Ư Nga  -  thơ                                                                                                                                              

 

ĐẢNG “VĨ ĐẠI”: ĐẠI… VĨ.

Ban án lệnh quyền hành, lời ranh mănh

Chúng chanh chua, chát chúa giọng phát kinh

Ư gian manh, lanh lảnh những lộng hành

Trước giặc Hán? Xếp hàng, im thin thít!

Ư Nga, 12-9-2013.

Quôc hôi Viêt Nam

Ai cũng vỗ tay. Ai cũng điếc, câm!

 

LƯ G̀ ĐỪNG LƯ QUẠ KÊU*

Bao nhiêu điệu nhạc kia mà

Sao em chỉ thích Dân Ca, Bài Cḥi?

Nghe Quan Họ, thích t́m ṭi

Đàn: Tam, Sến, Tứ, Bầu, Môi, Sáo, C̣*.

 

Dân ḿnh đói quá, khó no

Nên chi điệu hát giọng ḥ toàn… lo.

Xót xa cung bậc dày ṿ

Dân ta cứ khóc lo cho Cơ Đồ.

 

Đàn: Tiêu*, Nhị, Nguyệt, Tranh, Hồ.

Thanh La, Chèo Cổ trầm trồ K’ny*, Vang*

Kèn Bầu, Kèn Lá Ḥ Khoan

Ca Trù, Ca Huế. Trống dàn: Đế*, Cơm

 

Ca nào biết giữ tiếng thơm?

Trống nào nhắc nhở sai lầm: NGOẠI XÂM?

Đàn nào khảy đảng điếc, câm?

Kèn nào LỬA nổi, truyền âm BĂO ngầm?

 

Tỳ Bà, Nguyệt, Đáy*: hợp âm?

Tù Và, Mơ, Phách* bổng, trầm tim gan?

Cải lương, Hát Xẩm: vui buồn?

Đục, trong, gọn, nhẹ, thô, ḍn Trống Prong*?

 

Mơ nào con cháu Lạc Hồng

Báo nhau CHUYỀN LỬA ngoài trong quyết ḷng?

Âm nào vang dội Non Sông

Nhắc nhau giặc Hán biển Đông ngông cuồng?

 

Trống Đồng, Sáo, Trúc, Vang, Goong*:

Ước chi được học đục, trong thế nào?

Lư Con Sáo, Hát Ả Đào?

Chàng ơi, chàng hỡi ghi vào: Việt Nam!

*

Quạ đen, “quạ đỏ”? Van thầm:

“Quạ” kêu th́ tránh giùm em nhé Chàng!

 

Ư Nga, 12-9-2013.

*Người VN vẫn tin rằng quạ kêu không hên, nên tác giả xin chừa LƯ QUẠ KÊU, để VN sớm thoát khỏi sự cai trị bạo tàn của loài QUẠ ĐỎ CS.

Theo Wikipedia:

-Cảnh hay Tiu cảnh là một loại nhạc khí tự thân vang của người Việt.

Tiu cảnh gồm hai chiếc thanh la cỡ nhỏ làm bằng đồng thau, đường kính khoảng 10 cm, một chiếc thành thấp, một chiếc thành cao, với hai âm thanh cao thấp cách nhau quăng 5 đúng.[1] Tiu cảnh được treo trong hai ṿng tṛn của một chiếc khung có tay cầm bằng gỗ hoặc để riêng làm hai phần tiu (thanh la thành thấp) và cảnh (thanh la thành cao). Tiu cảnh được đánh bằng que tre có mấu. Khi biểu diễn nhạc công tay trái cầm tiu, tay phải cầm que gơ vào mặt thau hoặc để riêng tiu và cảnh rồi dùng hai que khác nhau gơ.[2]

http://vi.wikipedia.org/wiki/C%E1%BA%A3nh_(nh%E1%BA%A1c_c%E1%BB%A5)

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/vi/0/06/C%E1%BA%A3nh.jpg

Cnh

-Thanh la là một nhạc cụ thuộc họ tự thân vang, chi gơ của dân tộc Kinh. Ở miền Nam được gọi là Đẩu, miền Trung gọi là Tang[1]. Được làm bằng đồng hợp kim với thiếc có pha ch́h́nh tṛn. Thanh la có nhiều cỡ to, nhỏ khác nhau, đường kính 15 - 25 cm, mặt hơi phồng, xung quanh có thành cao 4 cm, ở cạnh thanh la người ta dùi hai lỗ thủng để xỏ một sợi dây quai. Mặt là trung tâm phát âm, thành là trung tâm nhân to tiếng[2].Thanh la của Nhà hát Chèo Việt Nam có đường kính 15cm, dùi dài 20cm. Khi diễn tấu nghệ sĩ cầm dây quai dơ lên, c̣n một tay cầm dùi gơ vào mặt thau tạo ra tiếng. Âm thanh cao, vang, vui, trong trẻo, đánh mạnh nghe chói tai.Thanh la có hai thứ tiếng:

Tiếng Vang : nghệ sĩ chỉ cầm sợi dây quai giữ Thanh la và để Thanh la được tự do rung động.

