư.

Cuộc triển lăm được chấm điểm tranh đua xếp hạng. Để có sự công bằng, mỗi Quân Binh Chủng được chia một căn nhà tiền chế khung sắt mái tôn như nhau. Việc trang trí bên trong và chung quanh gian hàng sẽ tùy sáng kiến của mỗi Quân Binh Chủng, làm sao cho thật hấp dẫn để lôi cuốn được nhiều khách thăm viếng, th́ mới mong giật giải Nhất.

Gian hàng của Binh Chủng Truyền Tin được Sở Vật liệu truyền Tin do Trung Tá Lê văn Hiền làm Chánh sự vụ, phối hợp với các Sĩ quan thuộc Pḥng kỹ thuật của Bộ chỉ huy Viễn Thông dự thảo đề án thực hiện. Mọi người đă cố gắng hết sức vận dụng óc sáng tạo mỹ thuật của ḿnh, nhưng máy móc vật liệu Truyền Tin khô khan quá nên không làm sao chiếm được giải nhất. H́nh như giải Nhất được trao cho Công Binh, nhờ cái kiến trúc Khải Hoàn Môn hùng vĩ nổi bật ngay giữa ngă tư, trung tâm của khu triển lăm.

Gian hàng Truyền Tin tŕnh bầy 4 tṛ ảo thuật điện tử đặc biệt, để thu hút sự ṭ ṃ của quảng đại quần chúng, đó là:

1.- Thiết trí một giàn máy mẫu đơn giản trên xa bàn, để giới thiệu Hệ thống tổng đài điện thoại tự động của hăng OKI (Nhật) mới thiết trí tại Bộ Tổng Tham Mưu, có khả năng cung cấp hàng ngàn đường dây nối các máy điện thoại liên lạc suốt 24/24 giờ, quanh năm ngày tháng, giữa các Cơ quan Đơn vị Quân lực tại Thủ đô Saigon. Hai người xem đứng bên nhau, một người nhấc máy điện thoại lên, quay số máy điện thoại của người kia, trong khi quay đĩa số có thể nh́n thấy các tầng relay selector tự động vận hành để t́m số và nối cuộc điện đàm giữa 2 máy với nhau, không cần đến chuyên viên tổng đài ngồi nghe để tiếp nối đường dây như loại tổng đài thường dùng xưa nay ai cũng biết.

2.- Thiết lập một hệ thống chuyển vận hỗn hợp dây (CF1, CF2) và vô tuyến (siêu tần số) ngay trong gian hàng, để giới thiệu cho người xem thấy được hiệu năng cao của phương tiện truyền tin hiện đại đang được Quân lực Việt Nam Cộng hoà xử dụng. Người ta có thể cho 4 máy viễn ấn tự và 3 máy điện thoại cùng hoạt động để trao đổi tin tức giữa các đơn vị đóng xa nhau hàng trăm cây số, trên cùng một đường dây, chuyển qua cùng một tần số vô tuyến, trong cùng một thời gian.

Tổng Thống Diệm tỏ lộ sự hài ḷng, khi thấy một trong các máy viễn ấn tự đang hoạt động liên tục không người điều khiển, in ra lần lần h́nh của Tổng Thống xếp bằng những hàng chữ X trên trang giấy, khi ông dừng chân nghe Trung Tá Khương Chỉ huy trưởng Viễn Thông tŕnh bầy về công dụng và lợi ích của loại phương tiện truyền tin tối tân quân đội đang xử dụng (thời 1956).

3.- Một giàn máy trưng bầy kỹ thuật Vô tuyến truyền h́nh thu phát tại chỗ (close circuit TV), được đặt ngay giữa gian hàng cho khách thăm viếng chiêm ngưỡng. Quang cảnh các người đang đứng xem trước máy thu h́nh, được ghi nhận, chuyển qua hệ thống điện tử và hiện ngay lên trên màn ảnh nhỏ của chiếc máy TV để bên cạnh.

Lúc đó Saigon chưa có hệ thống Vô tuyến Truyền h́nh, nên mọi người rất thích thú đứng coi và trầm trồ ca ngợi. Họ trông thấy chính họ cùng các bạn đứng bên đang làm ǵ, nói ǵ, máy cũng thu vào và chuyển ngay lên màn ảnh trước mặt cho họ coi. Thật lạ lùng ngạc nhiên đối với các vị cao tuổi, không có hoàn cảnh t́m hiểu những phát triển của khoa học kỹ thuật hiện đại, và những người chưa có dịp đi nước ngoài, chưa được thấy Vô tuyến Truyền h́nh. Theo tin tức do anh Trịnh Xuân Lạng cho biết th́ hệ thống Truyền H́nh Cable tŕnh bầy trong gian hàng của Binh chủng TT này là do hăng Nippon Electric Company (NEC) đem từ Nhật sang cho mượn và thiết trí trưng bầy. Lúc đó anh Lạng là Thiếu Úy thuộc Pḥng MMTU, nhờ sinh trưởng bên Hồng Kông nên có khả năng anh văn rất vững, nên đă được BCH Viễn thông yêu cầu cho biệt phái sang Pḥng Kỹ thuật để làm việc giao dịch với các Công ty OKI, Nippon Telegraph Telephone Public Corporation (NTTPC), và Nippon Electric Company (NEC) của Nhật Bản đang thực hiện các công tác thực hiện dự án nghiên cứu thiết trí hệ thống điện thoại tự động tại Saigon và hệ thống Siêu tần số và Vi ba đa mạch cho Quân đội VNCH đặt dọc theo duyên hải miền Nam Việt Nam từ Saigon đến Gio Linh (Quảng Trị).

4.- Một màn biểu diễn thí nghiệm khoa học bằng mấy chiếc bóng đèn néon treo ṭng teng giữa không gian, gần một cần ăng-ten của chiếc máy vô tuyến điện SCR 694, để chứng minh cho người xem nh́n thấy được lúc nào có làn sóng vô tuyến được phát ra trong không khí. Cứ mỗi khi có người quay bộ phát điện cho máy vô tuyến hoạt động th́ người ta thấy mấy bóng đèn néon, không gắn trên giá cắm vào ḍng tiếp điện nào cả, bỗng dưng sáng lên. Lúc đó người xem cũng có thể tự tay ḿnh cầm một bóng đèn néon khác để ngay trên bàn, đưa qua lại gần cần ăng-ten để thấy được bóng đèn sáng lên, và lại tắt khi bóng néon dang xa cần ăng-ten. Thật là một tṛ chơi lư thú. Nhiều người được mời cầm bóng đèn néon thí nghiệm thử, không dám làm v́ sợ bị điện giật.

Sau này người ta thấy rất nhiều gia đ́nh trong xóm lao động, cư ngụ tại vùng sát quanh đài phát sóng gần khu rừng cao su Phú Thọ, đă dựng những cây sào dài có mắc mảng lưới sắt, nhô cao phía trên nóc nhà, và nối dây tiếp xuống đốt sáng đèn néon trong nhà, mà họ gọi là dùng điện trời. Chẳng biết ai đă bầy cho họ cái tṛ tiết kiệm liều lĩnh nguy hiểm này. Sau biến cố Tết Mậu Thân 1968, Việt Cộng Tổng tấn công các thành phố tại Nam Việt Nam, khu rừng cao su Phú Thọ được phá đi để xây dựng thành khu phố Chợ Tân B́nh rất xầm uất, suốt từ ngă tư Bẩy Hiền đến tận bên Trường Nữ Quân Nhân và đài phát sóng gần trường đua ngựa Phú Thọ.

Pḥng Mật Mă Trung Ương cũng được yêu cầu góp mặt trong gian hàng của Binh chủng Truyền Tin. Máy Mật Mă thuộc loại cơ mật đâu có thể đem ra trưng bầy cho quảng đại quần chúng xem chơi được. Tôi đă từ chối, nhưng Trung Tá Khương Chỉ huy trưởng, lấy t́nh cảm bạn cùng khoá cố ép buộc phải góp mặt, đặc biệt để tỏ t́nh Đại Đoàn Kết giữa các thành phần chuyên biệt chính trong Binh chủng (Khai thác, Mật Mă, Vật liệu), nhất là trong hoàn cảnh Binh chủng vừa mới được chuyển giao từ tay người Pháp sang người Việt Nam. Lúc đó, Sở Vật liệu Truyền Tin, trực thuộc hệ thống Chỉ huy của Tổng cục Tiếp vận, nên Chỉ huy trưởng Viễn Thông không có quyền điều động chỉ huy trực tiếp. Muốn yêu cầu Sở Vật liệu thực hiện điều ǵ, phải làm văn thư gửi Tổng cục trưởng Tiếp vận xét định chỉ thị. Có nhiều việc làm v́ nhu cầu ngoại lệ, đâu có thể ghi trên văn thư giấy trắng mực đen được, thật là khó khăn.

Để chiều ḷng Trung Tá Khương, Tôi đă phải tiếp xúc với Trung Tá Hiền, để nhờ ra lệnh cho Cơ quan Tiếp liệu Sửa chữa Vật lịệu Truyền tin Trung Ương tại Phú Thọ, giúp thực hiện một hộp gỗ h́nh chữ nhật, ngang 1 mét 50, cao 1 mét, dầy 30 phân, có giá chân đứng cao hơn mặt đất 1 mét 20, ghi các câu đố chữ bằng h́nh vẽ, để trưng bầy trong gian hàng cho bà con đoán đọc mua vui. Không gặp khó khăn nào, v́ Trung Tá Hiền và Tôi đă biết nhau, từ cuối năm 1951 tại Bộ Quốc Pḥng ở đường Gia Long, khi Tôi từ Pháp hồi hương được Trung Tá Nguyễn văn Vận Đổng lư Bộ Quốc pḥng bổ nhiệm phụ trách Ban Mật Mă tại văn pḥng Đổng lư. Lúc đó, anh Hiền và Tôi cùng mang cấp bậc Trung úy. Anh Hiền đang làm Trưởng Trung tâm Truyền Tin, duy tŕ liên lạc giữa Bộ Quốc pḥng với Bộ tham mưu Pháp (EMIF), với các Bộ Tham mưu quân sự Việt Nam (Etat Major Régional) tại các miền, và các Tiểu đoàn Việt Nam.