Tiếng Nặng: nghệ sĩ cầm sợi dây quai của Thanh la và dùng các ngón tay nắm giữ lấy cạnh Thanh la khiến sức rung động của Thanh la giảm bớt.

Tiếng Thanh la bao giờ cũng đi sát với tiếng trống đế: tiếng "vang" của Thanh la ḥa nhịp với tiếng da của trống đế và tiếng "nặng" của Thanh la đi cùng với tiếng đanh của tang trống đế trong Dàn nhạc Chèo cổ.

http://vi.wikipedia.org/wiki/Thanh_la

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0c/%C4%90%E1%BB%93ng_K%E1%BB%B5_06.jpg/300px-%C4%90%E1%BB%93ng_K%E1%BB%B5_06.jpg

Người đi đdàn nhạc đang chơi một loi thanh la.

-Trống đế hay trống chầu là nhạc cụ gơ, họ màng rung xuất hiện ở Việt Nam từ khá lâu đời. Trong nghệ thuật chèo người ta gọi nó là trống đế, c̣n trong ca trù nó là trống chầu[1]. Đúng như tên gọi, Trống đế làm nhiệm vụ đế có nghĩa là lót, là chỗ dựa, làm điểm xuyết cho diễn viên khi biểu diễn và ca hát.

Trống đế có hai mặt trống h́nh tṛnđường kính bằng nhau khoảng 15 cm. Mặt trống thường là da nách trâu nạo mỏng (rất dai và bền) đủ sức chịu đựng độ cǎng mặt trống. Đường viền da bịt mặt trống trùm xuống thân trống khoảng 3 cm, được đóng bằng đinh tre. Da trống căng nhưng phải định âm tương ứng giọng hát của diễn viên. Tang trống cao khoảng 18 cm, bằng gỗ mít nguyên khúc gọi là tang liền, song có khi bằng những mảnh gỗ mít chấp lại, sơn phết bên ngoài. Hai dùi trống dài khoảng 25 cm, bằng gỗ cứng. Phía đầu tay cầm to hơn phía đầu gơ vào mặt trống[2]. Âm thanh Trống Đế nghe vui, cao, lảnh lót, hơi đanh nhưng gọn tiếng. Người ta đánh vào nhiều vị trí khác nhau trên trống đă tạo ra được nhiều âm thanh khác nhau:

Đánh vào gia mt trng, tiếng trng nghe vang, gịn.

Đánh vào mt trng nhưng giữ nguyên dùi, âm thanh s khô, xn.

Đánh vào cnh mt trng nghe như tiếng phách.

Nhờ kết hợp tài t́nh các lối đánh ở mặt và tang trống, gây ra sự đối lập nhưng lại hài ḥa về màu sắc, âm thanh. Trống Đế có ở Việt Nam từ lâu đời. Trống được coi là nhạc khí gơ cao âm quan trọng, không thể thiếu trong ca trù và sân khấu chèo truyền thống. Ngoài ra trống cũng được dùng trong một vài thể loại ca nhạc dân tộc khác như chầu vǎn nhưng không phổ biến bằng.

http://vi.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BB%91ng_%C4%91%E1%BA%BF

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/74/Man_playing_a_%C4%91%C3%A0n_%C4%91%C3%A1y.jpg

Biu din đàn đáy.

-Đàn đáy có tên gốc là “đàn không đáy” tức "vô đề cầm", v́ nó không có đáy (hậu đàn). Do đó người ta gọi tắt là đàn đáy lâu ngày thành tên chính thức như hiện nay. Một giả thuyết khác cho rằng nhạc cụ này có dây đeo bằng vải, dây này trong chữ Hán là “đái” (đai) nên mới gọi là “đàn đái”, đọc chệch lâu ngày thành “đàn đáy”. Đàn đáy có 4 bộ phận chính :

Bầu đàn, c̣n gọi là thùng đàn : bằng gỗ, h́nh thang cân. Đáy lớn nằm phía trên, rộng khoảng 23–30 cm, đáy nhỏ nằm phía dưới rộng khoảng 18–20 cm. Cạnh 2 bên khoảng 31–40 cm. Thành đàn vang bằng gỗ cứng, dày khoảng 8–10 cm. Mặt đàn bằng gỗ ngô đồng, có một bộ phận để móc dây đàn (cái thú). Có khi mặt đàn khoét một lỗ h́nh chữ nhật. Đáy đàn thủng h́nh chữ nhật.