Trên mặt hộp gỗ chỉ có đủ chỗ để ghi 2 câu đố:

1.- Câu đố thứ nhất dài sáu chữ: “ĂN QUẢ NHỚ KẺ TRỒNG CÂY”. Chúng tôi vẽ 6 h́nh, cảnh khác nhau, để người đọc dựa vào đó mà đoán, như sau:
1.- Chữ ĂN, là cảnh một người đang ngồi cầm bát cơm với đôi đũa dơ lên ngang miệng.
2.- Chữ QUẢ, th́ vẽ một đĩa đựng đủ loại trái cây.
3.- Chữ NHỚ, là một chùm nho, có thêm dấu móc và dấu sắc phía trên cuống chùm nho.
4.- Chữ KẺ, th́ vẽ một cậu học tṛ ngồi bên bàn học, tay trái đè trên cây thước dài, tay phải cầm bút để vẽ một vạch trên tờ giấy.
5.- Chữ TRỒNG, là cảnh một người đang cầm xẻng đào lỗ xuống đất, bên cạnh lỗ có một cây nhỏ với gốc và rễ đang được bọc trong bao.

6.- Chữ CÂY, là con chó đang dẫn một người mù cầm chiếc gậy chỉ về phía trước trên đầu con chó, với  một gạch chéo đỏ nơi cây gậy. Thịt chó thường được bà con miền Bắc ưa chuộng gọi là thịt CẦY. Như vậy, chữ CẦY bỏ dấu huyền đi th́ c̣n lại chữ CÂY.

Sau khi đoán xong, người đoán muốn biết ḿnh đúng hay sai, chỉ việc ấn nút bật đèn điện ngay bên khung kính mờ phía dưới câu đố, sẽ nh́n thấy câu trả lời hiện ra.

2.- Câu đố thứ 2, liên quan đến một câu truyện cổ Ai Cập, rất hóc búa, ít người đoán được. Đó là: AI? VÀO THỜI NÀO? TẠI ĐÂU? ĐĂ ĐẶT RA CÂU ĐỐ SAU ĐÂY: “Vật ǵ sang bốn chân đi, trưa hai chân bước, chiều về th́ ba?” VÀ CON VẬT NÓI TRONG CÂU ĐỐ LÀ CON G̀?

Câu trả lời là: Vào thời đại cổ bên Ai Cập. Có một con Nhân Sư (Sphinx) thông minh bí mật nhất trần gian, nằm ngay giữa sa mạc, ai đi qua cũng bị nó đặt câu hỏi: “VẬT G̀ SÁNG BỐN CHÂN ĐI, TRƯA HAI CHÂN BƯỚC, CHIỀU VỀ TH̀ BA?”, nếu trả lời được th́ nó cho đi qua, bằng không th́ bị nó giết chết. Con vật đề cập trong câu đố là CON NGƯỜI, và được giải thích như sau: Buổi sáng được coi như thời ấu thơ chưa đứng được, phải di chuyển bằng cách ḅ với cả 2 tay và 2 chân. Đến trưa là thời lớn khôn di chuyển bằng 2 chân. Chiều về là lúc tuổi già nua lụ khụ lưng c̣ng, di chuyển phải chống gậy, tức là 3 chân.

Nhân Sư là một con vật thần thoại Ai Cập, ḿnh Sư tử đầu Người có chít chiếc khăn vằn ngang, buông thơng xuống phía sau ót và hai bên má tới ngang vai. Chuyên viên Mật Mă đă qua một lớp huấn luyện chuyên nghiệp, anh nào cũng biết truyện này, v́ h́nh tượng NHÂN SƯ được lựa làm biểu tượng cho Ngành Mật Mă của Quân đội Việt Nam. Ngành Mật Mă và Mă Thám của Pháp cũng dùng biểu tượng là đầu con Nhân Sư mặt nh́n thẳng, ngồi sau khung lưới ô vuông.

Hiện nay bên Ai Cập vẫn c̣n những tượng Nhân Sư nằm xừng xững bên các Kim Tự Tháp đồ sộ vĩ đại giữa sa mạc. Trên màn ảnh TV tại Hoa Kỳ, mỗi khi quảng cáo về thành phố Cờ Bạc Las Vegas, Tiểu Bang Nevada, vẫn thường thấy người ta chiếu h́nh con Nhân Sư to tướng trước một nhà hàng xây theo kiểu Kim Tự Tháp, và những vũ công ăn mặc trang phục Ai Cập nhẩy múa.

Giới thiệu ngành Mật Mă của cả một Quân đội, mà chỉ có thể dùng một bảng hộp gỗ ghi các câu đố chữ đơn giản mộc mạc, trưng bầy giữa những máy móc vật dụng điện tử hiện đại, trông thật lạc lơng chẳng giống ai. Nhưng vẫn phải cố gắng thực hiện, để biểu hiện t́nh Đại Đoàn Kết trong Binh chủng Truyền Tin gồm 3 ngành chuyên biệt: Khai thác, Mật Mă, Vật liệu, và đáp ứng lời yêu cầu của Chỉ huy trưởng Viễn Thông.

Lụi hụi tổ chức mừng ngày Cộng hoà mới ra đời, chưa được bao lâu đă đến Noel 1956, rồi đầu năm Dương Lịch 1957 và Tết Nguyên đán Đinh Dậu. Người ta, già trẻ lớn bé giắt nhau đi mua bán dạo phố, đầy nghẹt chặt cứng như nêm, quanh chợ Bến Thành, dọc đường Lê Lợi, trước Toà Đô chánh Saigon xuống tận Bến Bạch Đằng, dọc đường Tự Do, lên đến quanh nhà Thờ Đức Bà (Vương Cung Thánh Đường Saigon).

Mồng Một Tết Đinh Dậu 1957, tại Dinh Độc Lập có buổi tiếp tân Ngoại Giao đoàn, với sự hiện diện của các vị Đại diện Quốc hội, các Tổng Bộ trưởng, và các Sĩ quan cấp Tướng, Tá, Chỉ huy trưởng Binh chủng, Tư Lệnh Đại đơn vị, nên Tổng Thống Diệm không thực hiện được câu: “Mồng Một th́ Tết Mẹ Cha, Mồng Hai Tết Bạn, Mồng Ba Tết Thầy.” theo tục lệ cổ truyền Việt Nam. Phải qua ngày mồng Hai Tết, Tổng Thống Diệm mới về Huế chúc thọ Thân mẫu, để tỏ ḷng tôn kính hiếu nghĩa đối với bậc sinh thành dưỡng dục cho ḿnh nên người, v́ coi trọng câu châm ngôn “Việc nước trước việc nhà”.

Tổng cục Tiếp vận Bộ Tổng Tham mưu phải hoạch định một kế hoạch không vận quy mô, để đưa các Tổng Bộ trưởng và các Sĩ quan cao cấp thuộc hàng Tư lệnh Đại đơn vị, tháp tùng Tổng Thống đi chúc Tết Cụ Cố và thăm chào ông Cậu Ngô Đ́nh Cẩn, Cố vấn tối cao tại miền Trung, quyền hành không kém ǵ ông Cố vấn Ngô Đ́nh Nhu trong Chính phủ tại Saigon.

Sau đó, suốt từ mồng Ba Tết cho đến mồng Bẩy hạ Cây Nêu, Tổng Thống đích thân dẫn phái đoàn Chính phủ gồm vài Bộ trưởng, Tướng Tổng Tham mưu trưởng, cùng đôi ba vị Trưởng pḥng thuộc Bộ Tổng Tham mưu được lựa chọn, đi đến các địa phương xa Saigon, thăm Dân Quân Cán Chính, để tỏ ḷng ưu ái của vị Nguyên thủ Quốc gia đối với quảng đại quần chúng, đă tín nhiệm bầu ḿnh đứng ra gánh vác công việc chung của đất nước. Giới chức Tỉnh trưởng, Quận trưởng tại mỗi nơi được Tổng Thống ưu ái viếng thăm, đều phải lo vận động dân chúng, học tṛ ra đứng 2 bên đường đón chào vẫy cờ hoan hô đón mừng vị Nguyên thủ Quốc gia.

Sau Tết Con Gà (Đinh Dậu), vùng Cao nguyên miền Nam Trung phần vẫn c̣n mưa lai rai. Sáng ngày 22 tháng 2 năm 1957, Tổng Thống Ngô Đ́nh Diệm và phái đoàn Chính phủ cùng Ngoại Giao đoàn lên khai mạc Hội Chợ Kinh Tế Banmethuôt. Sau khi Tổng Thống cắt băng khai mạc, đang cùng đoàn tùy tùng tiến vào khán đài th́ bị một cán bộ Việt Cộng mặc áo mưa đứng lẫn trong quần chúng, xả súng ám sát. Mạng số Trời định Tổng Thống mới lên đang c̣n vượng, nên ông Tổng trưởng Cải cách Điền Địa đă lănh đạn thay, nhưng không chết.

Đến buổi chiều, phái đoàn tháp tùng Trung Tá Khương Chỉ huy trưởng Viễn Thông lên thanh tra Chỉ huy các đơn vị Truyền Tin tại Banmethuôt, đi bằng đường bộ mới lên tới nơi. Anh em thuộc Pḥng Mật Mă Trung Ương tháp tùng, kỳ này có tới 3, 4 người kể cả Tôi. Tôi không nhớ rơ gồm những ai, nhưng chắc chắn có anh Lư Thái Vượng sắp giải ngũ đi thăm bạn bè. Chúng Tôi đi trên một xe jeep riêng. Khách sạn Bungalo đông khách quá, chỉ c̣n độc nhất một pḥng cho anh Khương, nhóm chúng tôi được xếp ngủ tại nhà khách riêng của Tỉnh.