Cần đàn : dài 1,10-1,30 m gắn phía trên từ 10 đến 12 phím đàn bằng tre nhưng đàn đáy cổ có 16 phím[2]. Các phím này dày và cao, phần đỉnh dài hơn phần chân phím. Tính từ đầu đàn trở xuống, phím đầu tiên không gắn sát vào sơn khâu như nhiều nhạc cụ khác mà lại nằm ở quăng giữa cần đàn.

Đầu đàn : h́nh lá đề, hốc luồn dây có 3 trục chỉnh dây.

Dây đàn : 3 dây bằng tơ se, dài, mềm và dễ nhấn mang tên dây Hàng, dây Trung và dây Liễu. Ngày nay, những dây này có thể bằng nilon với kích thước to nhỏ khác nhau, mỗi dây cách nhau 1 quăng bốnđúng. Dây đàn được chia làm năm cung: cung Nam, cung Bắc, cung Nao, cung Huỳnh và cung Pha.

Đàn đáy có âm vực rộng hơn 2 quăng tám, âm sắc giống đàn nguyệt, ấm áp dịu ngọt và có thể diễn tả t́nh cảm sâu sắc. Ngày xưa nghệ sĩ cần miếng khảy bằng que tre để đánh, ngày nay họ thường dùng miếng khảy nhựa hơn.

Kỹ thuật tay phải gồm có ngón khảy, hất, lia (vê) giống như cách diễn đàn nguyệt và đàn tỳ bà. Kỹ thuật tay trái gồm có ngón chùn, nhấn, láy, đánh chồng âm và hợp âm...

Ở loại đàn đáy cổ truyền người ta không đánh dây buông mà bấm vào phím thứ nhất để gảy, cách này coi như đánh dây buông. Người biểu diễn thường dùng đàn đáy đệm cho giọng nữ cao hoặc phối hợp với những nhạc cụ gơ có âm thanh khô (ít vang). Đàn đáy là nhạc cụ độc đáo chỉ duy nhất dùng để biểu diễn ca trù cùng với phách và trống chầu. Ngày nay nó c̣n được dùng trong một số dàn nhạc dân tộc để ḥa tấu.

http://vi.wikipedia.org/wiki/%C4%90%C3%A0n_%C4%91%C3%A1y

 

vừa

Đàn Môi

 

- Phách là nhạc khí tự thân vang , xuất hiện trong nhiều thể loại ca, múa nhạc ở Việt Nam từ rất lâu đời. Nhiệm vụ của phách là giữ nhịp cho dàn nhạc, người hát hoặc múa. Nhịp của phách đơn giản trong cải lương, nhưng phức tạp và biến tấu trong những dàn nhạc sân khấu. Loại phách đề cập trong bài này là loại dùng trong hát ả đào. Phách có nhiều loại và tên gọi khác nhau. Trong hát xẩm phách gọi là cặp kè; trong cải lương và dàn nhạc tài tử phách là song loan; trong ca Huế phách là sênh (sênh tiền), c̣n trong dàn nhạc tuồngđám ma, múa tôn giáo và múa dân gian người ta mới là phách. Bộ phách ả đào gồm có bàn phách, tay ba và hai lá phách. Bàn phách là miếng tre dài khoảng 30 cm, bản rộng chừng khoảng 4 cm. Nó có 2 đầu mấu tre dùng làm chân cho mặt bàn phách cao lên. Hai lá phách là dùi gơ kép. Người ta cầm 2 lá phách chập vào nhau để gơ vào mặt bàn phách. Tay ba là dùi gơ làm bằng gỗ mít, dài như 2 lá phách, được người sử dụng cầm bằng tay trái.[1]