Buổi tối phái đoàn chúng tôi được anh em Truyền Tin địa phương hướng dẫn ghé thăm khu Hội Chợ, đèn điện mầu sắc sáng trưng, trông rất đẹp mắt. Đặc biệt chúng tôi được dẫn đến thăm gian hàng của Cơ quan đại diện các Sắc Tộc Thượng, do Thiếu Tá Nguyễn Quốc Quỳnh Thanh Tra Đại Diện Chính phủ bên đồng bào Thượng thực hiện. Sau kỳ Hội Chợ này, anh Quỳnh được Tổng Thống Diệm bổ nhiệm làm Tỉnh Trưởng kiêm Tiểu khu trưởng Quảng Trị ngoài miền Trung.

Đây là một gian hàng nhà sàn rất độc đáo, trang trí theo kiểu Nhà Ṛng Thượng. Muốn lên nhà sàn, mọi người phải bước theo những nấc thang nhỏ đẽo vào thân một cây gỗ, dựng đứng nơi đầu nhà. Ai đi không quen hoặc không cẩn thận có thể bị trượt chân lăn nhào xuống đất. Các nấc thang này làm cho những người đi chân không lên xuống. Chúng tôi mang giầy lính cao cổ, đế da cứng ngắc, nên gặp nhiều trở ngại dễ bị trợt, vừa leo vừa phải lấy 2 tay bám vào thân cột thang, như khỉ đang leo cây, trông y như những chú khỉ leo cây thật buồn cười. Cũng may, ban đêm ánh sáng quanh nhà Ṛng mờ mờ ảo ảo, nên không ai nh́n thấy để mà cười.

Chúng tôi được tiếp đón theo tục lệ đồng bào Sắc Tộc. Thoạt đầu là màn hoà tấu nhạc Thượng với các nhạc cụ riêng của đồng bào Sắc tộc gồm: -Khèn (loại kèn có ṿi ngậm vào miệng để thổi qua một vỏ trái bầu tṛn khô, trên có mấy ống trúc ngắn dài khác nhau để thoát hơi phát ra các âm thanh khác nhau), -Đàn Thrưng (gồm nhiều đoạn trúc lớn nhỏ khác nhau, hai đầu cột dính vào 2 sợi dây thành một hàng dài sát bên nhau như mành mành cửa, treo nằm ngang như chiếc vơng, nhạc công dùng 2 chiếc dùi bằng tre vót tṛn dài gơ lên, y như đánh đàn Xylophone của người Âu gọi là đàn phiến gỗ hay mộc cầm), -và mấy chiếc Cồng với khổ lớn nhỏ khác nhau phát ra những âm thanh khác nhau (giống như chiêng bằng đồng của người Kinh).

Sau màn hoà tấu nhạc Thượng chào đón khách xong, Anh Quỳnh và mấy đồng bào Sắc Tộc phụ trách gian hàng mời mọi người dùng Rượu Cần, đựng trong những chiếc Ché cao với mấy chiếc cần bằng trúc nhỏ rỗng ruột. Anh Khương trưởng đoàn đương nhiên là khách quan trọng nhất, được mời thưởng thức trước tiên. Rồi cứ theo thứ tự lần lượt tiếp theo nhau, ngậm đầu cần giữa 2 môi mà hút rượu vào miệng. Ai muốn hút mấy ngụm tùy thích, cứ việc liên tục mút nuốt liên tục từng ngụm một, khi nào không muốn dùng nữa th́ chuyển sang cho người khác. Người này vừa ngậm đầu cần mút rượu xong, là chuyển ngay cho người khác ngậm tiếp. Tôi thấy ngài ngại, không biết từ sáng đến giờ, có bao nhiêu trăm hay ngàn cái miệng đă ngậm vào đầu cần, nhưng v́ xă giao lịch sự vẫn phải cố gắng liều thử một phen cho biết mùi Thượng.

Loại rượu này, nghe giải thích được ủ bằng men và cơm nguội sao đó, nên uống nó lạt lạt chua chua. Nhưng, nếu cứ ngâm nghi hút liên tục hết ngụm này đến ngụm khác, th́ cũng lư đư như đang ngồi trên con tầu đi biển, chẳng khác nào nhắm rượu Đế của người Kinh cất bằng gạo nếp lức ủ men vậy. Theo kinh nghiệm của những người đă từng vào Buôn Thượng, tham dự các kỳ lễ hội cho biết th́ cái say của Rượu Cần không làm nhức đầu như rượu Đế của người Kinh.