Khi phách 2 lá gơ vào bàn phách âm sắc phát ra nḥa, bẹt và hơi đục. Lúc dùng tay ba gơ vào bàn phách âm sắc sẽ trong, gọn và ḍn. H́nh thức dùi tṛn được xem như là dương vật (linga theo truyền thống Ấn Độ), dùi chẻ hai được xem như là âm vật (yoni). Nhờ vậy, khi nghe 2 tiếng phách thính giả nhận thấy rằng có một tiếng trong và một tiếng đục, một tiếng mạnh và một tiếng nhẹ, một tiếng cao và một tiếng thấp, một tiếng dương và một tiếng âm. Tiếng phách Ca trù Việt Nam rất độc đáo và trong âm nhạc thế giới không có nước nào khác có cách gơ như thế.[2] Phách cấu tạo đơn giản nhưng kỹ thuật sử dụng rất phong phú, gồm những cách chính như sau:

-Ngón rục: tay ba gơ nhẹ, nảy nhanh trên bàn phách 2 tiếng, tiếp ngay sau đó là phách 2 lá gơ xuống bàn phách một tiếng. Ba âm thanh gần nhau gọi là tiếng rục.

-Ngón chát: tay ba và phách 2 lá cùng gơ xuống bàn phách (phách 2 lá gơ hơi nhanh hơn một chút). Gơ xong không nhấc lên ngay nên âm thanh chát, hơi thô.

-Ngón vê : tay ba và phách gơ 2 lá gơ thay phiên gơ nhanh trên bàn phím hoặc tay ba giơ cao đối diện bàn phím. Phách 2 lá luồng vào giữa gơ xuống bàn phách rồi nảy ngược nhanh gơ vào tay ba (ít sử dụng).

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/42/Muong_co_ke.png/128px-Muong_co_ke.png

Mt cây đàn nh ca người Mường (c̣n gi là C̣ Ke)

-Vang là bộ chiêng ba chiếc dành riêng cho Vua Lửa (Pơtau Pui) trong cộng đồng dân tộc Gia Rai và vài dân tộc khác ở Việt Nam. Ba chiếc chiêng này đều có núm, màu da cá trê, nhẹ, kích cỡ khác nhau. Chiếc ania có kích cỡ 58 cm, chiếc moong đường kính 36 cm. Người ta xếp chúng theo đường âm cách nhau 1 quăng năm đúng và 1 quăng bốn đúng như bộ chiêng t'rum. Bộ chiêng này có âm thanh trầm và vang, chỉ dùng để tạo tiết tấu, gây không khí cho lễ hội chứ không chơi giai điệu.

Người ta treo những chiêng này trên xà nhà, cách xà nhà khoảng 10 cm rồi ngồi xuống sàn mà đánh. Tay trái giữ thành chiêng, tay phải cầm dùi có đầu bọc vải đánh vào núm chiêng. Ngoài việc chơi giai điệu, tay phải c̣n có nhiệm vụ điều khiển tiếng chiêng ngân lên hay ngừng lại.

Nh́n chung người ta thường đánh chuông vang với trông lớn Hơgơr Prong, nhưng người đánh trống dùng đùi gỗ mềm để tạo ra âm thanh ḥa điệu với loại chiêng này không giống cách đánh mà họ sử dụng trống khi diễn tấu với những nhạc cụ khác hay loại chiêng khác.

Bản nhạc mà người ta hay chơi với chiêng vang là bài "Cúng thần gươm".

http://vi.wikipedia.org/wiki/Vang_(nh%E1%BA%A1c_c%E1%BB%A5)

 

Dan nguyet.jpg

Đàn Nguyt.

 

-Hơgơr Prong là loại trống rất lớn, không định âm của các dân tộc ở Tây NguyênNgười Ba Na gọi nó là hơgơr tăk hoặc p'nưng, người Gia Rai gọi là hơgơr prong hoặc hơge m'nâng, c̣n người Êđê gọi đơn giản là hơgơr. Tuy nhiên, loại trống này c̣n có một cái tên tượng thanh phổ biến là "đùng" (nhiều dân tộc gọi).

Hơgơr gồm các bộ phận chính như sau:

Thân trống: bằng gỗ lim, dâu; dài khoảng 1,5m; đường kính khoảng 1m và có 2 đầu rỗng. Thân trống h́nh trụ, đoạn giữa hơi ph́nh ra, được làm từ 1 cây gỗ duy nhất.

Mặt trống: bịt da voi hoặc trâu hay loại da khác (nhưng phải là da của 1 con đực và 1 con cái để bịt hai mặt). Lớp da căng trên 2 đầu trống bằng đinh tre, gỗ đóng theo phương pháp nêm dăm rồi phủ trùm toàn bộ thân trống, đính chặt vào thân trống bằng những đinh tre nhỏ.