Sau khi Thiếu Tá Quỳnh chủ gian hàng, bắt tay niềm nở đón tiếp Trung Tá Khương Chỉ huy trưởng Viễn Thông xong, không cần ai giới thiệu anh Quỳnh quay qua nắm tay Tôi vồn vă chào hỏi thăm sức khoẻ Vợ và các Con của Tôi, làm anh Khương và mọi người tháp tùng rất ngạc nhiên. Đâu có ai biết rằng anh Quỳnh tốt nghiệp Khoá 4 Vơ Bị Đà Lạt, là anh ruột của Trung úy Nguyễn Bỉnh Thiều, đă từng đến nhà riêng thăm chúng tôi tại Bà Chiểu Gia Định, ngay từ ngày anh Thiều di cư theo Quân khu 3 ngoài Hà Nội vào Nha Trang năm 1954, để xin Tôi điều động cho anh Thiều được vào Saigon làm việc với Tôi tại Pḥng Mật Mă Trung Ương.

Hai ngày kế theo, thanh tra các đơn vị Truyền Tin tại Banmethuôt xong, chúng tôi được dẫn đi thăm khu dinh thự, trước kia dành riêng cho Quốc trưởng Bảo Đại ngự mỗi lần Ngài lên Banmethuôt, gọi là Dinh Le Lac ở giữa một thung lũng rất nên thơ, cách thị xă Banmethuôt  khoảng mươi cây số.

Sau một đêm mưa tầm tă, chúng tôi rời Banmethuôt đi Nha Trang bằng đường bộ, theo ngả xuống đèo M Drac, qua Trung tâm Huấn Luyện Dục Mỹ, Ninh Hoà... Khi đoàn xe chúng tôi xuống hết đèo M Drac, chạy tới chiếc Kè Đá dài hơn trăm thước xây ngang ḍng suối, thấy nước lũ trên nguồn đổ xuống tràn ngập mênh mông. Chúng tôi không dám liều băng ngang, v́ giữa ḍng đă có 2 chiếc G.M.C. đang nằm thi gan cùng nước lũ ngập cao hơn bánh xe, và anh Khương lại đi bằng xe Peugeot 203. Không thấy bóng người nào trên các xe GMC, cũng chẳng thấy ai ở trên bờ phía bên kia.

Theo đề nghị của anh em có kinh nghiệm tại vùng này, chúng tôi phải chờ ít tiếng đồng hồ sau, mực nước hạ thấp, bớt dồn dập mới hy vọng cho xe chầm chậm băng qua đập an toàn được. Đợi măi tới xế chiều nước vẫn chưa thuyên giảm, không lẽ quay trở lại Banmethuôt? Anh Luận có vẻ thông thạo địa phương, cho biết gần nơi chúng tôi đang đậu xe có một Buôn Thượng nhỏ, hăy quay xe đến đó xin tá túc qua đêm, sáng mai đi tiếp. Nếu đến sáng nước vẫn chưa rút đi không được, th́ đành phải quay trở lại Banmethuôt t́m phương cách khác đi Nha Trang. Mươi phút sau, đoàn xe chúng tôi tới được Buôn Thượng xin tá túc. May sao tại Buôn này có một bà đứng tuổi, người Kinh cư ngụ buôn bán nói được tiếng Thượng, giúp thông dịch cho chúng tôi mua gạo, gà và măng tươi luộc, chấm muối ớt Mọi cay buốt tận mang tai, để ăn bữa tối. Một cặp vợ chồng người Thượng thật tốt bụng, chồng trung niên, vợ trẻ măng, cho chúng tôi ngủ nhờ qua đêm trong căn nhà sàn rộng răi của họ.

Cơm nước xong, trời c̣n sáng, nghe nói tại Buôn có người mới chết, mả trôn ngay tại khu đất cỏ mọc um tùm phía sau các dẫy nhà sàn, trang trí rất lạ mắt. Chúng tôi giắt nhau ra xem. Anh Chi và anh Luận đi giầy da thấp cổ, bị nước bùn đen thui, nồng nặc mùi thum thủm ngập ướt cả giầy và 2 chân, phải rửa hong bên lửa cho khô. Nhà sàn chỉ có một cửa nhỏ ra vào, ngay nơi đầu giàn thang bước từ dưới đất lên. Mọi người nằm xếp hàng sát bên nhau, quanh 2 bên bếp củi rừng cháy liu riu suốt đêm giữa sàn, toả khói để xua đuổi muỗi. Không mùng, không mền, không gối kê đầu, nằm trên sàn cây hơi đau lưng, nhiều người vừa đặt ḿnh nằm đă ngủ ngáy say sưa ngon lành. Riêng Tôi, sau cả giờ trằn trọc mới ch́m được vào giấc ngủ cho qua đêm. Cũng may, cơn mưa hôm trước đă ngưng hẳn từ buổi chiều và suốt đêm không quay trở lại.

Sáng sớm hôm sau, lúc những tia nắng vàng b́nh minh vừa bắt đầu chiếu xuyên cành lá rừng, th́ chúng tôi thức giấc để tiếp tục lên đường. Đến bên bờ suối thấy nước lũ đă rút hết, chỉ c̣n rỉ rả hiền hoà tràn qua mặt Kè Đá như thường lệ, chúng tôi vui mừng được thoát nạn. Hai chiếc xe GMC mắc kẹt hôm qua, bị nước đẩy băng nằm nghiêng giữa ḍng suối, cách mặt Kè Đá cả trăm mét. Qua khỏi Kè Đá một đoạn xa, trước khi tới Trung tâm Huấn luyện Dục Mỹ, chúng tôi ghé vào khu suối nước nóng gần chân núi, để ngâm ḿnh trong các hồ hứng nước nóng từ ḷng các khe đá  tràn ra, đang bốc hơi nghi ngút và nồng nặc mùi diêm sinh. Người ta nói ngâm ḿnh trong loại nước này, trị được phong thấp và ghẻ lác ngứa ngáy rất hữu hiệu. Tại đây có những túp nhà nhỏ với nhân viên phụ trách phục dịch khách lấy tiền. Họ cũng bán thức ăn, đặc biệt có trứng gà sống, cho khách mua đem để trên những hơm đá đang có nước phun ra, một lúc trứng chín như luộc bằng nước sôi vậy.

Tới Nha Trang, sau khi thanh tra các cơ sở đơn vị Truyền Tin, phái đoàn c̣n được ghé thăm xă giao đơn vị Tiếp liệu Sửa chữa Vật liệu Truyền Tin, tôi không nhớ do ai chỉ huy. Sở dĩ không gọi là thanh tra, v́ đơn vị này thống thuộc Sở Vật Liệu Truyền Tin Saigon, theo tổ chức Quân đội lúc bấy giờ chưa nằm trong hệ thống chỉ huy trực tiếp của Chỉ huy trưởng Viễn Thông. Nên vui th́ đơn vị trưởng tiếp và dẫn thăm, c̣n theo quy luật hệ thống chỉ huy không muốn cho thăm cũng chẳng làm ǵ được.

Xong công tác tại Nha Trang, chúng tôi tiếp tục đi thanh tra Truyền Tin tại Đà Lạt. Trên đường đi có ghé qua Tiểu khu Phan Rang, anh Khương được các bạn đă từng cùng vào nằm trong chiến khu của Thiếu Tá Thái Quang Hoàng chống Tướng Hinh nguyên Tổng Tham mưu trưởng năm nào, tiếp đón rất nồng hậu.

Con đường xe hơi dẫn lên Đà Lạt chạy ṿng vèo theo triền núi, leo lên đỉnh đèo Belle Vue. Con đường thật là khúc khuỷu nguy hiểm hơn đường đèo Hải Vân giữa Huế và Đà Nẵng nhiều. Nhưng thích thú v́ được thấy cảnh nên thơ hùng vĩ của núi rừng thông Việt Nam, chẳng khác nào như ḿnh đang đi trong bức tranh thủy mạc, ghi cảnh 4 ông Ngư, Tiều, Canh, Độc của Tầu vậy.

Con đường sắt có dọc móc sắt nằm dài chính giữa 2 đường rầy, giúp cho các đoàn xe hoả móc vào leo lên tụt xuống, đưa đón khách từ vùng đồng bằng lên thăm Đà Lạt, cũng được thiết lập dọc theo triền núi, trông thấy mà sợ. Tôi chưa bao giờ có dịp đi thử, để thưởng thức cái hồi hộp lo sợ khi ngồi trong các toa xe lửa, từ từ leo lên tụt xuống dốc núi của vùng đèo Belle Vue này như thế nào.

Tại Đà Lạt, sau khi thanh tra các cơ sở Truyền Tin Tiểu khu, Trường Vơ Bị Quốc gia, đài tiếp vận siêu tần số trên đỉnh Lang Biang lúc nào cũng gió và lành lạnh, chúng tôi có dịp đi thăm Trung tâm nghiên cứu nguyên tử, trại Hầm nơi có Chùa Tầu (Nam Nữ tu sĩ ở chung), những vườn trái mận (plumb), thác Bren, thác Gouga, trước khi trở về Saigon.

Cuộc thanh tra Banmethuôt, Nha Trang, Đà Lạt kỳ này có một chuyện kỳ thú, đặc biệt đối với 2 anh Nguyễn Hữu Chi và Đỗ Như Luận, chắc chắn phải nhớ đời không thế nào quên được. Đó là, truyện xẩy ra khoảng 2 tuần lễ sau khi phái đoàn đă về Saigon. Vào một đêm Trời âm u không trăng sao, Sĩ quan trực Bộ Chỉ huy Viễn Thông nhận được điện thoại gọi, yêu cầu cung cấp xe chở anh Chi, rồi anh Luận vào nhà Thương cấp cứu v́ sốt cao mê man và đổ máu mũi. Ngày hôm sau biết tin, anh em đi thăm, 2 anh đă bớt và đang phải nằm điều trị tại khu riêng biệt dành cho các người mắc bệnh truyền nhiễm, trong nhà Thương Chợ Rẫy bên Chợ Lớn. Nhà thương này mới được Quân đội Viễn chinh Pháp trao lại, theo đ̣i hỏi của Chính phủ Ngô Đ́nh Diệm.