Dùi gỗ: dài khoảng 60 cm, đường kính 5 cm, đầu dùi bọc vải.

Trống hơgơr prong có âm thanh trầm, vang xa. Nó phụ trách những âm trầm, đánh điểm các phách mạch hoặc gây không khí, tạo cao trào trong dàn nhạc. Theo truyền thống, người ta treo hơgơr prong trên xà nhà, đặc bit nếu là loi thiêng th́ không bao gi mang xung đt sau khi đă treo lên. Ch có nhng người uy tín nht trong bn làng mi có quyn s dng loi trng này. Nếu 1 người đánh th́ ch đánh vào 1 mt, c̣n nếu 2 người th́ mi người đánh 1 mt bng dùi.

Người dân tộc thường sử dụng hơgơr prong trong lễ đâm trâu, lễ cúng thần gươm, lễ cúng cầu mưa và lễ Tết.

 

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/80/Traditional_Vietnamese_Music.jpg/300px-Traditional_Vietnamese_Music.jpg

Đàn Tỳ Bà (ngoài cùng bên phi).

 -Các nhạc cụ Việt Nam:

 

• Đàn đáy • Đàn hồ • Đàn môi • Đàn nhị • Đàn tam • Đàn tranh • Đàn tứ • Đàn nguyệt • Đàn sến • Đing năm • Đinh đuk • Đing ktút • Đuk đik • Goong •

Goong đe •Guitar phím lơm • Hơgơr prong • Kèn bầu • Kèn lá • Kềnh H'Mông • Khèn bè • Khinh khung • K'lông pút • Knăh ring • K’ny • M'linh • M’nhum

•  • Phách • Pi cổng • Pí đôi / Pí pặp • Pí lè • Pí một lao • Pí phướng • Pơ nưng yun • Púa • Rang leh • Rang rai • Sáo H'Mông • Sáo trúc • Sênh tiền • Song loan

Ta in • Ta lư • Ta p̣l • Tiêu • Tính tẩu • Thanh la • Tol alao • Tông đing • Tơ đjếp • Tơ nốt • Tam thập lục • Trống cái • Trống cơm • Trống đế • Trống đồng

• Trống Paranưng • T’rum • T'rưng • Tù và • Tỳ bà • Vang •

http://vi.wikipedia.org/wiki/Th%E1%BB%83_lo%E1%BA%A1i:%C3%82m_nh%E1%BA%A1c_Vi%E1%BB%87t_Nam

Tượng Trần Hưng Đạo của điêu khắc gia Phạm Thông dựng vào giữa thập niên 1960 tại bến Bạch Đằng, Thành phố Hồ Chí Minh

Tượng Trn Hưng Đạo ca điêu khc gia Phạm Thông, dng vào gia thp niên 1960, ti bến Bch Đng.

Kính mi Quư V bm vào link tô vàng đ nghe bn nhc đu tranh:

 

ĐỌC THƠ TIỀN NHÂN.

Thơ:   Ư Nga 16-10-2011.

Nhc: Nhóm Dân Ch Ca

(Sent: Thu, Apr 4, 2013 8:31 pm)

 

http://www.danchuca.org/128kbps/DocThoTienNhan.mp3

http://www.danchuca.org

 

Nâng thơ nếm như người nghiên cu rượu

Vn ngào hương. Ôi! Quư mến tng li

Thơ hùng khơi, trang sóng sánh ánh ngời

Men chan chát bao mnh đi bun ti.

T

Ôm thơ uống, như Lưu Linh đắm đui

Thơ cay nồng, ngon ngt v Yêu Quê

T Quc ơi! Bao người dn đường v

Sao có k n đem ḷng phn quc?

T

Nâng niu măi bao hương linh oan uất

Đóa trm hương như roi quất vào tim,

Như kim đâm, nhắc nh mt Li T́m

Ngày tr li không mm ḷng nhi n.

T

Nâng thơ uống, thơm lừng trang Hùng S

Hch tin nhân: mi ch mi Lnh Thư!

Em ngân nga, say tng ư, tng t

Thơ: hương rượu, người: hương chi cho xứng?

Ư Nga

Calgary-Canada, 16-10-2011.

 

Image

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/49/C%E1%BB%8Dc_B%E1%BA%A1ch_%C4%90%E1%BA%B1ng.jpg/250px-C%E1%BB%8Dc_B%E1%BA%A1ch_%C4%90%E1%BA%B1ng.jpg

 

 

 

 

 

Cc g Bch Đng đánh tan gic Hán

 

 

Ư Nga (thơ)