Những người cùng đi trong đoàn thanh tra (trong đó có Tôi), ai nấy cũng ngay ngáy lo lắng chờ đợi tới phiên ḿnh. Nhưng một tuần rồi hai tuần qua đi, chẳng ai làm sao, mới thở phào nhẹ nhơm. Đinh ninh rằng, trước kia ḿnh cũng đă từng có lần bị sốt rét vật, đă được chữa trị dứt nọc, và nhờ trong cơ thể ḿnh đă từng có dịp tạo kháng thể chống trùng sốt rét quen rồi, nên nay mới được hưởng trường hợp miễn nhiễm. V́ không phải là Bác sĩ nên đoán đại vậy thôi, chớ sực thực không phải vậy.

Số là, hồi c̣n nhỏ hoạt động Hướng Đạo trong Đoàn Mẫu Sơn, sau khi đi dự trại Hè năm 1942 ở trên đỉnh núi Mẫu Sơn (thuộc quận Lộc B́nh cách thị xă Lạng Sơn chừng 20 cây số, nơi có một trong các cột mốc ấn định ranh giới giữa 2 nước Việt Nam Trung Hoa) về, Tôi đă bị sốt rét cách nhật, phải uống thuốc Quinine chữa cả năm trời mới khỏi hẳn. Măi sau này, vào cuối tháng 4 năm 1984, bị Cộng sản Việt Nam chuyển từ Trại cải tạo lao động khổ sai Thanh Phong, Thanh Hoá, Trung Việt, về tiếp tục cải tạo tại trại Z30C vùng Rừng Lá, Hàm Tân, Thuận Hải, Tôi vẫn bị sốt rét Hàm Tân vật như thường, mặc dù gia đ́nh đă tiếp tế thuốc Chloroquine cho uống pḥng ngừa trước, đúng theo liều lượng quy định mà vẫn không thoát.

Lúc đó, Tôi mới nhớ ra rằng, hồi trước 30-4-1975, vào khoảng năm 1969, một Liên đoàn Thủy quân lục chiến vào vùng Rừng Lá Hàm Tân hành quân, cũng đă bị sốt rét Hàm Tân vật ngă. Cố vấn Hoa Kỳ báo cáo là v́ quân sĩ không chịu uống thuốc Chloroquine do Quân đội cấp phát để pḥng ngừa. Đại tướng Cao văn Viên Tổng tham mưu trưởng QLVNCH, đă chỉ thị Thiếu tướng Nguyễn văn Mạnh Tổng Thanh tra Quân Lực chỉ định Tôi, lúc đó đang là Đại Tá giữ chức vụ Chánh Sự Vụ Sở Khai Thác Nha Tổng Thanh tra, dẫn đoàn điều tra hỗn hợp Việt Mỹ đi t́m hiểu sự thật để phúc tŕnh. Chúng tôi đến lấy lời khai các nhân chứng trong đơn vị tại doanh trại Liên đoàn đóng ở quận lỵ Thủ Đức, rồi đến Quân Y viện nằm trong doanh trại của Bộ Tư lệnh Thủy Quân Lục chiến bên Thị Nghè để lấy lời khai của Sĩ quan Binh sĩ bị sốt rét đang nằm điều trị. Lúc đó Tướng Lê Nguyên Khang là Tư lệnh Thủy quân Lục chiến. Tôi không nhớ tên và cấp bậc của vị Liên đoàn trưởng và các Tiểu đoàn trưởng. Các lời khai cho thấy là mọi người đều uống thuốc pḥng ngừa, đúng liều lượng và đúng thời gian hướng dẫn, mà vẫn bị sốt rét Hàm Tân vật như thường.

Chúng tôi phải đợi kết quả thử nghiệm của các chuyên viên Y khoa hỗn hợp Việt Mỹ, mới quả quyết tŕnh lên Tổng tham mưu QLVNCH và Tư lệnh MacV là: v́ thuốc Chloroquine không công hiệu đối với loại vi khuẩn Phansiparum, do muỗi Hàm Tân truyền vào cơ thể người ta khi chúng hút máu, chớ không phải quân sĩ không uống thuốc pḥng ngừa như Cố vấn báo cáo. Kết quả huề cả làng, cấp Chỉ huy Việt Nam không bị rầy rà ǵ cả, nhưng Cố vấn th́ hơi “quê” chút đỉnh. Cũng may, ông Đại tá Thanh tra người Hoa Kỳ đồng Trưởng đoàn hỗn hợp với Tôi, là người rất thẳng thắn công minh, đă từng cộng tác với Tôi trong nhiều cuộc điều tra hỗn hợp Việt Mỹ khác trước đó, nên chúng tôi không gặp khó khăn phiền hà nào trong suốt thời gian lấy lời khai của cả 2 bên quân nhân Việt Nam và Cố vấn Hoa Kỳ, cũng như sau khi đă tŕnh kết quả lên 2 vị Tư lệnh cao nhất trong Quân đội của cả 2 bên Việt Nam và Hoa Kỳ.

 

 
Nguyễn Huy Hùng; HỒI KƯ DUYÊN NỢ TRUYỀN TIN